Broodje poep voor de arme

Antiglobalisten die als nepwetenschappers groteske nonsens verkopen op handels-congressen. In de 'The Yes Men' worden ze op de voet gevolgd....

Waren ze misschien te moe? Eiste de borrel van de avond ervoor te veel aandacht op? Of dachten ze: ook aan deze dag komt wel een einde?

De genodigden op een conferentie over vrije handel in Salzburg luisteren ogenschijnlijk geïnteresseerd naar de presentatie van de Amerikaanse wetenschapper dr. Andreas Bichlbauer, een afgevaardigde van de Wereldhandelsorganisatie.

Niemand kijkt op als de Amerikaan een vurig pleidooi tegen de siësta houdt, een kwalijke traditie die 'een gestroomlijnde economie binnen Europa' onmogelijk zou maken. Op het moment dat Bichlbauer zijn woorden uitspreekt, verschijnt boven zijn hoofd, op een scherm, een plaatje van een slapende boer in een kar met hooi.

Een ander idee van Bichlbauer, de vrije verkoop van het stemrecht, leidt evenmin tot rumoer. De conferentie-bezoekers kijken stoïcijns voor zich uit wanneer Bichlbauer uitlegt dat de Amerikaanse verkiezingen veel efficiënter verlopen wanneer arme stemgemachtigden hun stem op internet verkopen aan een welvarende, weldenkende burger. 'Verkiezingen waarbij de stem van de arme kiezer niet verloren gaat. Sterker: de arme kiezer verdient er zelfs aan.'

Dr. Andreas Bichlbauer bestaat niet. Hij is een personage dat door het anti-globalistische duo Andy Bichlbaum en Mike Bonanno is bedacht, en vervolgens de wijde wereld in werd gestuurd. In de Amerikaanse documentaire The Yes Men is te zien hoe het duo op congressen de grootste lariekoek uitvent zonder te worden tegengesproken, of vreemd te worden aangekeken. Bonanno, te gast op het IDFA afgelopen november: 'De film toont aan hoe diep de crisis is waarin wij momenteel verkeren. Een intellectuele crisis. Niemand lijkt te beseffen wat er op handelsgebied in de wereld gebeurt. De kritische geest is op sterven na dood.'

Bichlbaum en Bonanno werken sinds 1996 samen. Het duo specialiseerde zich in wat ze zelf noemen 'identiteits-correcties' - het uitvergroten van het karakter van organisaties en commerciële waren met de bedoeling dat de consument er kritischer naar gaat kijken. Zo onderschepte Bonanno, oprichter van het Barbie Bevrijdings Front, eens een partij Barbie-poppen en een lading G.I.Joe-soldatenpoppen, waarna hij de chips verwisselde die het speelgoed doen praten. Met als gevolg dat er Barbies in de handel kwamen die 'Mijn wraak zal zoet zijn!' brulden.

De doorbraak van het duo vond plaats in 2000, toen hun satirische website www.gwbush.com tijdens de presidentsverkiezingen in het nieuws kwam. De site, op het oog nauwelijks van de officiële site van George W. Bush te onderscheiden, dwong de republikeinse presidentskandidaat ertoe een statement af te leggen. De site was volgens Bush een bewijs dat 'ook vrijheid zijn grenzen heeft'.

De documentaire The Yes Men van Chris Smith, Sarah Price en Dan Ollman, werd op het IDFA door het publiek het hoogst gewaardeerd. De film begint op het moment dat het duo werkt aan de website www.gatt.org, die verdacht veel weg heeft van de site van de wereldhandelsorganisatie WTO - de WTO heette eerder de GATT, de General Agreement on Tarifs and Trade. Op gatt.org blazen ze het WTO-beleid tot groteske proporties op, maar tot hun stomme verbazing worden de persiflages voor echt aangezien.

Er komen via de mail uitnodigingen binnen voor seminars en spreekbeurten, wat ertoe leidt dat dr. Andres Bichelbauer, Harry Kremmel Firster ('van de afdeling Externe Relaties van de Wereldhandelsorganisatie'), Ravi Batacharia ('ik ben evaluatiemanager') en andere namaakwetenschappers op een textielcongres een moderne variant op de slavernij presenteren ('onvrijwillig geïmporteerde arbeid') en het zakenkostuum van de toekomst presenteren: een goudgekleurd, strak zittend pak met een uitklapbare fallus waarop een tv-scherm is gemonteerd. Daarop kan de manager van 2050 zien of zijn geremigreerde werknemers in Gambon en Ivoorkust wel hard genoeg werken.

Bichlbaum: 'Wij leefden in de veronderstelling dat deze presentatie de climax van de film ging worden. Een belachelijke vertoning, die de aanwezigen wakker zou schudden. Maar net als in Salzburg gebeurde er helemaal niets. We werden bedankt voor de bijdrage, en kregen het verzoek 's avonds het diner bij te wonen.'

Uiteindelijk volgen de regisseurs het duo drie jaar lang, met een houding die doet denken aan participerende journalistiek. De makers, 'our official video witnesses', zijn onderdeel van het project en stellen geen kritische vragen aan Bichlbaum en Bonanno, die hun politieke gelijk boven eerlijkheid plaatsen. Bonanno: 'Wij voerden uit, zij registreerden. Zodat iedereen kan zien hoe leugens klakkeloos voor waar worden aangenomen op het moment dat je als afgevaardigde van de WTO binnenkomt.'

Aan het slot van de film besluiten de Yes Men hun poppenkast op te heffen. Eerst houden ze voor New Yorkse studenten een verhaal over de 'reburger' - een systeem dat poep uit het Westen naar de Derde Wereld brengt, waar het als broodje hamburger wordt verkocht - dat wél op gejoel wordt onthaald. Enkele weken later maken ze tijdens een congres in Sydney het einde van de WTO bekend.

De aanwezigen kijken verbaasd van hun papieren op, geprikkeld door de onverwachte boodschap die dr. Andreas Bichlbauer ietwat geëmotioneerd verkondigt. 'Wij van de WTO vinden het de hoogste tijd voor een organisatie die echt iets doet voor de armen op de wereld. Om die reden houdt de WTO in zijn huidige vorm op te bestaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden