Beeldende kunst

Buitententoonstelling Paradys toont de spanning tussen het paradijs en de turbulente realiteit

Het idyllische Oranjewoud vormt het toneel voor installaties, video’s, sculpturen en een VR-film.

Sarah van Binsbergen
Marianna Simnett, ‘Return of the Herd’ (2022).  Beeld Peter de Kan
Marianna Simnett, ‘Return of the Herd’ (2022).Beeld Peter de Kan

Een bloemenwapen wilde hij maken. Kunstenaar Erik van Lieshout zag het helemaal voor zich. Vanaf de uitkijktoren Belvedère in het koninklijke bos Oranjewoud zou je worden getrakteerd op een mozaïek van bloemen, aangelegd in de weilanden onder de toren. Mooi idee: zo’n kitscherig wapen past goed bij de adellijke geschiedenis van deze plek in Friesland. Daarbij is het woord alleen al zo goed. Bloemen-wapen: schoonheid en macht ineen.

Het liep anders, zo begrijp je uit zijn chaotische film Bloemenwapen, een van de hoogtepunten van de buitententoonstelling Paradys. De huidige eigenaren van de weilanden – geen adel meer, wel rijk – wilden hun grond er niet voor uitlenen. Bovendien: de bloemen zouden toch door wilde herten worden opgepeuzeld.

Is het wel zo paradijselijk in het ‘idyllische Oranjewoud’, waar deze zomer de buitententoonstelling te zien is? Bloemenwapen suggereert van niet. Ook hier vind je machtsverhoudingen en botsingen tussen mens en natuur. Toch lijkt het zo rustig en vredig, als je via een prachtige beukenlaan aankomt bij het beginpunt van de tentoonstelling. Vogels kwetteren dat het een lieve lust is, de geur van vers gemaaid gras prikt in je neus en statige witte villa’s blinken je tegemoet.

Buitenverblijf

Oranjewoud, vlak bij Heerenveen, is in de 17de eeuw aangelegd als buitenverblijf door Albertine Agnes van Nassau, telg uit het Oranje-geslacht. Aan het eind van de 18de eeuw werd het deels vernield en later weer grotendeels hersteld. Nu wonen er vermogende families en worden de landhuizen onder andere als feestlocatie verhuurd. Tijdens Paradys vormen het bos en de statige landgoederen honderd dagen lang het toneel voor installaties, video’s, sculpturen en een virtualrealityfilm.

‘Het is alsof de tijd hier stilstaat’, zegt Hans den Hartog Jager, artistiek leider van Paradys. ‘Buiten dit park staat de wereld op allerlei manieren in de fik, maar als je wandelt in deze paradijselijke omgeving merk je daar niets van.’ De vijftien kunstenaars uit binnen- en buitenland die hij uitnodigde om een kunstwerk te maken, hebben dan ook ieder op hun eigen manier gereageerd op die spanning tussen het paradijs en de turbulente realiteit met haar tegenstellingen en machtsverhoudingen.

Athanas Kindendie/CATPC, ‘Plantation Monoculture’ (2022).

 Beeld Peter de Kan
Athanas Kindendie/CATPC, ‘Plantation Monoculture’ (2022).Beeld Peter de Kan

Een bezoek aan Paradys betekent inspanning voor lichaam en geest. Voor het lichaam, omdat je zeker een hele middag zoet bent met wandelen of fietsen (deelfietsen zijn beschikbaar) naar de verschillende locaties. En voor de geest, omdat het soms aardig zoeken is naar de verbindende schakel tussen de kunstwerken, het thema en de omgeving. Zo staat het mahoniehouten beeld van een plantagearbeider, gemaakt door Athanas Kindendie van het Congolese beeldhouwerscollectief CATPC, plompverloren in een grasveld. Je snapt de link die hier wordt gelegd: de rijkdom van een plek als Oranjewoud is verbonden met een geschiedenis van kolonialisme en uitbuiting elders. Toch is het lijntje net te dun.

Hertenprobleem

Geslaagder zijn de kunstwerken die direct reageren op de omgeving. Zo liet Marianna Simnett zich voor haar sculptuur Return of the Herd inspireren door het ‘hertenprobleem’ in Oranjewoud. Tegenover de hertenkamp van een neoclassicistisch landhuis verrijst haar ‘monsterhert’, een driekoppige griezel gemaakt van afgietsels van hertenbotten. Herten zijn ultieme paradijsdieren, sierlijk en onschuldig. In Oranjewoud, waar wilde herten (zo’n driehonderd) een verkeersgevaar vormen, worden ze daarentegen ook gezien als een plaag.

De provincie Friesland besloot daarom dat zo’n tweehonderd herten moeten worden afgeschoten. Is het wel terecht dat mensen zich opwerpen als de ‘managers’ van de natuur? Het monster van Simnett vindt duidelijk van niet. Het lijkt rechtstreeks op het landhuis af te stormen, klaar om zijn soortgenoten te wreken en de rimpelloze idylle te verstoren.

 De schaamteloos idyllische en vriendelijke wereld van Isa van Lier. Beeld Peter de Kan
De schaamteloos idyllische en vriendelijke wereld van Isa van Lier.Beeld Peter de Kan

In de hoftuin iets verderop vind je bij Isa van Lier een wereld die juist schaamteloos idyllisch en vriendelijk is. Op een grasveldje lacht een stapel glimmende keramieken hoofdjes in snoepkleuren je toe. In de schuur ernaast betreed je via een eivormige opening een koel, wit tempeltje. Verstopt in nissen en gerangschikt op altaartjes staan kleine sculpturen, eveneens in snoepkleuren. De weerstand komt dit keer van binnenuit: bij het zien van zo veel schattigheid ga je vanzelf tegensputteren. Je overgeven aan een paradijselijke toestand valt niet mee. Maar lukt het om het verzet te laten varen, dan kom je er in deze kleurige oase behoorlijk dichtbij.

Erik van Lieshouts bloemenwapen kwam er uiteindelijk toch. Niet in Oranjewoud, maar op een grasveld boven een ondergrondse parkeerplaats in Heerenveen, een mooie laatste stop van het parcours. Een stukje paradijs naar de stad brengen, dat kan natuurlijk ook. Misschien verdienen de mensen die om zo’n veldje wonen deze bloemenpracht wel veel meer dan de weilanden van Oranjewoud.

Paradys, t/m 14 augustus (do t/m zo, 10-17 uur), Oranjewoud. De buitententoonstelling maakt deel uit van Arcadia, een honderd dagen durend cultureel programma in de provincie Friesland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden