Brüggen legt de ziel van Beethoven bloot

'Meer Beethoven' is een roep die de laatste tijd schijnt te weerklinken in 'de media'. Dit althans volgens de directie van het Koninklijk Concertgebouworkest (die voor de komende seizoenen graag rekening zegt te houden met de kritiek dat er 'te weinig Beethoven' klinkt)....

De alom gehoorde bede (?) om Beethoven blijkt zich niet per definitie te baseren op massaal gevoelde, onvervuld gebleven Beethovenverlangens. In het Utrechtse Vredenburg zijn Frans Brüggen en het Orkest van de Achttiende Eeuw tot en met zaterdag verwikkeld in een opmerkelijke vijfdaagse met alle symfonieën van Beethoven, en dat project heeft tot nu toe maar halfvolle zalen getrokken.

Dat was een raar gezicht, woensdag bij de adembenemende uitvoering van de Tweede, en de al even onvergetelijke presentatie van de Zevende, en de vraag was niet alleen waarom Beethovenliefhebbers en Brüggenbewonderaars het ditmaal lieten afweten.

De vraag was ook waarom de Vredenburgtribunes deze week niet elke dag vol zitten met dirigenten en musici van het Concertgebouworkest, het Nederlands Philharmonisch, het Brabants Orkest en andere orkesten die er ooit hun eigen Beethovencycli op na hielden, en die tijden graag weerom zouden laten komen. Voor hen valt er bij het Orkest van de Achttiende Eeuw iets op te steken. Bijvoorbeeld, hoe je Beethovens symfonieën eer aandoet door erin te kruipen, in plaats van ze op te poetsen, aan te dikken, af te raffelen of seriegewijs bij elkaar te bezemen - om het te laten bij enkele euvelen, vooral aan te treffen in de routine van hen die menen zich op Beethovengebied niets te hoeven laten wijsmaken.

Wat Beethoven nodig heeft, is geen bescherming van de 'media' tegen veronachtzaming. Wat hij eerder nodig heeft, is bescherming tegen hen die hem in hun broekzak denken te hebben.

Waar hoor je in de inleiding van Beethovens Tweede trompetten, hobo en eerste violen zo eigenwijs op elkaar reageren, en toch zo frappant deel uitmaken van een en hetzelfde organisme. Dat hoorde je in Vredenburg, waar Brüggen de ziel van het stuk blootlegde door de charmes en eigenaardigheden te tonen van elke individuele orkestpartij. Fagotten hoor je meestal wel meeklinken, puffend of zoetgevooisd. Bij Brüggen beluister je ze.

Waar hoor je de labyrinthische doorwerkingsmaten in Beethovens Zevende - die ook vlotte oudemuziektypes als Roger Norrington boven de pet gaan - zo speels en overtuigend tot oplossing komen. Dat hoor je bij Brüggen en zijn orkest, die elke noot en dynamische gradatie op een goudschaal leggen, zonder daar zicht- of hoorbaar moeilijk over te doen.

De Beethoven die bij Brüggen voor je neus staat, heeft de trots van de constructivist bij wie elke noot naar een andere verwijst. Tegelijkertijd is hij de bezetene, die zich met zijn dissonanten, zijn uithalen en zijn lyrische bevliegingen dikwijls op de rand van het betamelijke bevindt, en vaak daar royaal voorbij. Hij is bovendien een scherp luisterende, uitgekookte arrangeur - om het ook eens te hebben over een minder algemeen aanvaarde verdienste.

Woensdagmiddag stond er nog een Beethoven. Het was de acteur Hans Dagelet, die bij een kindermatinee met Brüggen en het orkest zijn klaroenstem verhief, en in luttele woorden en gebaren het beeld wist te schetsen van een eigenzinnige die zich van de ene wereld afzonderde om andere werelden naar zijn hand te kunnen zetten. Indrukwekkend voor menig aankomend liefhebber was de aangezichtstremor, het extatische handenwringen en het door de knieën zakken waarmee Beethoven-Dagelet iets uit de Zevende 'dirigeerde'.

Een (inderdaad) met documenten te staven tafereel. Het bracht een vijfjarige tot huilen, met de woorden dat het niet eerlijk was dat Beethoven doof was. De overrompelde vijfjarige bleek een dochter van Brüggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden