Interview

Cabaretier Merijn Scholten experimenteert op Instagram met typetjes en minisketches

Nu er in comedyclubs en theaters nog altijd weinig te lachen valt, wendt cabaretier Merijn Scholten (ex-Partizanen) zich tot een podium dat nog wél beschikbaar is. Hoe maakt hij het leuk, op Instagram?

Merijn Scholten Beeld Marie Wanders
Merijn ScholtenBeeld Marie Wanders

‘Jeetje, ja, wat doe ik nu? Poeh, nou, geestige vraag!’ Gedurende één minuut is Merijn Scholten een thuiszittende kunstenaar die uit alle macht interessant probeert te doen over zijn thuiszitbezigheden, een pretentieuze opsomming die eindigt met een verbeten ‘Nee, ik verveel me geen moment’, waarna de thuiszittende kunstenaar (‘artist in residence’) in huilen uitbarst.

Voor de thuiszittende comedian is het ook al een hele tijd behelpen, zonder theater, zonder comedyclub, zonder publiek. Merijn Scholten ging op Instagram, want hij zat nog niet op Instagram, en begon daar minisketches van één minuut te delen. Die van de thuiszittende kunstenaar, zijn eerste, zette hij in mei vorig jaar online. Om het filmpje drie uur later weer te verwijderen. Om ’m er vervolgens weer op te zetten. ‘Heel triest eigenlijk, maar het voelde een beetje alsof ik op een marktplein ineens op een kratje gek ging staan doen.’

Dat was deels misschien ook de schroom van een ‘socialemediamaagd’, zoals hij zichzelf noemt; hij was al die tijd van Instagram weggebleven, om de geijkte redenen. ‘Het hele gebeuren met likes, die ik zelf natuurlijk ook gewoon wil, dat het zo ijdel is, dat je ziet dat mensen dingen doen, alleen maar om bevestiging te krijgen.’

Maar Instagram bleek leuk als arena waar je óók iets kunt doen. En likes konden het gemis van een lachende groep mensen toch enigszins ondervangen, al kwam de bevestiging in eerste instantie vooral van zijn collega’s van stand-upcomedygezelschap Comedytrain.

Patrick Laureij wees Scholten op het populaire account van Kyle Dunnigan, een Amerikaanse acteur en comedian die de afgelopen jaren naam maakte met het parodiëren van beroemdheden op Instagram. Hij plakt zijn lippen op afbeeldingen van bijvoorbeeld Elon Musk, Joe Biden en de Kardashians, en laat zijn typetjes met elkaar in gesprek gaan. ‘Dat stimuleerde wel het idee dat zulke korte sketches kunnen werken.’ Andere buitenlandse hit: de satirische Donald Trump-playbackshows van comedian Sarah Cooper op TikTok (en andere sociale kanalen) leverden haar vorig jaar een Netflix-special op.

In Nederland zet Hans Teeuwen al langer video’s op Instagram, de kleedkamervlogs van Henry van Loon worden node gemist en met de absurdistische personages die acteur en schrijver Jim Deddes (Joardy Film) in zijn shorts opvoert maakt ook hij een hele fanschare gelukkig. Geen nieuw verschijnsel dus, comedy op sociale media, maar daar gaat het ook niet om. De minisketches van Merijn Scholten zijn leuk. Wat vindt de maker leuk aan het bedenken en maken ervan?

Tot voor kort was Scholten de helft van het cabaretduo De Partizanen, samen met Thomas Gast. Hun laatste voorstelling Het leven an sich, een aaneenrijging van rake tijdsgeestsketches, werd flink geprezen en staat sinds januari op Netflix. Veel mensen vonden het raar dat Gast en hij na deze tournee los van elkaar verdergingen, zegt Scholten. ‘Je stopt niet met iets dat goed gaat. Maar ja, alsof stoppen met iets dat niet goed gaat zo tof is.’

Een van zijn typetjes uit Het leven an sich keerde onlangs terug in een Instagram-minuut, een perfecte persiflage van interviewer, Volkskrant-podcastmaker en tegenwoordig ook tv-persoonlijkheid Gijs Groenteman, zowel qua intonatie en timing als qua woordkeuze, eh’s, ademteugjes en verslikkingen.

Sinds november (‘Toen was ik wel een beetje over mijn koudwatervrees heen’) probeert Scholten minstens één minuut per week te uploaden, vaak een absurde uitvergroting van een figuur van nu die iedereen wel (her)kent. In zijn sketches tikt hij meestal vaagjes of duidelijk iets actueels aan, iets specifieks van deze tijd. Een man die met lifecoach-achtige adviezen strooit, Jeffrey die zich niet wil laten vaccineren en daar zo zijn redenen voor heeft, iemand van ‘Fleece Vision, hét magazine voor fleecedekens’, die liggend op de bank een fleecedeken recenseert, met alle onderkinshots van dien. Zijn vlakke vlogger met het afgeknepen stemmetje heeft hij al een paar keer opgevoerd.

Intussen kijken er meer mensen naar dan die paar honderd bekenden van het begin, mede dankzij Arjen Lubach, die het account van Scholten bij zijn 300 duizend volgers tipte. Dat ‘Raar jaar’ op Dumpert 269 duizend keer werd bekeken hielp ook.

Voor Scholten zit het plezier van de minisketch in het feit dat zo’n minuut een grijs gebied vormt tussen improvisatie en ‘iets wat je afmaakt, iets waaraan je schaaft tot het perfect is’. Die Instagram-typetjes hoeven geen afgelakte personages te zijn die 130 voorstellingen lang de tand des tijds doorstaan op een podium, bedoelt hij te zeggen. ‘Naar een sketch die je 130 keer gaat spelen, kijk je toch anders dan naar iets wat je vanmiddag op Instagram gaat zetten.’

De tijdslimiet en het maken zonder publiek brengen een zekere losheid met zich mee, merkte hij al, een nieuw referentiekader. Ook de context werkt relativerend, wat op de loer liggend perfectionisme betreft. ‘Je zit met je minuut tussen Tanja Jess die een yogafilmpje heeft opgenomen in de tuin en een foto van iemand die brak op de bank ligt en praktisch niet nadenkt over wat-ie op Instagram zet. Dat creëert een vrije ruimte waarbinnen ik het vooral vrolijk en licht probeer te houden.’

Met een sketch van één minuut is Scholten, als het idee er eenmaal is, maximaal ‘een uur tot een paar uur’ bezig. ‘Dan moet het wel af zijn, anders ga ik echt denken dat ik een soort kunstwerk moet afleveren.’ Hij neemt de filmpjes op met zijn telefooncamera, waarbij hij soms een externe audiorecorder gebruikt. Monteren doet hij ook op zijn telefoon, met de app InShot. De stijl is grof, met snelle, jumpy montage. ‘Zo kun je veel kwijt in een minuut.’

Er zijn twee dingen waar hij scherp op probeert te zijn. Eén: geen ijdelheidscensuur. Of juist wél ijdel gedoe, als het in dienst staat van een ijdel typetje, zoals de vlakke vlogger. In het begin was van zo dichtbij filmen wel confronterend, zegt Scholten, maar dat close beeld beoordelen levert ook inzichten op. ‘Ik maak weleens een opname van een optreden, maar dat is altijd van verderaf, en ik let dan vooral op mijn timing en taal. Nu word ik gedwongen om heel kritisch naar mijn mimiek te kijken. Een seconde waarin er amper iets gebeurt in mijn gezicht, haal ik er sneller uit.’

Twee: niet bezig zijn met wat werkt en wat minder wordt gewaardeerd – een bekende valkuil, zeker voor beginnende comedians. ‘Je hebt nu eenmaal publiek nodig en je wilt dat die mensen op de een of andere manier waarderen wat je doet. Maar je moet tegelijkertijd in gedachten houden dat er publiek is dat nog niet ‘jouw publiek’ is, en het voor die mensen durven doen.’

Het oordeel dringt zich op Instagram uitgesproken op. Een lach is diffuus, zegt Scholten, die klinkt in elke zaal en elke avond anders. ‘Op Instagram is de feedback absoluut: views, likes en reacties kun je tellen, volgers komen en gaan. Ik probeer steeds terug te keren naar het moment dat ik amper volgers had en, hoe simpel dat ook klinkt, gewoon te maken wat mij grappig lijkt. Ouderwets voor de lol.’

Die intuïtievere manier van maken zou hij graag willen vasthouden als hij weer gaat werken aan een cabaretprogramma van anderhalf uur. Lacht: ‘Ik hoop wel dat dit mijn spanningsboog niet te veel heeft aangetast. Anders worden het straks negentig Instagram-minuutjes.’

Comedypodcasts

Een andere coronabezigheid van comedians: leuke podcasts maken, of te gast zijn in elkaars podcast. Peptalk, waarin cabaretier Pepijn Schoneveld comedycollega’s en andere mensen die hij interessant vindt interviewt, gaat al vijf jaar mee. Theo Maassen gaat sinds september in Ervaring voor beginners met makers in gesprek ‘over de kunst van het maken’. Martijn Koning en Sander van Opzeeland praten met elkaar en gasten als Raoul Heertje en Daniël Arends in hun Knorrepodcast. Rayen Panday en Stefan Pop maken Voor de show in Toomler, ‘waarin ze op zoek gaan naar de comedy in persoonlijke verhalen en de actualiteit’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden