Recensie Brave New World 2.0 (theater)

Brave New World 2.0 is onevenwichtig maar visueel verbluffend ★★★☆☆

Deze theatrale bewerking van Huxleys roman is een multidisciplinair spektakel, maar regisseur Weizman slaagt er niet helemaal in alle onderdelen tot een organisch geheel te smeden. 

Scène uit Brave New World 2.0. Beeld Foto Lex Vesseur en Jelmer Buitenga

Het is goed toeven hoor, in de ‘white zone’: schoon is het daar, strak, functioneel, efficiënt – een universum met de esthetiek van een iMac. De bewoners dragen breedgeschouderde uniseks laboratoriumjassen en worden uitsluitend beoordeeld op hun productiviteit. Niet-functionele menselijke eigenschappen als twijfel, frustratie en depressie zijn zoveel mogelijk weg gefilterd. Hardnekkige overtreders met bijvoorbeeld een burn-out worden nutteloos verklaard en verbannen naar de ‘red zone’, waar armoede en wetteloosheid heersen. Dit is de wereld van Brave New World 2.0, van toneelschrijver Rik van den Bos en regisseur Guy Weizman bij het Noord Nederlands Toneel, in samenwerking met dansgezelschap Club Guy & Roni.

Het is een visueel verbluffende, hypnotiserende en angstwekkende wereld, verrassend begeleid door een live soundtrack (Asko❘Schönberg en Slagwerk Den Haag) van opgewekte folk en americana, met mooie meerstemmige zang en dreigende elektronische beats. De keuze voor americana is een wonderlijke, de muziek klinkt als een onverwacht oermenselijk contrapunt in dit verder volledig gedigitaliseerde universum. Op dat soort contrasten is de voorstelling gebouwd: is het leven in de witte zone klinisch en ordentelijk, dat in de rode zone, aan de andere kant van een verschuifbare wand, is onvoorspelbaar en chaotisch. Dit wordt nog eens onderstreept in de dans: hoekig, synchroon en robotesk versus vloeiend, kwetsbaar en imperfect. Mooi, maar een tikje schematisch en illustratief.

Scène uit Brave New World 2.0. Beeld Foto Lex Vesseur en Jelmer Buitenga

Helaas kent de voorstelling meer van zulke zwakten. Weizman toont zich na Salam opnieuw meester van de montage: hij is in staat succesvol te jongleren met de talrijke onderdelen van een grote, spectaculaire muziektheaterproductie en voegt daar ook nog eens dans aan toe. Met die overvolle theatercocktail is hij als regisseur uniek in Nederland. Maar een organisch geheel smeden van alle ingrediënten is geen sinecure, en bij Brave New World 2.0 lukt het net niet helemaal. Spelregie en tekstbehandeling zijn bijvoorbeeld zaken waar Weizman duidelijk te weinig bij heeft stilgestaan.

Erger is het dat de knappe tekst van Van den Bos (naar de roman van Aldous Huxley uit 1932) merkbaar is gekortwiekt ten faveure van mooie beeldende scènes. De evolutie van personages zoals programmeur Alex (Bien De Moor) die verliefd wordt op een Android, of Troy (Bram van der Heijden) die zijn comfortabele leven in de white zone verruilt voor de chaos van de red zone, voltrekt zich daardoor nogal schoksgewijs: Weizman springt van A via N, hup, zo naar Z en laat de tussenliggende ontwikkelingen weg. Zo voert hij ons al te gehaast door de plot. Dat is een gemis; de personages blijven oppervlakkig, als illustraties van ideeën in plaats van mensen van vlees en bloed, zoals ze (vermoedelijk) wel zijn geschreven. Dit maakt het moeilijk om met ze mee te leven.

Sciencefictionklassieker

Brave New World is een dystopische sciencefictionroman uit 1932 van Aldous Huxley (1894-1963). Het verhaal speelt zich af in een toekomstige wereld die beheerst wordt door technologie en rationalisme. De mensen zijn gezond en gelukkig, oorlog en armoede kennen ze niet. Maar menselijke waarden als liefde, trouw, gezinsleven, kunst en godsdienst bestaan niet meer, en alle individualiteit is uitgebannen – ieder mens is gelukkig op dezelfde manier. Schrijver Rik van den Bos verrijkte zijn bewerking van Brave New World met de sociaal-maatschappelijke filosofieën van Yuval Harari, Naomi Klein en Thomas Piketty.

Bram van der Heijden (midden) in Brave New World 2.0. Beeld Foto Lex Vesseur en Jelmer Buitenga

Meest betreurenswaardig is dat voor de verhaallijn van actrice Julia Akkermans. Haar personage ‘lijdt’ zichtbaar aan onhandige menselijke eigenschappen zoals verveling, onzekerheid, irritatie en de behoefte aan wezenlijk intermenselijk contact. Hierdoor valt ze buiten de groep. Temidden van haar synchroon opererende, uniform efficiënte collega’s toont Akkermans heel fraai die warmbloedige, imperfecte, innemende menselijkheid. Maar die zit haar wel in de weg; het leven is maar een frustrerende game met weinig upgrades, vindt zij. Dit gevoel brengt haar tot een drastisch besluit dat nu behoorlijk uit de lucht komt vallen, terwijl het dramatisch heel spannend en aangrijpend had kunnen zijn.

Het is alsof Weizman, anders dan bij voorganger Salam, het anekdotische, verhalende van de tekst en het intuïtieve van zijn dansante theatertaal dit keer maar moeizaam weet te verenigen. Meer dan dat de twee elkaar versterken, zitten ze elkaar hier (soms) in de weg.

Bien De Moor in Brave New World 2.0. Beeld Foto Lex Vesseur en Jelmer Buitenga

Dat neemt niet weg dat er veel te genieten valt aan deze voorstelling. Als multidisciplinair spektakel – met als hoogtepunt de fantastische Android-dans van troostrobot Lucy (Harold Luya) én als dystopisch futuristisch denkstuk. Van den Bos stelt wezenlijke vragen over mens-zijn, en wat een mens tot mens maakt: is dat ons brein, ons hart, onze geest, of zoiets als de ziel? Wat is de functie van liefde, van herinneringen, van rouw, van trauma? Is sterfelijkheid een onwenselijk detail, of juist dat wat ons menselijk maakt? Dat zijn grote, belangrijke vragen, die door Weizman visueel verbluffend zijn verpakt.

Brave New World 2.0 van Noord Nederlands Toneel ism Club Guy & Roni, Asko❘Schönberg en Slagwerk Den Haag. 9/3, Stadsschouwburg Groningen. T/m 18/5. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden