Bolkesteins grote raadsel is nog niet opgelost

Het boek dat getuigt van Frits Bolkesteins obsessie, Onverwerkt verleden, ligt op tafel en wordt af en toe geraadpleegd. Erachter kan de auteur en VVD-leider het debat in redelijke rust volgen....

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

'Communisten zien zo langzamerhand groen van het verantwoording afleggen', zegt oud-redacteur van de partijkrant de Waarheid, tegenwoordig boekrecensent van NRC Handelsblad Elsbeth Etty. Desondanks steekt ze voor een overvol Paradiso blijmoedig van wal, want ze 'is er gek op'.

'Als de CPN geen afstand had genomen van Moskou en niet als enige communistische partij geprotesteerd had tegen de inval in Praag in 1968, waren wij bourgeois kindertjes er heus geen lid van geworden. Wij hebben ons wel een rad voor ogen laten draaien, want later bleek de CPN niet zo onafhankelijk. Maar wij waren de protestgeneratie en ons lidmaatschap van de CPN was een ondoordachte en primitieve vorm van protest tegen de VVD.'

Etty's buurman Meindert Fennema, docent politieke theorie aan de Universiteit van Amsterdam, gaat nog een stapje verder. 'Wij werden lid van een partij die afstand van de Sovjet-Unie nam, omdat die niet stalinistisch genoeg was', biecht hij op. Tot ontsteltenis van Etty, die hem daarom, met een knipoog naar Bolkesteins uitspraak over D66-staatssecretaris Tommel, 'de politieke onbenul van de avond' noemt.

Tineke van den Klinkenberg, de 'laatste CPN-wethouder van Amsterdam', bestijgt het spreekgestoelte. Onder applaus zegt ze: 'Wij hebben keihard gediscussieerd in de partij en op alle mogelijke manieren verantwoording afgelegd. In die zin slaat Bolkestein de plank mis.'

Toch is het Bolkestein niet genoeg. 'Ik kan me best voorstellen dat Etty zich in haar jeugd wilde afzetten tegen de VVD. Maar dat is toch geen reden om een krankjorume ideologie aan te hangen? Men kon toch ook lid van de PvdA worden? Sommigen, zoals Etty, hebben zich rekenschap gegeven, anderen niet. Maar de boeken van oud-CPN-leiders Marcus Bakker en Ina Brouwer stellen niets voor.'

Het grote raadsel voor Bolkestein, waarom intelligente mensen in de ban raakten van het communisme dat zij 'wel waarnamen maar niet keken en wel hoorden maar niet luisterden', is aan het eind van de avond niet opgelost. Ook Bolkesteins bondgenoot in dit debat, de Amsterdamse hoogleraar nieuwe geschiedenis Maarten Brands, kan hem niet aan een oplossing helpen. 'Wat kun je doen om te voorkomen dat mensen in een waan raken? Onderwijs helpt kennelijk niet', stelt Brands mismoedig vast.

Het goede nieuws voor Bolkestein is dat hij, ook nu zijn boek af is, nog geen afscheid hoeft te nemen van zijn 'obsessie voor het communisme'. Aan het begin van de avond zag Bolkestein nog vier mogelijkheden tot nader wetenschappelijk onderzoek. Aan het eind van de avond werpt hij nog een vijfde vraag op. Hij zou wel willen weten in hoeverre de ontsporingen al te vinden waren in de filosofie van Marx.

Zie ook pagina 9

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden