Interview Wilma de Rek

Boekenchef Wilma de Rek: ‘Een roman is goed als je erin wilt blijven wonen’

Hoe schrijf je een recensie van een boek? En wat is nou eigenlijk een goed boek? Wilma de Rek, chef van de boekenredactie van de Volkskrant: ‘Je kunt niet zeggen dat een boek goed of slecht is.’

Chef boekenredactie Wilma de Rek Beeld Studio V

De boekenredactie is zeker de hele dag bezig met boeken lezen en recensies schrijven?

‘Ook, maar recensies zijn niet de enige vorm waarin je over boeken kunt schrijven. Toen ik vijf jaar geleden chef van de boekenredactie werd, was het boekenkatern nog helemaal gevuld met recensies. Dat vind ik geen goed idee: je kunt ook op andere manieren aandacht besteden aan boeken. Denk aan interviews, columns, essays, rubrieken. En dat door de hele krant heen, niet beperkt tot de boekensectie. Als een politicus bijvoorbeeld met memoires komt, kan dat beter passen in het Zaterdag-katern.

‘We zoeken steeds naar andere manieren om over boeken te schrijven dan alleen maar die recensies. Zo hebben we een rubriek gehad waarin mensen die je niet direct met boeken associeert, zoals Maxim Hartman, de eerste tien pagina’s van een boek lazen en vervolgens opschreven waarom ze het wel of niet zouden kopen. Andere boeken lenen zich weer voor een journalistiekere aanpak, dan staat het nieuws uit zo’n boek centraal.’

Hoe kies je uit het enorme boekenaanbod wat je behandelt en wat niet?

‘Dat is heel lastig omdat er zo verschrikkelijk veel uitkomt en wij misschien 1 procent kunnen behandelen. De eerste grove filter is de uitgever. Als mensen een boek in eigen beheer uitbrengen – wat steeds vaker gebeurt – is de kans dat we het bespreken niet heel groot. Er wordt namelijk al zo ontzettend veel uitgegeven door de gevestigde uitgeverijen die staan te springen om goeie onderwerpen en auteurs. Dus als het je niet lukt om daar tussen te komen, betekent het meestal gewoon dat je boek niet zo goed is.

‘Vervolgens kijken we naar gevestigde auteurs aan wie je altijd aandacht moet besteden. Als Karl Ove Knausgård met een nieuw boek komt, willen mensen weten wat de Volkskrant ervan vindt. Ook als we het boek heel slecht zouden vinden.

‘Daarnaast moet je naar debutanten kijken. En soms springt er dan iets uit. Arjan Peters was in 2015 de eerste die zag dat Inge Schilperoord met Muidhond een briljant boek had geschreven. Dat zijn de leukste dingen. Wat we vaak doen, is onze recensenten vragen de eerste dertig à veertig pagina’s van een boek te lezen en dan met ons te overleggen. Als ze zeggen: ja, dit is zo’n geweldig boek, dan willen we er een flink stuk over. Is het wel aardig, dan wordt het een kortje. Is een recensent niet onder de indruk, dan besluiten we er niks mee te doen. Een debutant die met een slechte roman komt, zullen we niet zo snel de grond in gaan boren. Daar help je helemaal niemand mee.’

Wilma de Rek Beeld Studio V

Zijn er kenmerken die een goed boek moet hebben?

‘Nee! Het is de meest interessante vraag die je kunt stellen: ‘Wat zijn de criteria die een boek tot een goed boek maken?’ Maar vraag het literatuurwetenschappers, vraag het schrijvers, vraag het recensenten: niemand zal je een lijstje met objectieve criteria kunnen overhandigen. En het feit dat je dat antwoord niet krijgt, laat zien dat het een kwestie van smaak is. Recensies zijn ook maar meningen van individuele personen.

‘Je hebt natuurlijk algemeenheden: iemand moet zijn taal beheersen en de zinnen moeten lopen, een auteur moet zijn verhaal kunnen overbrengen. Maar zelfs als iemand weet hoe hij de taal moet gebruiken om zijn gevoelens en ideeën uit te drukken, kun je nog niet zeggen waarom het ene boek goed is en het andere niet.’

‘Zo komt het geregeld voor dat een boek bij ons vijf sterren krijgt en maar één in NRC, of andersom. Zo’n beoordeling is geen objectief rapportcijfer, je kunt niet zeggen dat een boek dan ook goed of slecht is.’

Wat maakt een recensie dan een goede recensie?

‘Een goede recensie is een goed en meeslepend geschreven stuk waarbij de auteur je inzage geeft in zijn overwegingen, en je na lezing snapt waarom hij een boek geweldig vindt – of juist heel slecht. Maar het blijft altijd zijn visie, hij kan alleen zijn persoonlijke ervaring met je delen. En dat wil helemaal niet zeggen dat het dan ook objectief een goed boek is, dat is het lastige.’

Wat zijn valkuilen voor een recensent?

‘Je moet bij fictie niet het verhaal gaan navertellen, dat is het vervelendste wat je kunt doen. Dan zie je de machteloosheid van een recensent. Hij moet je kunnen uitleggen waarom een schrijver hem heeft weten te vangen met een compleet verzonnen verhaal.

‘Andere valkuilen zijn clichés. Die zie je ook altijd terug op de achterflap: dit is een belangrijk boek, een genadeloze afrekening, een meeslepende of hartverscheurende vertelling, dat soort shit. Daar moet je voor waken.

‘Bovendien moet je niet pretenderen dat je meer kunt geven dan je persoonlijke mening, je moet je bewust blijven van jezelf, niet doen alsof je het definitieve oordeel kan geven. Een recensent is geen schoolmeester.’

Wilma de Rek Beeld Studio V

Je hebt zelf ook boeken geschreven. Hoe vind je het om daar recensies van te lezen?

‘Ik heb mijn eigen boeken nooit in de Volkskrant laten recenseren. Het is altijd ingewikkeld: er zijn veel collega’s bij de krant die een boek schrijven. Het is ongemakkelijk om die te laten bespreken in een recensie. Soms kun je er niet omheen - als Peter Buwalda’s roman uitkomt, zullen we hem zeker bespreken – maar ik kies liever voor een interview of voorpublicatie.

‘Een van mijn boeken is ooit wel gerecenseerd, ik zat toen nog niet bij de boekenredactie. De Volkskrant gaf drie sterren. Veel mensen vinden dat een beoordeling van niks, maar ik kon er niet mee zitten. Zelf vond ik het natuurlijk vijf sterren waard, maar ik zie een recensie altijd als het oordeel van één lezer en ik was allang blij dat het boek aandacht kreeg.’

Wat is voor jou een goed boek?

‘Een goed boek is voor mij een boek dat me iets nieuws leert, bij non-fictie althans – hoewel een roman dat ook kan doen. Het verschaft je een nieuw inzicht, weet je te boeien, weet je in begrijpelijke taal deelgenoot te maken over een ingewikkeld onderwerp.  De stijl is dan minder belangrijk, maar in het beste geval is het ook nog meeslepend opgeschreven.

‘Een roman is goed als je erin wilt blijven wonen. Dat je handenwrijvend naar huis gaat en denkt: hoera, zodadelijk mag ik weer verder lezen. Een roman creëert een wereld die niet de jouwe is maar waar je wel wilt zijn, of die wilt leren kennen. Als wat de karakters in een boek zeggen jou aan het denken zet, dan is een boek geslaagd.

‘Stijl is belangrijk, maar voor mij persoonlijk ondergeschikt aan wat de schrijver te zeggen heeft. Een boek dat heel mooi is geschreven maar waar niks in staat, waar mooie, holle zinnen in staan, daar houd ik helemaal niet van. Met mijn collega Arjan Peters heb ik daar discussies over, hij vindt stijl juist weer belangrijker. Dat laat maar weer zien dat het een kwestie van smaak blijft.’

Met de Volkskrant kunt u uw wereld vergroten en tegelijkertijd ontspannen. Want in de Volkskrant leest u kwaliteitsjournalistiek, maar ook alles over wat het leven interessant maakt. Probeer nu een proefabonnement en krijg daarbij een baanbrekend boek cadeau.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.