Britse leiders gaan tv-debat aan

Labour, Tory of LibDem, de partijleiders kunnen er niet meer onderuit. Voor het eerst voeren ze hun verkiezingsstrijd live op televisie....

LONDEN De Britten hebben er bijna een halve eeuw op moeten wachten, maar vanavond kunnen ze zich eindelijk vergapen aan een spektakel dat in veel andere landen heel gewoon is: kandidaat-premiers die live debatteren op televisie.

De ontmoetingen komen op een pikant moment, en zijn al opgeklopt tot een beslissende factor in de spannendste verkiezingen sinds 1992, toen Labourleider Neil Kinnock er op het nippertje niet in slaagde John Major van de Conservatieven te onttronen. Volgens de laatste peilingen ligt Labour nog maar een paar procent achter op de Conservatieven.

ITV1 zendt de eerste van drie debatten uit. Liefst anderhalf uur lang zullen Gordon Brown (Labour), David Cameron (Conservatieven) en Nick Clegg (Liberaal Democraten) met elkaar in gevecht gaan, waarbij ze ook vragen uit het publiek krijgen. Het lijkt een raadsel waarom juist in Groot-Brittannië, een krantennatie maar ook een bastion van tv-verslaafden, zo lang is gewacht met een dergelijke formule.

Top of the Pops
In het verleden is al vaak gepoogd tv-duels te organiseren, maar dit mislukte steeds door onenigheid of faalangst. Al in 1964 daagde Labourleider Harold Wilson de conservatieve premier Alec Douglas Home uit. Die bedankte, om redenen die volgens sommigen nog altijd actueel zijn. ‘Ik voel me niet bijster aangetrokken tot confrontaties van persoonlijkheden. Als je niet oppast, heb je een soort Top of the Pops-wedstrijd. Dan krijg je de beste acteur als leider van het land.’

Ook Margaret Thatcher weigerde steevast. ‘We kiezen geen president, we kiezen een regering’, was haar argument. Tv-debatten leveren volgens haar ‘meer gebakken lucht dan inzichten’ op. In 1997 zei Tony Blair aanvankelijk ja tegen de beschadigde premier Major. Blair krabbelde later terug; hij wilde zijn voorsprong in de peilingen niet in gevaar brengen.

Want ook in Groot-Brittannië wordt nog steeds verwezen naar het meest legendarische tv-debat aller tijden. In 1960 verloor de zelfverzekerde Amerikaanse vicepresident Richard Nixon onverwacht van zijn jonge uitdager John F. Kennedy. De frisse en gebruinde Kennedy leek de vermoeid ogende en slechtgeschoren Nixon op tv te overklassen. Radioluisteraars wezen Nixon echter aan als winnaar.

Gratis zendtijd
De stelregel is sindsdien dat degene die voorligt in de peilingen, het minste belang heeft bij televisiedebatten. ‘David Cameron is jong en een betere spreker dan Brown. Toch wilde hij hooguit één debat’, zegt Adam Boulton, al twintig jaar chef politiek bij Sky News. Boulton was een van de initiatiefnemers van de serie, en is gespreksleider van het tweede debat, dat op Sky wordt uitgezonden.

‘Brown deed er maanden over om te besluiten, maar uiteindelijk eiste hij liefst zes debatten. Labour is immers blut, dus de kans op gratis zendtijd was te mooi om te laten liggen. Bovendien hoopt Brown zijn ervaring op economisch gebied te kunnen overbrengen’, zegt Boulton, die een uurtje heeft vrijgemaakt voor buitenlandse journalisten.

Keihard onderhandeld
Het aantal van drie uitzendingen is dus een compromis en dat keihard is onderhandeld, blijkt uit de 76 spelregels. Het publiek is streng geselecteerd, de spreektijd van de kandidaten is stek begrensd. De kans op een anticlimax lijkt daarom aanzienlijk.

Grote belangen
Toch verwacht Boulton veel van de debatten omdat de belangen zo groot zijn, en geen van de drie mannen ooit een verkiezingscampagne heeft geleid. ‘Brown heeft het meest te winnen aangezien de verwachtingen zo laag zijn. Hij oogt saai en stug, maar daarachter schuilt een gevoelig mens. Als dat naar buiten komt, kan dat effect hebben.’

Voor Cameron geldt het omgekeerde; hij heeft veel te verliezen. Boulton: ‘Ik ken diverse Tory-kopstukken die zijn deelname als een catastrofale vergissing beschouwen. Maar Nick Clegg kan bijna alleen maar winnen, aangezien niemand hem kent.’

Maar hoe zit het met de inhoud? Tot dusver weigeren de partijen, diverse fraaie beleidsplannen ten spijt, te vertellen hoe ze het begrotingstekort gaan aanpakken. ‘Het lijkt op een samenzwering’, zegt Boulton. ‘De kiezers zijn tot dusver voor de gek gehouden. Maar we doen ons uiterste best iets uit ze te krijgen. Het is heel moeilijk om anderhalf uur over niets te praten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.