Recensie Micha Wertheim Voor alle duidelijkheid

Cabaretier Micha Wertheim heeft zijn publiek in een gedenkwaardige houdgreep ★★★★★

Het is fantastisch verdwalen in zijn voorstelling Micha Wertheim Voor alle duidelijkheid.

Micha Wertheim Beeld Thomas van Oorschot

Micha Wertheim Voor alle duidelijkheid, cabaret door Micha Wertheim. Regie: Gijsbert van der Wal. 21/3, De Kleine Komedie, Amsterdam. Tournee t/m 29/6.

Het is ab-so-luut niet Micha Wertheims bedoeling dat zijn voorstelling Micha Wertheim Voor alle duidelijkheid het publiek aan het denken zet. Nog erger zou het volgens de cabaretier zijn, als het publiek al tijdens de voorstelling allerlei gedachten krijgt. Want gaan we niet juist naar het theater om los te komen van onze stomme, leuke, zinloze en zinvolle gedachten, die steeds maar ongesorteerd en ongevraagd bij ons binnenkomen, om ons even lekker over te leveren aan de geordende gedachtestroom van iemand anders? In de hoop dat diegene echt iets van betekenis heeft te melden, iets waarover je na afloop eensgezind tegen elkaar zegt: ja, dát was de boodschap, daar kunnen we wat mee.

Wertheim vult graag de gedachten van zijn publiek in, om ze daarna weer om te keren of op een andere manier aan het wankelen te brengen. Na zijn laatste voorstellingen, het experimentele tweeluik Ergens anders (waarin hij afwezig was) en Iemand anders (waarin hij op zijn absentie reflecteerde), was iedereen natuurlijk benieuwd waarmee hij nu weer op de proppen zou komen. Micha Wertheim, dat is toch die beroepsontregelaar die altijd iets doet wat je niet verwacht? Dit keer is de vorm juist behoorlijk klassiek: tegen het decor van een muur neemt hij ‘gewoon’ het woord, met aanvankelijk vooral rake grappen over tijdgeestthema’s die niet per se des Micha Wertheims zijn. 

Maar ruim over de helft komen de verhalen die hij tot dan toe vertelde in een ander licht te staan. Dan blijkt Micha Wertheim Voor alle duidelijkheid opnieuw een volstrekt originele episode te zijn in zijn onderzoek naar de verhouding tussen de komiek en zijn publiek, dat hij stevig in de houdgreep heeft en uitdaagt de eigen rol te verkennen: ‘Hoe vinden jullie zelf dat het gaat?’

Hoe vaker Wertheim vanaf dat moment benadrukt dat deze voorstelling helemaal nergens over gaat, ‘net als het  leven’, hoe meer de zaal naar betekenis zal gaan zoeken. Gaat het dan dáárover, dat alles in de samenleving van nu maar een duidelijk doel moet hebben, een zonneklare boodschap? Dat we alsmaar meer kennis krijgen voorziet in een aangenaam gevoel van veiligheid en houvast, betoogt Wertheim. Maar tegelijkertijd zit kennis ook onbevangenheid in de weg en kan het een muur worden, ‘die alle schoonheid aan het zicht onttrekt’. Terwijl: ‘Mens-zijn is in essentie verdwalen.’ En juist het spoor bijster raken wil tegenwoordig niet meer lukken – en heus niet alleen dankzij Google Maps. Zouden we niet gebaat zijn bij de ruimte ons te vergissen, om fouten te maken en te verdwalen, om te beginnen in deze voorstelling, in het theater?

En daar is dan het droste-effect, als Wertheim de spot drijft met zijn eigen status als intellectuele cabaretier. Een die ons komt vertellen hoe de wereld in elkaar steekt en met maatschappijkritiek altijd de vijfde ster lospeutert bij recensenten, want die vijfde ster is voor engagement. Oh, wat is hij weer relevant bezig!

Micha Wertheim Voor alle duidelijkheid is een tot in het kleinste detail doordachte proeve van de spanningsboog, lang en duizelingwekkend. Maar op schijnbaar oeverloze momenten zoekende zijn, het even niet meer kunnen volgen, daar is kennelijk dus niks mis mee. En al die tijd knalt het spelplezier je vanaf het podium tegemoet. 

‘Mij was hij na een half uur al kwijt’, hoorde ik een man na afloop van de première in De Kleine Komedie tegen zijn vriend zeggen. ‘Mij ook’, antwoordde die vriend, ‘en het kwam niet meer goed.’ De gedachte aan hun nagesprek maakte Micha Wertheims vijfsterrenmissie wat mij betreft alleen nog maar geslaagder.

Micha vs. de mensenmassa

Zijn vorige twee voorstellingen Ergens anders (waarin hij elders was) en Iemand anders waren pogingen toenadering te zoeken tot zijn publiek, vertelde Micha Wertheim in dit interview. ‘Ik hou van comedy en van publiek, maar weet tegelijk niet goed wat ik met die mensenmassa aan moet. Lachen ze niet om de verkeerde dingen? ‘Those who laugh as a group soon will march as one’, schreef de Engelse schrijver Howard Jacobson. Het beschrijft precies mijn ongemakkelijke verhouding met een volle zaal. Ik heb liever dat een zaal verdeeld raakt dan een zaal waarin iedereen om dezelfde grappen lacht, maar ik houd óók van hard lachen in een volle zaal.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden