Bye bajesbieb! Gevangenen moeten voortaan lezen op tablets

'Alles wat te maken heeft met het voorbereiden op een leven na de gevangenis, wordt wegbezuinigd'

Na 175 jaar gaan de gevangenisbibliotheken dicht. Een systeem met e-books moet de boeken en bibliothecaressen vervangen. Zonde, want met de bieb gaat meer verloren dan alleen een boekenleenafdeling.

Beeld Merel Corduwener

'Mevrouw, ik heb nog nooit een boek uitgelezen!', roept een gedetineerde terwijl hij de gevangenisbibliotheek binnenloopt. 'Joh, laten we eens wat proberen. Waar houd je van?', vraagt de bibliothecaresse. 'Het moet wel spannend zijn', antwoordt de man. De bibliothecaresse pakt een dun boekje uit de kast van twintig jaar oud. Het is het kinderboekenweekgeschenk Lyc-drop van Paul van Loon, bekend van de Griezelbusserie. In het boek veranderen de inwoners van een dorp langzaam in weerwolven. 'Probeer dit maar eens. Kom je wel vertellen hoe je het vond?'

Hoewel dit jaar het 175-jarig bestaan van gevangenisbibliotheken in Nederland werd gevierd, zit een volgend jubileum er niet in. De bibliotheken moeten dicht vanwege een bezuinigingsoperatie van 340 miljoen euro in het gevangeniswezen. De 24 bibliotheken nemen daarvan 2,4 miljoen voor hun rekening. De boeken en bibliotheekmedewerkers worden vervangen door tablets met e-books.

Een instituut wordt afgebroken, zeggen gedetineerden, bibliotheekmedewerkers en de vakbonden. Volgens hen kan de gevangenisbibliotheek niet worden vervangen door een tablet.

'We zijn er in de eerste plaats om die jongens te adviseren over boeken', zegt de bibliothecaresse, die vanwege de bezuinigingen haar baan dreigt te verliezen en daarom anoniem wil blijven. 'Sommige gedetineerden hebben langdurig op straat geleefd en al een tijd niet meer gelezen. Ook zijn ze vaak laaggeletterd. Dan beginnen we met eenvoudige boeken. Ik leen regelmatig de De GVR van Roald Dahl uit, dat vinden gedetineerden geweldig.' Daarnaast worden lesboeken voor onderwijs uitgeleend en vormen bibliotheekmedewerkers de schakel naar de onderwijsafdeling. 'Veel gedetineerden zijn al jaren niet meer naar school geweest en weten nauwelijks hoe het onderwijs werkt. Wij bemiddelen als ze een opleiding willen volgen en helpen ze het papierwerk in te vullen.'

True crime

True crime-boeken, zoals De Heinekenontvoering en de Crime Top 100, zijn populair in de gevangenisbibliotheek, net als reisgidsen en kookboeken. Ook tijdschriften worden veel gelezen, zoals Panorama, Nieuwe Revu en de Donald Duck en in vrouwengevangenissen Margriet en Privé.

Sociale functie

Naast het uitlenen van boeken heeft de gevangenisbibliotheek een sociale functie. 'Het is een ontmoetingsplek', zegt Marion van de Laar (51). Ze zat ruim zeven jaar 'binnen' en mocht één keer per week een uur naar de bibliotheek. Ze wil niet zeggen waarvoor ze in de gevangenis zat. 'Iedereen ging mee naar de bieb. Het was echt een uitje. Er hangt een andere sfeer dan in de rest van de gevangenis.' Dat komt doordat de bibliotheek in een ander deel van de gevangenis is gevestigd dan de celblokken. Het is er rustiger en gedetineerden kunnen gewoon naar binnen lopen. De deuren hoeven niet te worden geopend door een gevangenisbewaarder.

Hugo Bergveen (67) zat twee jaar in gevangenis Veenhuizen in Drenthe wegens relationeel geweld. Hij maakt zich zorgen over de bezuinigingen, ook omdat er eerder is gekort op opleidingsmogelijkheden en het creatieve uurtje. 'Alles wat te maken heeft met het voorbereiden op een leven na de gevangenis, wordt wegbezuinigd. Een bibliotheek hoort er gewoon bij. Het was de plek waar ik me een normale burger kon voelen, want ik werd bejegend als een bibliotheekklant en niet als een gedetineerde.' Dat hoort de bibliothecaresse vaker. 'In de bibliotheek krijgen gedetineerden persoonlijke aandacht. Op de leefafdeling, waar de cellen zitten, lukt dat vaak niet. De bewaarder is te druk om een praatje te maken.'

Proef met tablets

De gevangenisbibliotheken zouden eigenlijk al per 1 januari 2017 worden gesloten, maar het Bureau ICT Toetsing, dat ict-projecten bij de overheid doorlicht, adviseerde eerst een kleinschalige pilot met de tablets te draaien. Die pilot gaat in januari 2018 van start in twee gevangenissen en een jeugdgevangenis. Pas als de digitale bibliotheekvoorziening werkt, worden de fysieke bibliotheken gesloten. De gevangenisbibliothecarissen zitten sinds 2015 in een vrijwillig van-werk-naar-werktraject.

Digitalisering

Woordvoerder Jaap Oosterveer van het ministerie van Veiligheid en Justitie zegt dat juist door de tablets meer ruimte ontstaat voor interactie. 'Digitalisering wordt gebruikt om de eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid van gedetineerden te stimuleren. Naast lezen kunnen ze op de tablet ook zelf hun bezoek regelen en bestellingen plaatsen bij de gevangeniswinkel. Dat was eerst de verantwoordelijkheid van de PIW'er (penitentiair inrichtingswerker). Die houdt nu meer tijd over voor de persoonlijke begeleiding van gedetineerden. De technologie wordt op een sociale manier ingezet.'

Hij zegt dat de sociale functie van de gevangenisbibliotheek wordt overgenomen door zogenoemde re-integratiecentra (RIC's). Hier kan de gedetineerde zich voorbereiden op terugkeer in de maatschappij, bijgestaan door casemanagers, mentoren en vrijwilligers. Er staan computers voor het aanvragen van een ID-kaart, DigiD of uitkering en voor het zoeken van een woning. 'Zo'n RIC is dus pas interessant als je bijna vrijkomt', werpt Van der Laar tegen. 'Als langgestrafte heb je er niets te zoeken', voegt de bibliothecaresse toe.

Cover van Lyc-Drop van Paul van Loon.

Na de aangekondigde bezuinigingen zijn de budgetten van de gevangenisbibliotheken in 2014 en 2015 bevroren. 'Daardoor zijn veel boeken versleten en verouderd', zegt de bibliothecaresse. Na protest van vakbond CNV en de bibliotheekmedewerkers is er voor 2016 en 2017 een bedrag van 750 euro per bibliotheek beschikbaar gesteld. 'Daar moeten we een krantenabonnement van 380 euro en een abonnement op de Panorama van 100 euro van bekostigen. We houden niet veel over voor boeken', zegt ze.

De gedetineerde die op haar aanraden Paul van Loon ging lezen, liep een paar dagen later zwaaiend met het boekje langs. 'Ik heb voor het eerst in mijn leven een boek uitgelezen!' Met behulp van de bibliothecaresse is hij nog veel meer gaan lezen. 'Met een tablet was hij dat nooit uit zichzelf gaan doen', zegt ze. Ondanks de bezuinigingen is ze nog niet van plan zelf een andere baan te zoeken. 'Ik vind het gewoon zo leuk, werken met die jongens.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.