Bosbessensap op een nieuwe blouse

Vrouwelijk leed wordt van generatie op generatie doorgegeven in The Rain Before It Falls van Jonathan Coe. Een groot contrast met de humoristische toon van zijn eerdere romans....

Jonathan Coe vestigde zijn reputatie met What A Carve Up! (Het moordende testament), een vermakelijke satire over het Thatcher-tijdperk. Ook veel van zijn andere romans worden gekenmerkt door humor en ironie. In zijn nieuwe boek, The Rain Before It Falls, slaat Coe echter een geheel andere toon aan. De stemming is ernstig, kwetsbaar, en grappen zijn niet aan de orde.

Het boek begint met de begrafenis van de 73-jarige Rosamond. Haar middelbare nicht Gill is de executeur-testamentair. Zij ontdekt niet alleen dat haar tante mogelijk geen natuurlijke dood is gestorven – waarom is dat flesje slaapmiddelen leeg? – maar ook dat er naast zijzelf en haar broer nog een derde erfgenaam blijkt te zijn: ene Imogen. Gill heeft Imogen één maal gezien, namelijk op Rosamonds vijftigste verjaardag. Ze was toen zeven en liep wat hulpeloos rond. Imogen was blind.

Naast eenderde van haar nalatenschap heeft Rosamond voor Imogen ook vier cassettebandjes bestemd. Aan Gill de taak haar op te sporen en ervoor te zorgen dat ze krijgt wat haar toekomt. Maar alsof Rosamond al voorzag dat dat opsporen een probleem zou kunnen zijn, schreef ze in een begeleidend briefje: ‘Als je haar niet kunt vinden, beluister ze dan zelf.’

Tot haar verbazing (‘tegenwoordig kun je iedereen vinden’) slaagt Gill er inderdaad niet in Imogen te traceren. Dus luistert ze de cassettes zelf af. Er blijkt een lange monoloog op te staan, waarin Rosamond voor Imogen een twintigtal foto’s en andere afbeeldingen beschrijft. Aan de hand daarvan vertelt ze de familiegeschiedenis van het meisje, dat inmiddels ongeveer dertig jaar oud moet zijn.

Het verhaal dat Rosamond vertelt is dat van drie generaties vrouwen. Om te beginnen is daar Beatrix, Rosamonds hartsvriendin, met wie ze letterlijk door het tegen elkaar drukken van twee bebloede vingers ‘bloedzuster’ wordt. Cruciaal is de scène waarin Beatrix tijdens het spelen per ongeluk de riem van haar hond Bonaparte loslaat, waarna het dier het op een rennen zet om nooit meer terug te keren. Het komt het meisje op een reprimande van ongelooflijke wreedheid te staan. Rosamond noemt de toon van Beatrix’ moeder zelfs ‘moorddadig’ en Beatrix zelf is ervan overtuigd dat ze een ongewenst kind is.

Later, als Beatrix ouder is, blijkt de geschiedenis zich te herhalen. Ze wordt zelf moeder, vlindert van de ene man naar de andere, en op een gegeven moment vertrekt ze in het kielzog van een geliefde naar Canada. Haar dochter, Thea, laat ze achter bij Rosamond. Voor twee weken, is de bedoeling. Het wordt twee jaar.

Rosamond heeft inmiddels een relatie met een vriendin en het paar zorgt twee jaar met veel toewijding voor Thea, totdat Beatrix haar weer opeist, een gebeurtenis die de breuk tussen Rosamond en haar vriendin inleidt. Dan is inmiddels wel duidelijk dat Beatrix de wreedheid die zij van haar eigen moeder heeft ervaren, doorgeeft aan haar dochter.

Triest dieptepunt is een gebeurtenis waarbij Thea bosbessensap morst op haar nieuwe dure blouse en haar moeder haar met een keukenmes achtervolgt. Als het doodsbange meisje zich in haar kamer opsluit, hakt Beatrix met het mes in op haar slaapkamerdeur. Ook Rosamond blijft niet gespaard en krijgt bij gelegenheid de volstrekt ongegronde beschuldiging naar het hoofd geslingerd dat zij Thea seksueel heeft misbruikt.

Stap voor stap, foto na foto, ontrafelt Rosamond de familiegeschiedenis, om uiteindelijk bij Thea’s dochter uit te komen: Imogen. Het is een relaas waarin ondergane wreedheid telkens wordt doorgegeven aan de volgende generatie. Al vertellend volgen er onthullingen die de lezer deels al had zien aankomen, gezien de bijna onvermijdelijk ogende gang der dingen.

Tegen het slot van de roman probeert zowel Rosamond in haar monoloog als Gill na het beluisteren ervan een samenhang, een zin, een logica te ontdekken in de gebeurtenissen. ‘Het leven wordt pas begrijpelijk wanneer je beseft dat soms – vaak – altijd – twee volstrekt tegenstrijdige ideeën waar kunnen zijn’, meent Rosamond. Gill, op haar beurt, denkt dat de vreemde toevalligheden, die gebeurtenissen die vijftig jaar na elkaar hebben plaatsgevonden, geen toeval kunnen zijn. Ze moeten deel uitmaken van een patroon, een hogere orde. Of is die overtuiging slechts fictie?

Met zijn eenzame terugblik, zijn vrouwelijke verteltrant en zijn elegische toon doet The Rain Before It Falls enigszins denken aan Graham Swifts knappe, eerder dit jaar verschenen roman Tomorrow. Zowel zachtmoedig als meedogenloos toont het een nieuwe dimensie van Jonathan Coe’s schrijverschap.Hans Bouman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden