'Borstvergroting? Een oorvergroting, dát zou me interesseren'

Mark Rylance, gerenommeerd Brits toneelspeler, werd op zijn 55ste ineens veelgevraagd Hollywoodacteur en Oscarwinnaar. Dankzij Spielberg. Nu is hij de Grote Vriendelijke Reus.

Mark Rylance als de Grote Vriendelijke Reus. Beeld AP
Mark Rylance als de Grote Vriendelijke Reus.Beeld AP

Áls hij in 1986 nou gewoon 'ja' had gezegd, toen Steven Spielberg hem vroeg voor een rolletje in Empire of the Sun. Dan was alles misschien wel anders gelopen. Maar Mark Rylance zei nee, en de toneelacteur bleef nee zeggen tegen de Amerikaanse regisseur. Ook toen die hem vervolgens een substantiëlere rol aanbood in zijn oorlogsepos.

We kunnen Bob Dylan de schuld geven. Die verziekte de sfeer op de set van het misbaksel Hearts of Fire, waarin Rylance omstreeks die tijd een bijrol speelde. Zo leuk was het niet, dat acteren in films.

Het lag ook aan de I Tjing, het Chinese orakelboek. Rylance wierp de bijbehorende muntjes en de uitkomst vertelde hem dat hij Empire of the Sun links moest laten liggen, dat hij beter kon toetreden tot het prestigieuze theaterensemble dat óók naar hem lonkte.

Onzeker

Zo duurde het nog dertig jaar voor de 56-jarige Brit alsnog doorbrak als filmacteur. Met zijn Oscarbekroonde rol als flegmatieke Russische spion in Bridge of Spies (2015). Ván Spielberg, die de acteur direct strikte voor The BFG, en nog een rol, in zijn geplande sciencefiction Ready Play One (2018). En nu zijn de twee goede vrienden.

'Hij beweert - heel zoet - dat als ik ja had gezegd tegen Empire of the Sun, ik ook in andere van zijn eerdere films zou hebben gespeeld.' Rylance laat iets van verbazing in zijn geschoolde stem klinken. 'Ik denk dat hij zich vergist. Ik had onvoldoende vertrouwen in mijzelf, destijds. Ik was nog niet zover als Gary Oldman of Daniel Day Lewis, mijn generatiegenoten. Toen ik 20 was zat ik eens met Oldman in een repetitieruimte, in Glasgow. Ik zag hem spelen en ik dacht: dit is zo echt, dit kán niet in het script staan. Maar het stond er wel, precies zo. Hoe deed hij dat? Ongelofelijk. Ik was vrij jaloers hoor, op die anderen. Het gemak waarmee ze overstapten naar film.'

De acteur - kek hoedje, armbandjes, sonore stem - zit omringd door een vijftal journalisten in een hotelsuite te Cannes, waar een dag eerder de wereldpremière van The BFG plaatsvond, Spielbergs Roald Dahl-verfilming. Hij was een geheimtip; de favoriete acteur van acteurs. Al Pacino, Sean Penn: ze dwepen met Shakespeare-vertolker Rylance, al jaren. Nu, sinds de Oscar, zijn de Hollywoodstudio's plots geïnteresseerd; de Brit is straks ook te zien in Christopher Nolans oorlogsepos Dunkirk.

Mark Rylance als zichzelf bij de uitreiking van een televisieprijs. Beeld Dave J Hogan/Getty Images
Mark Rylance als zichzelf bij de uitreiking van een televisieprijs.Beeld Dave J Hogan/Getty Images

Als een fles wijn

Spielberg, vandaag ook aanwezig in Cannes, zegt dat hij tijdens de opnamen van The BFG soms even vergat dat hij een film regisseerde. 'Ik keek naar Mark, meer was er niet. Er stonden zeven à acht referentiecamera's op hem gericht, permanent. Élk aspect van zijn spel was zichtbaar.' Rylance acteerde zijn aandeel in elektronisch motion capture-pak, met markeringstippen op het gezicht, zodat zijn mimiek digitaal kon worden omgevormd tot Grote Vriendelijke Reus.

'Ik ben als een fles wijn voor mezelf', zegt de acteur. 'Het duurt vijf jaar voor ik naar mezelf kan kijken, voor ik mezelf kan uitstaan. Maar omdat dit animatie is, ging het beter. Alleen mijn ogen en scheve mond herken ik, in de reus. En die bewegende oren van hem!'

Rylance pakt z'n oren. 'Stel je voor dat we oren hadden die iets konden uitdrukken - fantastisch. Weet je, als je een Academy Award wint, krijg je een lading cadeaus. Het grappigste dat er bij zat, was een gratis borstvergroting bij een kliniek. Nu denk ik: een oorvergroting, dát zou me interesseren.'

Sprookjesachtige verfilming van de GVR (****)

Je moet de GVR zien als een droom waarin het draait om beelden en het gevoel. Lees hier de volledige recensie.

Weinig ervaring

Dat hij relatief weinig ervaring op filmsets heeft, beschouwt Rylance als een van de redenen dat Spielberg zo graag met hem werkt. 'Inmiddels werkte ik met verscheidene topacteurs uit de filmwereld, en het viel me op hoe nerveus die soms zijn. Bang om controle te verliezen. Waarschijnlijk vanwege eerdere ervaringen: regisseurs die hen teleurstelden, die misbruik van ze maakten. Ze zijn wat meer op hun hoede. Ik heb dat niet. Film is voor mij ontspanning.

'In het theater kun je fouten maken, dat is een verschil: volgende avond beter. Soms lacht het publiek op een bepaald moment, zonder dat je weet waarom. En heb je eenmaal door waarom ze lachen, dan lachen ze ineens niet meer. Probeer je dat weer uit te vinden. Terwijl bij film, dan vangen ze alles wat je doet, ineens. Maar ik heb de helft niet door hoor, van wat er gebeurt op een filmset. Lenzen, dat soort zaken: ik weet er niks van.'

Als verhaalvertellers delen Spielberg en Shakespeare wat eigenschappen, meent Rylance. 'Het eerste geweldige aan Shakespeare is zijn spitse humor. Maar het tweede is de wijze waarop hij manipuleert, hoe hij zijn publiek ontwapent. Dát is wat Spielberg met hem verbindt. Die gaat eveneens altijd uit van het publiek: wat ze weten, wat ze niet weten, wat ze zouden móéten weten. Als ik een analogie maak met een tennisspeler: die slaat de bal naar de ene kant, maar is zich zeer bewust van de ruimte aan de andere kant. Dáár moet de bal straks ineens heen, onverwacht. Dat zie je ook bij de grote tragedie- en komedieschrijvers: ze ontspannen je eerst, maar nét als je denkt dat het goed gaat, komt er iets verschrikkelijks.

Menselijke hunkeringen

'Sommige mensen, zijn critici, zouden zeggen: Spielbergs schaduwzijde is dat hij te veel rekening houdt met zijn publiek. Ik geloof dat hij daarbij een balans vindt, ook omdat zijn films over archetypen gaan, over diep menselijke hunkeringen. Zoals de behoefte aan een wezen als E.T., aan iets in het universum dat om ons geeft. The BFG gaat over angst, denk ik. De angst dat er mensen bestaan - want reuzen zijn menselijke wezens - die zo slecht zijn dat ze in staat zijn kinderen op te eten.'

Rylance' nieuwe leven, als veelgevraagd filmacteur, komt met wat zorgen. 'Ik wil doen wat ik mensen beloof, maar het gaat niet. Ik heb gewoon de tijd niet. En ik heb nog geen personeel aangenomen, voor allerlei zaken.' Zo reisde hij zonder publicist af naar het Oscargala, eerder dit jaar. 'Ik dacht: dat kan wel, je moet het simpel houden. Het was een ramp. Ik heb enkel gewerkt, interviews gegeven. Ben nooit bij de feesten aangekomen, geen beroemde acteurs ontmoet. Ik had iemand nodig die me zei: zo is het genoeg. Ik wilde ook gewoon eens met Harrison Ford praten. Voor mij als filmliefhebber is dat een opwindend idee.'

Hij had medelijden met de actrices. 'Ik zat achter Cate Blanchett en Kate Winslet. Heel, heel goede actrices. Maar hoe ze moeten overleven in die wereld van de jurken, de awards - dat vereist een heel ander niveau van karakter, een pantser. Ik wed dat veel eveneens geweldige actrices gek zouden worden, voortijdig afhaken. Élke keer als ze uit een stoel omhoog komen, zie je dat ze zich ervan bewust zijn dat iedereen kijkt; om te zien of ze misschien vallen op weg naar het podium, of de jurk wel goed is, iets om ze te ridiculiseren. Het is niet mijn wereld. Misschien weet ik ook iets te goed dat Robert Mitchum nooit een Academy Award kreeg, Marilyn Monroe evenmin. Toen Sylvester Stallone 'm won voor Rocky, won hij van Al Pacino in Dog Day Afternoon.'

Heus, hij waardeert zijn Oscar, zegt Rylance plechtig. Maar dat gala... 'Ik was er vijf minuten en ik dacht: toch een soort veekeuring.'

Nog twee keer samen

Naar verluidt is Steven Spielberg al begonnen met opnamen voor zijn sciencefiction Ready Player One, met een rol voor zijn nieuwe favoriete acteur Mark Rylance. Ook een vierde samenwerking met de Brit is inmiddels aangekondigd. In The Kidnapping of Edgardo Mortara, even-eens te regisseren door Spielberg zelf, zal Rylance opdraven als paus in het Italië van 1858.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden