Het talent van 2019 Comedy

Cabaretier Kasper van der Laan houdt zich vast aan gewoonten, structuur en logica

Kasper van der Laan is fan van zelfhulpboeken over productiviteit. Dat werkt door in zijn aanpak als comedian: elke dag weer gaat hij ervoor zitten om grappen te schrijven en optredens terug te kijken. En dat werpt zijn vruchten af.   

Styling: Elise Verhoeven Haar en Make-up: Pascale Hoogstraate Assistent: Juul Timmermans Kasper van der Laan Overhemd: Suitsupply Strikje: froufrous.nl Beeld Imke Panhuijzen

Elke morgen vertrekt komiek Kasper van der Laan (37) naar de Coffee Company bij hem om de hoek, waar hij van zichzelf voor 10 uur moet zijn, want als hij pas na tienen zijn to-do-manager opent kan hij de ochtend als verloren beschouwen. Wat hij daar dan achter zijn laptop zit te doen? ‘Ja, gewoon grapjes bedenken.’ Video’s van eerdere optredens terugkijken, voice-memo’s en notities met vage ideeën uitwerken tot stukjes. ‘Het is eigenlijk gewoon administratie doen’, grapt Van der Laan, die ooit bedrijfseconomie studeerde, zeven jaar als webredacteur werkte bij de NCRV en tegenwoordig dus leeft van comedy, maar nog steeds het type is dat op maandagavond in Excel grafiekjes maakt van zijn financiën. 

Gewoonten in het dagelijks leven hebben zijn bijzondere aandacht. ‘Ik vind het leuk om bloot te leggen welke afspraken we met elkaar hebben gemaakt over hoe we ons moeten gedragen, de vaste maniertjes waarop we dingen doen, omdat we denken dat ze ons houvast geven.’ Hij vraagt zich graag af waarom in godsnaam, en of het niet anders kan. Neem zijn theorie om wc-papier te besparen die hij begin dit jaar ontvouwde op het Leids Cabaret Festival. In het kort: is een wc-papiertje schoon nadat je je billen ermee hebt afgeveegd, dan betekent dat dus eigenlijk dat je billen al schoon waren voordat je de laatste keer ging vegen. Durf je het erop te wagen, is de vraag.

‘Nooit meer normaal je billen kunnen afvegen, je wordt bedankt Kasper’, zei de jury, die lovend was over zijn ‘heel eigen logica die hij tot absurde proporties doorvoert’ maar hem – tot verrassing van de aanwezige recensenten – niet tot winnaar uitriep. De Volkskrant  benoemde hem tot grote favoriet, met ‘een niet direct grijpbare, wazige podiumpersoonlijkheid, die voor veel humor zorgt’. Van der Laan bleek de lieveling van de zaal, dat wel. ‘Ik moet even schakelen, want ik baal een beetje’, stamelde hij bij het in ontvangst nemen van de publieksprijs. 

De teleurstelling verdween snel, vertelt hij in comedycafé Toomler, het thuishonk van stand-upcollectief Comedytrain waarvan hij drie jaar geleden lid werd. Een paar weken na die finaleavond in de Leidse Schouwburg sloot hij zich aan bij het impresariaat van zijn keuze – er waren er meer die hem wilden inlijven. Nu bereidt hij zich voor op zijn eerste avondvullende voorstelling, die in november volgend jaar in première gaat in De Kleine Komedie. Vanaf het voorjaar speelt hij try-outs. Tot die tijd is hij veel te vinden in Toomler, zoals vanavond, bij het wekelijkse open podium waar talent wordt gescout.

Nee, cabaretier worden was geen jeugddroom van Kasper van der Laan. Hij zag weleens cabaretvoorstellingen, maar zelf cabaretier worden kwam tot zijn 30ste niet in hem op. ‘Ik had niet door dat dat ook een beroepskeuze was die je kon maken.’

Hij rondde om te beginnen een hbo-opleiding bedrijfseconomie af en woonde tot halverwege zijn twintiger jaren bij zijn ouders in Ommen. Een brave, passieve binnenvetter, zo omschrijft hij zichzelf als hij terugdenkt aan die periode. ‘Iemand die de dingen doet zoals hij denkt dat die van hem verwacht worden. Ik maakte niet zoveel mee. Ik zat graag achter mijn computer websites te bouwen. En op donderdagavond ging ik zwemmen met een vriend.’

Hij was slecht in zo’n beetje alle vakken, maar iets beter in wiskunde en economie. Vandaar bedrijfseconomie. ‘Daar kun je wel een goede baan in vinden’, zei zijn vader, politieagent. ‘Je moet je zaakjes goed op orde hebben, geen grote risico's nemen, huisje boompje beestje, daarmee ben ik opgegroeid.’ 

Tegen de tijd dat hij in zijn eentje naar Breda vertrok om Media & Entertainment Management te studeren, had hij al wel geconcludeerd dat het leven een stuk enerverender kon. ‘Ik dwong mezelf om actie te ondernemen en iets nieuws te doen, om maar aansluiting te zoeken en vrienden te maken. De studievereniging zocht een penningmeester. Dat was wel iets voor mij. Vanaf dat moment ging het eigenlijk heel makkelijk. Je moet jezelf in een nieuwe omgeving storten, ontdekte ik toen, dan komt de rest vanzelf wel.’

Uit die passieve grondhouding groeide een voorliefde voor zelfhulpboeken over productiviteit. ‘Ik ben fan van schrijver en gedragsexpert James Clear en zijn opvattingen over gedragsverandering. Je moet niet zeggen dat je over drie maanden tien kilometer wilt rennen, maar dat je het type persoon wilt zijn die nooit een training mist en met jezelf afspreken dat je iedere week twee keer naar buiten gaat met hardloopkleding aan. Als je die gewoonte aanleert, ren je die 10 kilometer op een gegeven moment vanzelf.’ Anders gezegd: wie iets wil bereiken, zal zijn gedrag moeten veranderen.

Van der Laan: ‘Voor mij werkt het idee dat je gewoontes moet aannemen om in kleine stapjes iets te bereiken. Stand-up is toevallig precies dat: het heeft geen zin om meteen groot succes na te streven, je moet steeds opnieuw dat podium op gaan om telkens ietsje beter worden.’ 

Vlak voor zijn deelname aan het Leids Cabaret Festival deed hij een belangrijk inzicht op, vertelt hij, nadat hij regisseur Pieter Bouwman had gevraagd eens kritisch naar hem te kijken. ‘Hij brandde me helemaal af – op een lieve manier hoor. De essentie was: wat sta je daar nou de getapte jongen uit te hangen? Ik had allemaal absurde verhalen, maar liet steeds doorschemeren dat ik ook wel wist dat het gewoon grapjes waren die ik stond te vertellen. Dat kan er insluipen bij stand-up: als je korte blokjes speelt in een comedyclub is er minder noodzaak om jezelf echt te laten zien en te vertellen wat je vindt en denkt en waarom je het nou juist over deze dingen hebt, terwijl je in het theater interessant wordt als je mensen anderhalf uur lang kunt meenemen in je gedachtewereld.’

Zelf dacht hij lang na over deze vraag: waarom heb ik het eigenlijk over deze onderwerpen? ‘Want het materiaal zelf had ik al, ik moest op zoek naar waar het vandaan kwam.’ Zo openbaarde zich in Leiden een onbeholpen figuur die zich probeert vast te houden aan gewoonten, structuur en logica, in de hoop grip te krijgen op zijn bestaan, maar zodra hij die dingen gaat uitleggen komt-ie in de knoop. Zijn wij eigenlijk wel bij machte om de regie over onze eigen levens te voeren?

Eigenlijk is het gek dat het kwartje zo laat viel, qua wat hij op het podium van zichzelf laat zien, zegt Van der Laan nu. ‘Want het is zo logisch: ‘Ik bén die persoon natuurlijk, die gedachtes zijn van mij. Ik haal er lol uit om ze aan te dikken. En dan hoop ik dat de mensen in de zaal een deukje in hun vaste denkpatroon oplopen.’

Dat het enige tijd duurde voor hij zijn comedyaspiraties durfde na te streven, had alles met schroom te maken. ‘Je zult eerst het podium op moeten durven. Maar dat is het fijne aan die open avonden waar je als comedian begint: als je je eenmaal hebt aangemeld, moet je gewoon gaan.’ 

Hoe hij uit zijn schulp kroop, daar zal het waarschijnlijk ook over gaan in zijn voorstelling. ‘In plaats van je op te hangen aan alle zogenaamde zekerheden van de wereld, kun je zelfvertrouwen creëren door wél risico te nemen, en moedig en kwetsbaar te zijn.’ Leunt naar voren, richting het opname-apparaat: ‘Kasper kwam weer tot een inzicht. Mag ik hier een knipje van voor mijn eigen archief?’

Vanaf april 2019 speelt Kasper van der Laan try-outs van zijn eerste voorstelling, die in november in première gaat in De Kleine Komedie, Amsterdam. Speellijst op kaspervanderlaan.nl. 

2. Janneke de Bijl

‘Haar ‘niet zo gezellige’ levenshouding, waaronder veel gevoel schuil blijkt te gaan, leidt tot een lange stroom komische observaties’, schreef de Volkskrant toen Janneke de Bijl (36) in 2017 de jury- en publieksprijs won op cabaretfestival Cameretten. Een jaar eerder voegde ze zich bij Comedytrain, na een theateropleiding en een studie filosofie.

Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar meldde zich al voor een bundeling van de stukjes die ze schrijft op haar site en in het theaterseizoen 2019-2020 gaat haar debuut Zonder zin kan het ook in première. De afgelopen tijd speelde ze een paar keer een dubbelvoorstelling met Kasper van der Laan, die fan is van haar slimme, originele grappen. ‘Ze probeert het publiek nooit te pleasen. Die houding vind ik goed. Je moet overtuigd zijn van jezelf, niet bezig zijn met het overtuigen van anderen.’

3. Glodi Lugungu

Nog een Comedytrain-collega: stand-upcomedian Glodi Lugungu (26) werd deze zomer aangenomen bij het gezelschap. Een paar maanden daarvoor was hij de dubbele winnaar op het Amsterdams Kleinkunst Festival, waar hij vertelde over zijn jeugd in het Brabantse Dommelen – hij was een peuter toen zijn ouders als politieke vluchtelingen uit Congo naar Nederland kwamen. De jury prees zijn ‘ontwapenende charme’ en ‘sterke en oergeestige verhalen’.

Hij steekt het publiek met gemak in zijn zak, ziet Kasper van der Laan. ‘Mensen vinden hem direct leuk, eigenlijk al voor hij iets heeft gezegd. Zijn snelle ontwikkeling is opvallend. Met zijn vrije spel is hij echt een natuurtalent. Bij mij duurde het lang voor ik mezelf een beetje relaxt over het podium kon bewegen. Die ontspannenheid heeft Glodi van zichzelf.

De Kleine Komedie en De Volkskrant presenteren De Comedytalenten van 2019, 21/1 om 20.15 uur. Voor kaarten: www.dekleinekomedie.nl.

Hoe het verder ging met: cabaretier Alex Ploeg (33)

Door de Volkskrant uitgeroepen worden tot comedytalent van 2018, vond ik een heel toffe manier om in de kijker te worden gezet. Het voelt toch alsof je met zo’n titel een soort keurmerk krijgt: ik mag er zijn. Na een voorstelling spreek ik wel eens bezoekers in de foyer die zijn ge­komen naar aanleiding van het stuk in de Volkskrant, dat is natuurlijk ­supercool.

Mijn voorstelling Ultimatum is een (niet zo stiekeme) droom die is ­uitgekomen. Dat je je naam dan op de gevel ziet staan van theater De Kleine Komedie in ­Amsterdam is een fantastisch gevoel.

Momenteel ben ik nog druk bezig met toeren, maar er liggen al plannen klaar voor een nieuwe voorstelling in najaar 2020. Ik wil na het ­toeren natuurlijk nog optreden in Toomler en er komt een nieuw ­seizoen van Klikbeet aan.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.