Brengt The Great Wall China en Amerika samen?

Het spektakelstuk The Great Wall moet de samenwerking tussen Amerika en China bevorderen, want op filmgebied kunnen zij niet meer zonder elkaar. Lost regisseur Zhang Yimou's film die belofte in?

Matt Damon in The Great Wall.

Groene monsters. Nog meer groene monsters. En net op het moment dat je denkt de kwijlende, vleesetende engerds in al hun bloeddorstige details te hebben gezien, trekt regisseur Zhang Yimou nog eens een container met taotie open (monsters die in de Chinese mythologie hebzucht symboliseren). Hoofdpersoon Matt Damon moet natuurlijk wel bezig blijven in de nieuwe Chinees-Amerikaanse co-productie The Great Wall.

Daarin gaat het om de strijd tegen hordes taotie, die eens in de zestig jaar proberen de wereld te verslinden. De Chinezen hebben als verdediging de Chinese (of Grote) Muur gebouwd. Spoiler: die houdt de monsters niet tegen.

De strijd van Damon tegen de groene griezels is meer dan een avonturenspektakel. The Great Wall is ook een belangrijke testcase voor de relatie tussen China en Hollywood. Ze hebben elkaar nodig, maar kunnen ze samen ook goede films maken?

The Great Wall, met 139 miljoen euro de duurste film ooit in China opgenomen, moet mensen wereldwijd naar de bioscoop trekken. De Amerikaanse filmindustrie kan niet zonder China, waar jaarlijks vijftienduizend nieuwe bioscopen worden geopend. Tegelijk beperkt China om politieke en protectionistische redenen het aantal buitenlandse films tot 34 per jaar. Naast dat kleine aantal mogen coproducties als The Great Wall, deels (30 procent) met Chinees geld gemaakt, onbeperkt het land in, al moeten ze behalve Chinees geld ook 'Chinese culturele elementen' bevatten - iets wat wordt beoordeeld door het staatsorgaan SAPPRFT, dat heer en meester is over pers, publiciteit, films en televisie.

Het is dus niet overdreven te stellen dat de Amerikanen hun films alleen China in krijgen als ze samenwerken met Chinezen - en daar doet de Chinese filmindustrie zijn voordeel mee. Die wil van de Amerikanen leren hoe je wereldwijd met populaire cultuur normen en waarden verspreidt. Dat lukt China tot nu toe maar matig. Wat was internationaal gezien de laatste Chinese tophit, welk Chinees kledingmerk is hip en voor welke Chinese film staan mensen in de rij?

Recensie The Great Wall (**)

Zelfs regisseur Zhang Yimou, China's belangrijkste toeristische trekpleister, is ingezet. Toch mocht dat niet baten. In The Great Wall wordt iedereen tevreden gehouden en het wederzijds respect continu benadrukt. Daar lijdt alles onder. Lees hier de recensie.

Regisseur Zhang Yimou. Beeld AFP

Het martial-artsdrama Crouching Tiger, Hidden Dragon (Ang Lee, 2000) bracht wereldwijd 167 miljoen euro op. In de jaren negentig was het (vroege) arthousewerk van The Great Wall-regisseur Zhang Yimou (Het rode korenveld, Raise the Red Lantern) succesvol, maar een echte internationale filmhit is tot nu toe uitgebleven.

In Peking keken ze in 2008 jaloers naar de Amerikaanse animatiefilm Kung Fu Panda, een film rond een populair Chinees symbool. Waarom, zo was de vraag, was de Chinese filmindustrie niet zelf op dat idee gekomen? Wie van zichzelf geen culturele invloed heeft, koopt die. Dat doet Wang Jianlin, een vastgoedmiljardair die zich de afgelopen jaren in Hollywood heeft ingekocht. Hij nam het productiebedrijf Legendary over, een van de bedrijven achter The Great Wall. De film is opgenomen in Wangs kolossale filmstudio in de Noord-Chinese havenstad Qingdao. Wang, die ook eigenaar is van de Amerikaanse bioscoopketen AMC, zou dolgraag meer stukjes Hollywood kopen; hij aast op filmproducent Paramount. Hij investeert niet alleen in de filmindustrie om winst te maken, Wang is ook geïnteresseerd in alle kennis die kan helpen de Chinese cultuur over de wereld te verspreiden.

Leentjebuur

De criticus Xiedu Film is met ruim een miljoen volgers op de Chinese sociale media een bekendheid. Hij veegde de vloer aan met The Great Wall. Volgens hem was louter leentjebuur gespeeld bij ongeveer alle grote actiefilms. Het Chinese productiehuis LeVision dreigde met een rechtszaak wegens smaad. Partijkrant het Volksdagblad schreef dat het geen pas gaf de Chinese film 'een dolk in het hart te steken'. Daarop werden de kritische recensies van twee filmfora verwijderd.

Het verhaal van The Great Wall draait om Chinese culturele superioriteit. De Chinezen zijn de helden: ze offeren zich op in een oorlog om de mensheid te redden, terwijl de drie westerlingen in de film individualistische rotzakken zijn, die slechts uit zijn op eigen gewin. Tot Matt Damons personage zo overtuigd raakt van de Chinese denkwijze dat hij de zijde kiest van de Chinese commandant Lin Mae (Jing Tian). Tussen de actiescènes door worstelen zij zich door houterige teksten over de verschillen tussen Oost en West. 'We hebben meer gemeen dan we denken', of: 'Vertrouw op het collectief.' En dan diepzinnig naar de horizon kijken.

Wat Zhang, de grootste Chinese filmregisseur van het moment, het lastigst vond aan de Chinees-Amerikaanse samenwerking, was het verhaal op zijn Hollywoods vertellen. De Amerikaanse schrijver van het scenario, Tony Gilroy (die ook de Bourne-trilogie schreef) kreeg veel kritiek van de Chinese pers en het publiek. Ze vonden dat hij het historische verhaal versimpeld had, zodat 'westerlingen het ook begrijpen', aldus een commentaar op filmapp Douban. Chinese films hebben juist vaak ingewikkelde verhaallijnen met een wirwar aan intriges en plots. Eerdere films van Zhang, waaronder Hero en House of Daggers, zijn puzzels vol historische verwijzingen. Op de Chinese nieuwswebsite The Paper zei Zhang zelf daarover: 'Chinese scriptschrijvers gaan het liefst meteen de diepte in en laten het publiek niet langzaam wennen aan een verhaal.'

In zijn poging zowel Oost als West te plezieren grijpt Zhang naar het psychedelische kleurenpalet, visuele effecten en de massascènes waarmee hij bekendheid verwierf. Hij is zich in The Great Wall te buiten gegaan aan alle denkbare special effects; naar verluidt leefde hij zich in de post-productiefase maandenlang uit met beeldbewerkers in Azië en de Verenigde Staten, tot werkelijk elk shot bedwelmend was. Een gedetailleerd harnas is niet genoeg. Er moeten ook nog epauletten, riemen, ringen, hoofdversieringen, haarsieraden, wapens en waterzakken bij, allemaal met Chinese motieven en ornamentjes. Zo stampen hele legereenheden de muur over in een modeshow van terracottastrijders met bijpassend decor van deuren, lantarens en andere Chinese sfeermakers.

Wie de door Zhang geregiseerde openingsceremonie van de Olympische Spelen in Peking in 2008 - met een overdosis Chinese symboliek in de vorm van trommels, lantarens en kalligrafie - mooi vond, wordt in The Great Wall op zijn wenken bediend.

Zelfs de meest goedwillende professionele Chinese filmkijker snakt echter naar een rustmoment. Filmkundehoogleraar Yin Hong schrijft op zijn blog: 'Ik kon pas genieten toen ik bedacht dat ik de film niet als een verhaal moest bekijken, maar als een optreden.'

De setting in de film is antiek Chinees. De nagebouwde Grote Muur - op de echte mocht niet worden gefilmd - is indrukwekkender dan het origineel. Vrijwel gedurende de hele film wordt Engels gesproken. Dat voelt raar, maar de ontoegankelijke Chinese taal is volgens filmexperts een hindernis voor een internationale doorbraak, net als het gebrek aan internationaal bekende filmsterren. Er komt een keur van in Azië geliefde acteurs voorbij, maar ze hebben weinig te doen: Matt Damon en zijn sidekick Pedro Pascal (Game of Thrones) kregen de belangrijkste actiemomenten toebedeeld. Producent Peter Loehr zei tegen The New York Times dat hij Chinese acteurs verre hield van 'stereotiepe rollen als hoertjes en onderwereldfiguren', maar de Chinese steracteur Andy Lau welbeschouwd niets zien doen, is toch licht genant.

Nog geen kaskraker

The Great Wall kwam in China uit op een moment dat het publiek er al overvoerd was met fantasy-films, dus 62 miljoen euro aan verkochte kaartjes in de eerste drie dagen was een goed begin. Maar daarna zakte de aandacht snel in: de film draait in Peking voor grotendeels lege zalen. Om een commerciële hit te zijn moet The Great Wall 416 miljoen euro binnenharken, een bedrag dat ondanks een overvloed aan marketing niet in zicht is. Na de eerste twee weken bleef de teller op 118 miljoen euro steken, waarmee The Great Wall niet eens in de buurt komt van de romantische fantasyfilm Mermaid, goed voor ruim 462 miljoen euro. Ook het gezellige gooi- en smijtwerk van martial-artsheld Jackie Chan in zijn komedie Railroad Tigers doet het beter.

Volgens filmcriticus Yin is The Great Wall een vingeroefening. De zware taak het Chinees gedachtengoed in westerse harten en hoofden te verankeren, kan niet alleen op Zhangs schouders rusten. Er moeten veel meer buitenlandse grootschalige co-producties komen, vindt hij. 'Hoe verzekeren we ons ervan dat Chinese films op een internationaal podium onze Chinese waarden vertegenwoordigen, in plaats van alleen maar te behagen en visuele effecten opeen te stapelen?'

Zelf reageerde Zhang stoïcijns op de vele negatieve recensies. Zijn eerste Engelstalige co-productie Flower of War (2011) werd ook niet goed ontvangen. Hij is gewend in eigen land te worden afgekraakt, zei hij tegen een journalist van website The Paper: 'Chinezen zijn daarin heel dubbel. We zijn streng voor onze eigen films en hanteren lagere kwaliteitsnormen voor buitenlandse films.'

The Great Wall kwam in China uit op een moment dat het publiek er al overvoerd was met fantasy-films, dus 62 miljoen euro aan verkochte kaartjes in de eerste drie dagen was een goed begin. Maar daarna zakte de aandacht snel in: de film draait in Peking voor grotendeels lege zalen. Om een commerciële hit te zijn moet The Great Wall 416 miljoen euro binnenharken, een bedrag dat ondanks een overvloed aan marketing niet in zicht is. Na de eerste twee weken bleef de teller op 118 miljoen euro steken, waarmee The Great Wall niet eens in de buurt komt van de romantische fantasyfilm Mermaid, goed voor ruim 462 miljoen euro. Ook het gezellige gooi- en smijtwerk van martial-artsheld Jackie Chan in zijn komedie Railroad Tigers doet het beter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden