Kunst Plafondschildering

Britse ‘Sixtijnse Kapel’ van James Thornhill nu van heel dichtbij te bekijken

Er is iets merkwaardigs aan de hand met de borst van koningin Maria II van Engeland. Wie goed kijkt naar het plafond in de Painted Hall van Greenwich, waarvandaan ze met haar eega Willem III van Oranje neerziet op de bewonderaars, ziet in haar decolleté een krabbel. 

Centraal in de plafondschildering van Thornhill zijn de beeltenissen van koning Willem III en zijn vrouw Mary. Beeld Old Royal Naval College Greenwich

Het is de handtekening van een ondeugende restaurateur, die de plafondschildering eind 18de eeuw in volle glorie had hersteld. Maar dat het aandenken nu kan worden gezien, komt door de huidige restauratie: hierdoor kunnen deze zomer bezoekers het fresco lopend over de steigers van zeer dichtbij bewonderen.

De Sixtijnse Kapel van het Verenigd Koninkrijk, zo wordt de geschilderde hal in het voormalige Royal Naval Hospital aan de oever van Theems in Zuidoost-Londen wel genoemd. Het barokke meesterwerk waaraan James Thornhill ruim drie eeuwen geleden twintig jaar lang werkte, past meer in Italië en Frankrijk dan in deze groene buitenwijk van Londen. 

De relatief onbekende schilder werd na de Glorious Revolution aangesteld door het nieuwe koningskoppel William en Mary, die de gewonde of gepensioneerde zeehelden wilden laten dineren in de mooiste eetzaal ter wereld. Grootser moest het zijn dan het vergelijkbare Hôtel des Invalides in Parijs..

Beeld Old Royal Naval College Greenwich

Midden op het plafond zitten Willem en Mary. De koning-stadhouder pakt met zijn rechterhand de olijftak van de vrede en geeft de Frygische muts der vrijheid met zijn linker door aan ‘Europa’. Aan de voeten van deze protestantse vorsten ligt een schimmige figuur met een gebroken zwaard: de Franse Zonnekoning. De boodschap is duidelijk: tirannie en machtswillekeur zijn verslagen. Elders op de schildering verdrijft Apollo, gezeten op een door vier witte paarden voortgetrokken kar, de ochtendmist, terwijl de krachtige Hercules met een knots de zedeloosheid van het plafond slaat.

Het plafond was niet groot genoeg om de grootsheid van de natie af te beelden, zodat Thornhill ook de muren mocht decoreren. Dat was na de komst van de Hannovers, de vorsten die zichzelf volgens een tekst op de muur zagen ‘als een nieuw mensenras uit de hemel’. Fascinerend is hoe George de Eerste achteloos op de wereldbol leunt. Geen wonder dat de zaal al snel werd gekoloniseerd door de officieren en gebruikt voor speciale gelegenheden, zoals het opbaren van zeeheld Horatio Nelson na de Slag om Trafalgar in 1805. Maar er hebben ook opnamen plaatsgevonden voor de film The Pirates of the Caribbean.

Na de schoonmaak van de 3.700 vierkante meter schilderwerk, onder leiding van een Italiaanse restaurateur, moet het een ware toeristische attractie worden. Het fresco op het 14 meter hoge plafond is het beste vanaf de grond te zien. Maar van die afstand zijn sommige details niet waarneembaar, en vanaf de steiger wel. Neem het verweerde gezicht van de 90-jarige zeeman John Worley, een ‘Greenwich Pensioner’ met lange witte baard en lange haren, die zeven decennia had gevaren. Thornhill genoot zo van diens rebelse, anti-autoritaire gedrag in het veteranenhuis, dat hij hem een plek op zijn meesterwerk gunde.

Juist dit soort menselijke en eigenzinnige gebaren maakt het schilderwerk zo Engels.

Tot eind september worden dagelijks 'Painted Hall Ceiling Tours' gehouden tussen 12 en 4 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden