ColumnSylvia Witteman

Boeken over schrijvers zijn meestal ontzettend vervelend, maar Garp is een uitzondering

‘Grillparzerstrasse’ las ik op een straatnaambordje in Salzburg, en in mijn herinnering ging geen luikje open maar een complete klapdeur. Grillparzer! Ik was een jaar of 16 toen ik die naam voor het eerst tegenkwam in wat ik toen een verpletterende roman vond: John Irvings The World According to Garp.

Het is het levensverhaal van Garp, een tobberige, aimabele schrijver zonder voornaam, zijn vrouw Helen, zijn zoons Duncan en Walt, zijn moeder Jenny, zijn vrienden (onder wie de transgender ­Roberta), zijn vijanden (Fat Stew Percy en zijn ­vileine hond Bonkie), stuk voor stuk boeiende personages, ­inclusief de figuranten, zoals de Weense hoer Charlotte met het litteken in de vorm van een perzikpit, en Helens snotneuzige minnaar Michael Milton, die wel door een héél bijzonder lot getroffen wordt.

‘‘Death, it seems’, Garp wrote, ‘does not like to wait until we are prepared for it. Death is indulgent and enjoys, when it can, a flair for the dramatic.’’ Inderdaad wordt er kwistig op los gestorven in het boek, en inderdaad ‘with flair for the ­dramatic’. Er gebeuren de vreemdste dingen die men soms zelfs, met een beetje kwade wil, onder het kopje ‘magisch ­realisme’ zou kunnen rangschikken.

Magisch realisme is een heikel genre. Márquez beheerst het, Borges ook, Günter Grass, jazeker, maar Isabel Allende: nee, en Hubert Lampo, nee zeg. Bij Irving valt het ­gelukkig niet zo op: je wordt vooral meegesleept door alle krank­zinnige gebeurtenissen. Er zit een scène in het boek waarin de schoonmaakster van een uitgeverij een (wegens excessief geweld) weggeworpen manuscript uit de prullenbak vist en achter elkaar uitleest. Als de uitgever haar verbaasd vraagt waarom, antwoordt ze: ‘To find out what happens next.’ De uitgever geeft het boek alsnog uit, en het wordt (ondanks en dankzij het geweld) uiteraard een bestseller. Want: je wilt inderdaad telkens weten hoe het verdergaat, net als in The World According to Garp zelf.

De conceptie van de hoofdpersoon alleen al! Zelfs daar komt iemand aan te pas die al bijna dood is. Er worden mensen verkracht, vermoord, ze raken verminkt bij ­bizarre ongelukken, snijden hun tong af uit idealistische overwegingen (die Ellen Jamesians! Je kunt ze bijna zien als een voorbode van de heden ten dage zo controversiële identiteitspolitiek); ze ­worden hoe dan ook allemaal slachtoffer van de ‘Under Toad’, zoals Garps 5-jarige zoontje het noemt, oftewel het Noodlot.

Bovenstaande in aanmerking genomen is het bijna niet te geloven dat ‘Garp’ vooral een gráppig, warm en herkenbaar boek is, en als zodanig ook een wereldwijde bestseller werd, verfilmd met de grappige, warme en herkenbare Robin Williams in de hoofdrol. Des te navranter, omdat ook Robin Williams zélf, na een lange reeks grappige, warme, ­herkenbare rollen, slachtoffer werd van de Under Toad en zich opknoopte. Ik denk dat John Irving daar wel een nachtje van heeft wakker gelegen, zó mooi had dat tragische voorval in zijn boek gepast.

Hoofdpersoon Garp is een schrijver. Boeken over schrijvers zijn meestal ontzettend vervelend, vooral als de schrijver maar blijft meta-zeuren over het proces van schrijven. Er is een groepje Nederlandse jongelui die ik ervan verdenk hun boeken uitsluitend voor elkáár te schrijven, met het doel ­tegen elkaar op te bieden over hun belevenissen in literaire kringen en de moeizaamheden van hun métier.

Wat dat betreft is Garp een verademing. Ja, die raamvertellingen in het boek, onder andere The Pension Grillparzer, zijn een beetje storend, maar goddank laat Irving over het proces van schrijven weinig meer los dan strikt noodzakelijk. ‘Schrijvers, wist Garp, zijn niets anders dan toeschouwers; goede, ­genadeloze nabootsers van menselijk gedrag.’

Lees meer

Waarom schrijven schrijvers zo graag over schrijvers?
Waarom verschijnen er zoveel romans over schrijvers die aan een boek werken? Vooral jonge(re) auteurs krijgen er geen genoeg van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden