Brusselse Otello spint garen bij muzikale uitersten

Otello, van Verdi, door de Nationale Opera. Brussel, Muntschouwburg, t/m 21 oktober. De Opera van Brussel speelt Verdi's Otello, en heeft het daar het geluk bij te beschikken over een bijna-complete Otellotenor....

De tenor die het aankan niet alleen de hoge noten eruit te persen maar ook de donkerder stemregisters te bespelen, die de kunst verstaat lange frasen en drielettergrepige uitroepen te kleuren met alle schakeringen tussen onverstoorbaarheid en ontgoocheling, en erin slaagt zijn muziek rond te strooien onder de druk van een bijna filmisch aangelegd handelingstempo - die tenor kan rekenen op interessante vermeldingen in de annalen.

De man in Brussel komt daar redelijk dicht bij in de buurt. Het is de Rus Vladimir Galoezin, een frêle, fysiek en stemtechnisch ongewoon beweeglijke tenor, die de beschikking heeft over een flink ademsurplus. Mocht hij de Russische hebbelijkheid afleren om de stem minutenlang rond het kookpunt te houden, in plaats van de escalatie en de anticlimax te zoeken, dan zit er een Otello in van grote importantie.

Het zou aardig zijn als Antonio Pappano hem daar het laatste handje bij helpt, maar het is de vraag of de chefdirigent van de Munt er de aangewezen man voor is.

Ook Pappano zoekt graag het kookpunt op, en hij slaat er niet zelden de andere stadia bij over. Zeer fraai is het omfloerste strijkerswerk en de licht komische toets die hij bij tijd en wijle presenteert. Minder aandacht heeft hij voor de bitterzoete tussentinten waarmee de oude Verdi de wreedheid van de intrige aanscherpt.

Het welslagen van de Otello in Brussel, waar de nieuwe koorleider Renato Balsadonna er jammergenoeg in geslaagd is het prachtige koor een eindje te laten afzakken in de richting van clichematig gescandeerd hehaho-gezang, is met andere woorden gelegen in een sterke accentuering van uitersten.

In dat opzicht sluiten de muzikale weergave en de enscenering van Willy Decker goed op elkaar aan. Al komt Decker niet alleen met heftigheid en zware geloofssymboliek aanzetten, maar laat hij wel degelijk zien waar de mogelijkheden zitten van een lichtvoetige schrikreactie of een fout getimede omhelzing.

De Brusselse Otello is, op de momenten die er toe doen, een nieuwe proeve van Willy Deckers meesterschap over het detail.

Het verhaal van Otello, de zwarte stadhouder van het Venetiaanse Cyprus, is het verhaal van een kwetsbare liefde en een onmogelijk leiderschap. De sleutel ligt in de nonverhouding van de leider met een volk dat het zijne niet is, en dat het huwelijk van de dappere Moor met de blonde Desdemona niet kan accepteren. Het wachten is op het moment dat de kurk van de fles springt, en op degene bereid is de fles te schudden.

Dat is Jago, de gepasseerde vaandrig, die maar luttele verzinsels nodig heeft om zijn superieur op het verkeerde been te zetten, te overtuigen van Desdemona's ontrouw, en aan te zetten tot een moord die ook onherroepelijk Otello's eigen einde betekent. Het tempo en de muzikale logica waarmee Verdi het drama van Shakespeare heeft ingesnoerd tot een hoofdlijnenprotocol, zijn even adembenemend als de muzikale poëzie waarmee hij de ontreddering van de Moor schildert, en de leugens van Jago geloofwaardig maakt.

Jago's succes zit niet alleen in de scherpte van zijn tong en in de pit van zijn bariton, maar vooral in de verleidingskracht van zijn gezongen lijn. Het is de verdienste van de bariton Tom Fox dat hij daar het onderste bij uit de kan haalt. Wat Susan Chilcott van haar eenzame Wilgenlied maakt, kan niet de grootste schoonheidsprijs wegslepen, maar het is voldoende om deze enige lange scène in Otello te overspannen. In haar confrontaties met de Moor doet ze met groot resultaat een beroep op haar speelvermogens.

Decker toont opnieuw een voorkeur voor karige, benarde toneelbeelden. Details komen er sterk uit naar voren - zoals het zwarte masker dat een komediant wordt afgerukt, door Otello wordt gevonden en als een nutteloos onding aan de wand wordt gespietst.

Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden