'Britse kwaliteitskranten zijn inferieur'

Britse kranten hebben het knap moeilijk, nu Labour op 1 mei mei de verkiezingen lijkt te gaan winnen. Naar wie moeten de redacties hun oren laten hangen?...

'Deze krant heeft volledige vrijheid van spreken. Dat is een groot privilege.'

Bovenstaand citaat is niet afkomstig van de hoofdredacteur van een krant in een land dat zich zojuist heeft bevrijd van een dictatuur. Het komt van Andrew Marr, de 37-jarige hoofdredacteur van de Britse krant The Independent en het dateert van eind maart, toen in Engeland de verkiezingscampagne voor de parlementsverkiezingen van 1 mei van start ging.

Marr, die naam maakte als een briljant columnist en auteur is van een even onthullend als ontluisterend boek over de Britse democratie, Ruling Brittannia, deed in het stuk waaruit het citaat afkomstig is niet aan goedkope borstklopperij. Hij had gelijk. Vrijheid van spreken is in de Britse krantenwereld een schaars goed en The Independent is een uitzondering.

Britse kranten hebben in de wereld een grote naam. Voor menige, ook Nederlandse, hoofdredacteur gelden ze als voorbeelden van hoogwaardige journalistiek. Het is de vraag of die bewondering in alle opzichten terecht is.

Geoffrey Goodman begon zijn journalistieke carrière ooit bij de voorloper van de huidige Guardian, de Manchester Guardian. Daarna stapte hij over naar de toen nog zeer linkse Daily Herald, die tegenwoordig The Sun heet. Hij besloot zijn krantenloopbaan als adjunct-hoofdredacteur van de Daily Mirror. Nu is hij hoofdredacteur van British Journalism Review, een klein maar invloedrijk tijdschrift dat de ontwikkelingen in de Britse journalistiek op de voet volgt.

Goodman heeft een verrassend oordeel over de Britse dagbladen. 'Britse kwaliteitskranten zijn inferieur', zegt hij. 'Inferieur ten opzichte van kwaliteitskranten in Duitsland, Frankrijk, Zweden en Nederland. En vergeleken bij kranten als de Washington Post en de New York Times in de VS stellen ze helemáál niets voor.'

De enige krant die Goodmans goedkeuring kan wegdragen is The Independent. 'Maar die krant heeft amper geld, heeft een kleine redactie en kan zich niet de bedragen veroorloven die de andere kranten aan promotiecampagnes uitgeven. De Daily Telegraph geeft bijvoorbeeld dagelijks tweehonderdduizend kranten gratis of bijna voor niks weg. Dat is haast de totale oplage van The Independent.'

Behalve de kwantiteit en kwaliteit van de berichtgeving over de verkiezingscampagne ('heel erg veel, amper substantie') is het vooral de gekleurde verslaggeving die Goodman tot zijn strenge oordeel over de Britse kranten brengt. Op The Independent na, meent Goodman, heeft objectieve politieke journalistiek in de Britse kranten ver te zoeken.

Bij de verkiezingen van 1992 was 70 procent van de verzamelde nationale dagbladoplage sterk Conservatief gekleurd en was 20 procent voor Labour. Veel inkt werd de afgelopen weken besteed aan de vraag hoe dit jaar die verhouding zou komen te liggen.

Het tabloid The Sun kreeg al eerder van zijn eigenaar, de Australische Amerikaan Rupert Murdoch, opdracht om Labour te gaan steunen. De vraag was of de andere grote krant van Murdoch, de beroemde The Times, dat voorbeeld zou volgen. Tot dusver is dat nog onduidelijk. De Times houdt zich op de vlakte.

Vraagtekens werden ook gezet bij de gezindheid van de kranten van tycoon Lord Rothermere. De Londense Evening Standard lijkt Labour te steunen. Maar het belangrijkst is de keuze van de Daily Mail, de krant van middle class Engeland, met een oplage van ruim twee miljoen. Het grote gevecht tussen Labour en de Conservatieven gaat om de stemmen van de middenklasse.

De krant, voor de Tweede Wereldoorlog onder een oom van de huidige eigenaar pro-Duits en steun en toeverlaat van de Britse fascisten, is nog steeds rabiaat rechts en verdediger van de morele waarden van gezin, buitenwijk en rozenperk. Steuntrekkers, illegale immigranten, liberale pastoors, Brusselse bureaucraten en feministische vrouwen krijgen er elke dag stevig van langs.

Maar Lord Rothermere voelt ook dat het tij in de Britse politiek aan het keren is. Vrienden én vijanden vielen onlangs van verbazing van hun stoel, toen hij verklaarde niet te geloven in kranten die partijen steunen. 'Hun belangrijkste taak is rapporteren wat er gebeurt.'

Daily-Mail-hoofdredacteur Paul Dacre, door politiek historicus Richard Cockett onlangs betiteld als 'de meest invloedrijke man in de Britse politiek', wist Rothermere ervan te overtuigen dat rechtstreekse steun aan Labour 'commercieel gevaarlijk' zou zijn, maar de toon van de Mail is wel veel milder tegenover de partij van Blair dan vijf jaar geleden.

Er zijn ook enige vaste waarden. De Daily Telegraph, eigendom van de Canadees Conrad Black en met een oplage van een miljoen de grootste kwaliteitskrant, blijft een fervente Tory-krant. En Labour kan te allen tijde rekenen op The Guardian en de Daily Mirror.

'Het is een lange traditie', zegt Goodman. 'Dat Britse kranten in bijna alle gevallen een politieke keuze maken, gaat terug tot de negentiende eeuw. Alle nationale kranten waren toen verbonden met politieke lobby-groepen. Sommige kranten waren opgericht door politieke partijen. Je had de Pall Mall Gazette, van de Liberale Partij. En later de Daily Chronicle, die het gedachtengoed van Lloyd George verspreidde. De Times was altijd conservatief-liberaal. Er bestond geen onafhankelijke nationale pers.'

De traditie van kranteneigenaars die hun kranten gebruikten om hun eigen belangen en opvattingen te steunen, duurt voort tot op de dag van vandaag. Murdoch was fel anti-vakbonden, en steunde dus in de Times Margaret Thatcher in haar kruistocht tegen die organisaties. Conrad Black is zeer anti-Europees, wat elke dag te lezen is in de kolommen van de Daily Telegraph. De Daily Mail is even reactionair als Rothermere.

De Britse kranten kennen niet, zoals bijvoorbeeld Nederlandse, een redactiestatuut, dat de redactie beschermt tegen inmenging van de uitgever-eigenaar. Goodman: 'De eigenaars van de krant bepalen de koers. Is de hoofdredacteur het daar niet mee eens, dan vliegt hij eruit. Toen Murdoch de Times overnam, ontsloeg hij Harry Evans. Die was datzelfde jaar nog uitgeroepen tot hoofdredacteur van het jaar, maar hij deed niet wat Murdoch wilde.'

Met de Guardian ligt het anders. Goodman: 'Die krant was, toen ze nog werd gemaakt in Manchester, liberaal, onafhankelijk en streefde naar objectiviteit. In 1992 volgden ze Kinnock nog zeer kritisch, maar sinds Blair de partij leidt is er sprake van slaafse en kritiekloze steun. Dat is te danken aan de goede pr van Labour en aan de leidende redacteuren van de krant. Hoofdredacteur Rushbridger behoort net als zijn voorganger Preston tot de inner circle rond Blair. En zo zijn er bij die krant wel meer.'

Behalve de opdrachten van de baas, proberen kranten als de Times, Telegraph en Daily Mail ook zo goed mogelijk in het spoor van hun lezers te blijven. De politieke positiebepaling is voor de Conservatieve kranten extra moeilijk geworden, nu hun lezerspubliek politiek verdeeld is geraakt. De Sun steunde de Conservatieven, terwijl onder de lezers Labour steeds populairder werd. Hetzelfde, zij het in mindere mate, geldt voor de Times. En zelfs de brave Daily-Mail-lezers vinden Blair een stuk minder eng dan zijn voorgangers. Goodman: 'Lezers van éalle kranten hebben genoeg van de Tories.

'Daardoor lijkt het alsof de kranten in deze campagne minder uitgesproken voorkeuren hebben. Maar in feite handelen ze gewoon pragmatisch, of worden ze gekweld door twijfel. Ze vinden dat ze moeten kiezen, maar ze weten niet meer zeker welke kant.'

Goodman ziet het begin van een kentering. 'Zeker onder de jongere lezers zie je een toenemende scepsis tegenover de kranten. Dat merk je ook aan de oplages. Voor het eerst in de geschiedenis dáált die tijdens een verkiezingscampagne. En het ís natuurlijk ook belachelijk, die bevoogdende houding, die benadering van de lezer als een soort imbeciel die niet voor zichzelf zou kunnen uitmaken waar hij op moet stemmen. Dat is toch volkomen uit de tijd?'

Maar echte verandering? 'Dan zou er een hele rijke meneer moeten komen, die een krant koopt en de redactie daarvan volledige vrijheid geeft. En dat zie ik de eerste 25 jaar niet gebeuren.'

Bert Wagendorp

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden