Bruno Ganz vindt eindelijk luchtigheid na alle serieuze rollen: 'Hitler bleef als virus aan me kleven'

Altijd speelde Bruno Ganz serieuze rollen, met als dramatisch hoogtepunt die van Hitler. In The Party vindt hij eindelijk luchtigheid. Dat hoopte hij althans.

Bruno Ganz: 'Werken met Julia Roberts? Ik zou volkomen blokkeren.' Foto Nathan Beck

Steeds weer die Hitler. Wordt acteur Bruno Ganz (76) door voorbijgangers aangesproken voor een selfie, dan is het hen eigenlijk altijd om Hitler te doen. Geen punt, voor Ganz, ook al is het alweer dertien jaar geleden dat hij de laatste dagen van de Führer op maniakale wijze neerzette in Oliver Hirschbiegels Der Untergang. Een film die bovendien een tweede leven kreeg op YouTube, waar een scène waarin Hitler (Ganz) een woedeaanval krijgt veelvuldig is geparodieerd. Ganz: 'Ik voel soms de verleiding om ook namens Hitler te gaan signeren. Maar dat doe ik dan toch maar niet.'

Foto De Volkskrant

Keuze van de hoofdredactie

Bruno Ganz speelde Hitler in Der Untergang en heeft nog steeds moeite die rol van zich af te schudden. Verslaggever Kevin Toma interviewde hem. Werkelijk alles wat Ganz zegt is origineel, geestig en prachtig geformuleerd. 'Ik was ontzettend bang dat ik door zijn machtshonger geïnfecteerd zou raken.'

We spreken Ganz op een septemberochtend in Vlissingen, waar hij de avond ervoor een Grand Acting Award voor zijn gehele oeuvre ontving op het jaarlijkse Film by the Sea-festival. Sinds zijn doorbraakrol in Peter Steins Gorki-verfilming Sommergäste (1976) is Ganz nooit uit beeld verdwenen. Gemiddeld speelt hij in zo'n drie films per jaar, van klassiekers als Der Himmel über Berlin (Wim Wenders, 1987) tot Hollywood-kaskrakers. En toch blijven mensen alsmaar met Der Untergang komen - ook in Vlissingen.

Hij begrijpt het wel, die hardnekkige identificatie met die ene rol, omdat het voor hem persoonlijk ook lastig was Hitler kwijt te raken. 'Normaal gesproken gaat het zo: tijdens het draaien versmelt je volledig met je personage. Zodra de opnamen zijn afgerond val je in een zwart gat, zij het tijdelijk: je begint het vrij snel alweer met het volgende project op te vullen, en dan verdwijnt die afgeronde rol vanzelf. Niet bij Hitler. Ik had me zozeer in hem verdiept dat ik me tijdens het draaien echt met hem begon te vereenzelvigen. Ik werd ontzettend bang dat ik door zijn machtshonger geïnfecteerd zou raken. En zo bleef dit personage ook na de opnamen als een virus aan me kleven. Had ik onmogelijk van tevoren kunnen voorzien. Maar ik zou het zo weer doen.'

Ganz, die als twintiger Zwitserland verliet om als acteur voet aan Duitse grond te krijgen, is inmiddels op een luchtiger punt in zijn loopbaan beland. Na talrijke serieuze rollen wilde hij graag eens in een komedie spelen, en die wens ging in vervulling met Sally Potters The Party, vanaf deze week in de filmtheaters. Ganz speelt een karikaturale new-agegoeroe die op een feestje belandt tussen een stel bevriende, maar trouweloze politici en intellectuelen; de steeds grotere chaos pareert hij doodgemoedereerd met spirituele platitudes. Een bescheiden rol voor Ganz, maar wel eentje waarmee hij de ernst die zijn oeuvre aankleeft kon laten voor wat-ie is. Althans, dat hoopte hij.

'Toen ik het script van The Party las wilde ik meteen meedoen. Het barstte van de spitsvondige dialogen en dubbelzinnigheden, het leek wel een ouderwetse screwballcomedy. Maar bij de eerste gezamenlijke lezing was ik de enige die dat zo zag. De andere acteurs zaten er somber bij en hadden het over de belabberde Britse gezondheidszorg, het failliet van de politiek en over hoe dat door het gekonkelfoes in de film wordt gesymboliseerd. Niks humor en verbaal vuurwerk. En dat irriteerde me. Ik legde mijn bezwaren voor aan Sally Potter, maar die zei dat pure komedie haar te simpel was. Het moest ergens over gaan. Ik hou erg van de film, maar ik had gehoopt dat hij wat meer ontspannen en ironischer zou zijn.'

Lees hier de recensie van de film The Party

Filmfeestjes ontsporen vaker, maar zelden zo bijtend intelligent. Met vilein genoegen ontmaskert Sally Potter haar beschaafde maar o zo hypocriete personages.

Bruno Ganz als Gottfried in The Party.

Was u in Duitsland nooit in de gelegenheid in een komedie te spelen?

'Ik heb niets met Duitse komedies. Die zijn doorgaans nogal onbehouwen, maar niet zo grof dat het weer grappig wordt.'

Bijna had Ganz al lang geleden zijn internationale komediedebuut gemaakt. Eind jaren tachtig werd hij vanuit Hollywood benaderd: of hij interesse had in een romantische komedie over een rijke zakenman en een prostituee. Uiteindelijk ging de rol aan Ganz' neus voorbij en werd het Richard Gere die in Pretty Woman (1990) de welgestelde charmeur mocht uithangen, tegenover Julia Roberts als callgirl. 'Ik had het graag gedaan, maar ik denk dat ik sowieso erg bang zou zijn geweest voor Roberts.'

Bruno Ganz als Adolf Hitler in Der Untergang.

Bang?

'Ja, dat ze me zou opslokken, met haar grote mond. Ze is een fantastische actrice, ik had graag met haar samengewerkt en haar ook zeker willen kussen, maar ik vrees dat ik volkomen geblokkeerd zou zijn geraakt. En laten we eerlijk zijn: Pretty Woman met Bruno Ganz, ik kan me daar persoonlijk ook weinig bij voorstellen.'

U zou de rol ongetwijfeld de nodige warmte hebben meegegeven. Uw rollen zijn vaak heel menselijk, kwetsbaar zelfs.

'Aardig dat u dat zegt, maar het ergert me ook. Dat heb ik sinds Michael Fassbender iets vergelijkbaars opmerkte, op de set van Ridley Scotts The Counselor, waarin ik kort als juwelier verschijn. 'Meneer Ganz', zei hij, 'ik waardeer uw werk enorm omdat u zo menselijk bent.' Ik geloof dat hij het meende, maar sindsdien verdraag ik het slecht als men mijn 'menselijke' acteerstijl prijst.'

Wat stoort u daaraan?

'Het klinkt een beetje alsof ik als acteur niet helemaal serieus word genomen. Alsof ik alleen maar aardig hoef te doen, en verder niets. Het brengt me ook aan het twijfelen, of ik niet te veel zogenaamd kwetsbare rollen heb gespeeld. Laat je speelse kant eens zien, denk ik dan.'

Gedurende zijn 57-jarige carrière speelde Ganz lange tijd evenveel in films als in het theater, tegenwoordig spitst hij zich op film toe. 'Ik ben gefascineerd door de hectiek van het draaien, en de manier waarop je als filmacteur voortdurend op nieuwe sets komt te staan, in ruimten die je daarvoor nog niet gezien hebt, met tegenspelers die je nauwelijks kent. Ik beschouw het als een uitdaging om in dat constant onvoorspelbare, haastige productieproces overeind te blijven: de film moet af, dat is het enige wat telt. Als je dan later tijdens de première in de zaal zit, de voltooide film ziet en merkt dat je goed werk hebt afgeleverd, voelt dat aan als een heus wonder.'

Op welke film hij het meest trots is, vindt Ganz lastig te zeggen. Messer im Kopf (1978) misschien, waarin hij een van zijn vrouw vervreemde jongerencoach speelt, die bij een razzia door de politie in zijn hoofd geschoten wordt en tijdens de revalidatie zijn identiteit moet hervinden. Het veel bekendere Der Himmel über Berlin, met Ganz als verliefde engel op aarde, staat niet op zijn persoonlijke favorietenlijstje.

Waarom niet?

'Het was bij die rol vooral zaak de juiste verschijningsvorm voor zo'n engel te vinden. Ik moest lopen alsof ik half vloog. En ik wilde mijn oren en ogen synchroon bewegen, om het derde zintuig te suggereren, waarmee engelen de gedachten van stervelingen afluisteren. Ik bedacht ook dat engelen paardenstaarten dragen, als hemelse samoerai. Toen ik die uiterlijkheden op een rijtje had, viel er niet meer zoveel te doen. Maar ik geniet bij elke film opnieuw weer ontzettend van zulk voorbereidend werk.'

Ganz plukt aan zijn stoppelbaardje, een overblijfsel van zijn rol in het nog te verschijnen historische drama Der Trafikant, waarin hij Sigmund Freud speelt. 'Ik wist van tevoren weinig over Freud, maar kwam er tijdens de research achter dat hij door kanker zijn rechterbovenkaak verloor. Hij liep sindsdien rond met een prothese en dat kon je ook horen als hij sprak. Ik heb me dat spraakgebrek zo veel mogelijk eigen gemaakt. Ik merk dan weer hoe verrijkend het is om op een dergelijke, ambachtelijke manier met acteren bezig te zijn. Je leert steeds weer iets bij. Een niet te onderschatten plezier.'

Geen theater

Naast zijn filmwerk trad Bruno Ganz ook veelvuldig op in het theater. Hij is de levenslange drager van de Iffland Ring: een met diamanten ingelegd juweel dat de bezitter doorgeeft aan de persoon die hij of zij beschouwt als de belangrijkste toneelacteur van het Duitse taalgebied. Ganz erfde de ring in 1996 van Josef Meinrad maar mijdt de bühne al jaren. Hij zegt helemaal klaar te zijn met het Duitstalige theater, dat hem veel te ironisch, gemakzuchtig en inhoudsloos is geworden.

U wordt er een completer mens van?

'In ieder geval steeds een beetje méér.'

Meer over