Brusse wekt zijn vader tot leven in persoonlijk portret

Peter Brusse wekt een vader tot leven die hij nauwelijks gekend heeft.

Beeld Joost van den Broek

De Brusses vormen een bijzondere familie van journalisten en kunstenaars.

Zijn naam zal weinigen onder de 50 veel zeggen: M.J. 'Rie' Brusse, journalist en auteur van het ooit beroemde en populaire boek Boefje. Een biografie over een journalist uit de negentiende eeuw, die overleed in 1941, is alleen lezenswaardig wanneer diens betekenis zijn eigen leven overstijgt.

Dat is het geval, blijkt uit Onder de mensen, het portret dat zoon Peter Brusse (onder meer oud-correspondent in Londen voor de Volkskrant) maakte van zijn eigen vader, die op z'n 67ste stierf toen Peter 5 jaar was.

'Onder de menschen' heette de rubriek waarmee Rie Brusse naam maakte bij de NRC. In ongewone bewoordingen (soms in een natuurlijk Bargoens wanneer dat nodig was) beschreef hij het dagelijks leven van 'gewone mensen' en de zelfkant. Een ongebruikelijke onderwerpkeuze. Brusses sociale reportages gingen over wanpraktijken in de Rotterdamse diergaarde, over de leefomstandigheden van zeelui en bootwerkers, over het rosse leven van Rotterdam.

Poëtisch was zijn stijl ook. Op Koninginnedag 1893 constateerde hij: 'Tegen half één viel er een motregen zo fijn alsof hij door een odeurspuitzeefje werd geperst.' De lucht 'kleurde' hij violet-grijs met zilveren strepen; het water was donker en 'de stadskant zo blauw wazig, alsof er blauw-satijnen gazen voiles over gespreid waren'.

Beeld RV

Zijn boek Boefje ging over een kansarme jongen die Brusse zelf in huis had opgenomen. Het feuilleton was 'de meest waarheidsgetrouwe' weergave van het leven van belhamels als de (fictieve) navolgers Pietje Bell, Kruimeltje en Ciske de Rat, zo bleek later uit onderzoek. Het boek ontketende discussie over de vraag of kinderen niet berecht moesten worden door een speciale kinderrechter. Mede door Boefje kwam het in 1922 zover.

Brusse zou de grondlegger van de literaire journalistiek blijken. Niet zonder reden dus dat sinds enige jaren een journalistieke prijs zijn naam draagt.

Onder de mensen. M.J. Brusse (1873-1941), journalist

Peter Brusse
Non-fictie.
Balans; 320 pagina's; euro 22,50.

De biografie van zoon Peter laat zich op verschillende niveaus lezen. Allereerst is het een portret van een vader. Met hindernissen geschetst: Brusses eigen archief was bij een brand verloren gegaan, de NRC had alle correspondentie bij het straatvuil gezet.

Maar Onder de mensen is ook een tijdsbeeld. Het beschrijft de vooroorlogse journalistiek, en het bijbehorende milieu. Rie Brusse verkeerde tussen onder anderen toneelschrijver Herman Heijermans, hij trok op met de schilders Kees van Dongen en Isaac Israëls.

Rie Brusse stierf gedesillusioneerd, door een medische misser, maar zijn sporen zijn tot decennia later zichtbaar, zo maakt zoon Peter duidelijk. De zeven kinderen van Rie droegen duidelijk diens dna. Ze vormen een bijzondere familie van journalisten en kunstenaars, waar op het persoonlijke vlak liefdesproblemen in de genen leken te zitten.

Zoon Jan vertrok naar Parijs, waar hij in navolging van zijn vader de zelfkant en het nachtleven en het dagelijks bestaan beschreef. In zijn populaire radio-brieven Paris vous parle en zijn tv-rubriek Hier Parijs, hier Frankrijk, hier Jan Brusse creëerde hij volgens Peter 'zijn eigen wereld, een warm, blijmoedig en ondeugend Frankrijk waaraan in een tijd dat mensen begonnen te reizen, grote behoefte bestond'.

Beeld uit boek

Zoon Ytzen, filmer, maakte onder meer een documentaire over parlevinkers, kleine handelaren op havens en rivieren. De film deed volgens Peter 'denken aan Ries verhalen over de scharrelaars in de Rotterdamse haven'.

Zoon Kees, de bekende acteur, werd gevierd als die aardige oer-Hollandse jongen van om de hoek. Liever geen rol als koning, geen grootse gebaren, maar ontroeren door zo gewoon mogelijk te doen - typisch Brusse.

En als Peter geweten had dat zijn vader aanbiedingen om hoofdredacteur te worden had afgeslagen, was hij nooit hoofdredacteur van het NOS Journaal geworden, schrijft hij. 'Voor leiding geven zijn wij niet geschikt. Wij zijn nu eenmaal romantische impressionisten, die het liefst op hun eentje eropuit trekken.'

De persoonlijke toon van deze vaderbiografie was het idee van de uitgever, Balans. Het was ook voor Brusse 'even wennen'. Hier en daar lijkt de zoon zijn vader in bescherming te nemen. Bijvoorbeeld bij herlezing van een reportage over bootwerkers. Brusse: 'Hij beschreef, zou je zeggen, die bootwerkers als luie nietsnutten. Maar dan vergis je je in mijn vader. Hij bewonderde die armoezaaiers die ondanks alle narigheden toch nog waardig en kalm de tijd verdreven.'

Het valt de auteur moeilijk kwalijk te nemen: hij wekte een vader tot leven die hij nauwelijks gekend heeft. Een oervader van de huidige journalistiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden