boekrecensieleon & juliette

Boekenweekgeschenk van een meesterverteller ★★★★☆

In het Boekenweekgeschenk (non-fictie!) betoont Annejet van der Zijl zich een meesterverteller. De geschiedenis verrast haar met een symboliek die ze niet had durven verzinnen. 

Beeld Tzenko

In een 19de-eeuwse grafkelder in het Zuid-Hollandse Monster, die door de duinafgraving in de jaren dertig veranderde in een grafheuvel, liggen onder meer de kisten van burgemeester Leon Herckenrath (1800-1861) en zijn zwarte vrouw Juliette (1809-1856). Dit was Annejet van der Zijl (57) al lang bekend, evenals de grote kinderschare van de twee, en ook dat Leon zijn vrouw als slavin in het Amerikaanse Charleston had leren kennen.

Maar of er een boek in zat, betwijfelde de schrijfster, die in bijvoorbeeld Sonny Boy (2004) en De Amerikaanse prinses (2015) heeft laten zien goed uit de voeten te kunnen met een verhaal over liefde die barrières overwint, of een levensloop barstensvol wendingen. De twijfel zat ’m in het feit dat het allemaal wel lang geleden gebeurd was – hoe kon ze het verhaal vanuit de resterende documenten en schaarse afbeeldingen tot leven wekken?

Het antwoord is: door snel ter zake te komen. De eerste 25 pagina’s van Leon & Juliette, het eerste Boekenweekgeschenk in de vorm van hoogstaande literaire non-fictie, zijn nodig om informatie te verstrekken: de jonge Leon gaat naar Charleston in South Carolina om zakenman en consul te worden, in een stad die levendig en warm was, én een knooppunt van de internationale slavenhandel. Welvarende kinderen kregen op hun 10de een slaafje cadeau. De slaven werden afgeranseld, uitgebuit en gediscrimineerd.

Maar dan. Toen Leon ziek werd, kreeg hij een zo lieftallige 11-jarige slavin als verzorgster toegewezen, dat hij verliefd op haar werd. Daar is Van der Zijl zeker van door het document dat in 1820 werd opgesteld: Leon kocht Juliette voor 1.000 dollar, maar liet direct bepalen dat zij en haar nakomelingen voor altijd vrij zouden zijn.

Een ontroerend gegeven, dat niet met zoetheid moet worden verward: ze trouwden in het geheim en er kwamen veel kinderen, maar intussen gingen de openbare vernederingen ook door. Als Herckenrath ruchtbaarheid had gegeven aan zijn thuissituatie, had hij een baan als succesvol ondernemer en een positie als geziene figuur in Charleston kunnen vergeten.

Waar let je als boekenredacteur op? 

Arjan Peters leest ongeveer een boek per dag. Élke dag. ‘Liefde, oorlog, dood. Daarmee heb je de verhaallijnen wel. Waar verhalen wel van elkaar verschillen, en dan ook echt heel erg, is hóé de auteur het brengt.’

Buitengewoon knap brengt Van der Zijl alles in kaart: de ongewone geschiedenis van haar personages, in een bijna niet meer te begrijpen tijd. Terwijl de Burgeroorlog in Amerika nadert, en daarmee de afschaffing van de slavernij, een strop voor Charleston, moet Herckenrath iets bedenken waardoor hij gezin en werk in goede banen kan leiden. Hoe hem dat lukt, is een verhaal als een avonturenfilm. Daarin moet ook de scène komen van de postmeester die in 1861 uit een brandend huis in Charleston zijn favoriete leunstoel haalt en die naar het midden van de straat sleept, om daarop gezeten ‘urenlang stoïcijns toe te kijken hoe het huis krakend en brandend ten onder ging’.

Dat zijn de details die de meesterverteller verraden: overzicht hebben en inzoomen op het juiste moment. Je hoeft Van der Zijl niets te vertellen. En de diepe grafkelder in Monster die tot een trotse grafheuvel uitgroeide, laat zien dat een goede non-fictieschrijver door zijn eigen materiaal kan worden beloond met een symboliek die hij niet had durven verzinnen.

Annejet van der Zijl: Leon & Juliette

CPNB; 95 pagina’s. Gratis bij besteding van 15 euro aan Nederlandstalige boeken. 

Alles over de Boekenweek

Hoe dwars is de boekenwereld zelf?

Rebellen en dwarsdenkers is het thema van de Boekenweek die vandaag begint, maar hoe dwars is de boekenbranche zelf? Waar zit de vernieuwing en wie loopt voorop? Op bezoek bij drie grote uitgeefconcerns, bij Bol.com en bij de CPNB.

Akyol slaat er vrolijk op los ★★★☆☆

Voor het eerst in lange tijd is er weer een Boekenweekessay dat werkelijk prikkelt. Özcan Akyol schreef een vlot pleidooi voor eigenzinnigheid, met hier en daar een smetje.  Lees de recensie.

‘We kijken naar iets dat terminaal is’

Elitair, arrogant en zelfgenoegzaam: het thema ‘rebellen en dwarsdenkers’ inspireerde Özcan Akyol, de auteur van het Boekenweekessay, tot een tirade tegen de literaire wereld. We spraken de schrijver.

Beeld CPNB
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden