Recensie The Great Successor Kim Jong Un

Boeiende poging te ontrafelen hoe de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un zo machtig kon worden ★★★★☆

Beeld Leonie Bos

Er werd geen stuiver gegeven voor zijn kansen, toch is Kim Jong-un nu de alleenheerser van Noord-Korea. Anna Fifield ging op zoek naar het geheim van de wrede dictator, die ook een visionaire leider en een meestertacticus blijkt te zijn.

Het is eind 2011 als de eerste beelden van Kim Jong-un de wereld overgaan: een bedroefde twintiger met een bleek gezicht en bolle wangen loopt naast de kist waarin zijn vader Kim Jong-il ligt. De 27-jarige Kim Jong-un, verkozen boven zijn broer en halfbroer, is nu de nieuwe leider. In één klap krijgt hij het gezag over 25 miljoen inwoners, een leger van een miljoen soldaten en een beginnend kernwapenarsenaal.

Experts geven geen stuiver voor zijn kansen en voorspellen de ineenstorting van het regime dan wel een interne machtsstrijd waarbij Kim gemakkelijk opzij wordt gezet. Ook in Zuid-Korea wordt het draaiboek voor het opvangen van miljoenen Noord-Koreaanse vluchtelingen van de plank gehaald. En kijk nu eens, ruim zeven jaar later, hoe Kim als een gelijke naast de Amerikaanse president Donald Trump zit. Hoe hij Trump zelfs zover krijgt om de grens met Noord-Korea over te steken. En hoe hij in eigen land de onbetwiste macht heeft.

Wie is deze jonge alleenheerser en wat is zijn geheim? Dat is wat Anna Fifield, tussen 2014 en 2018 de Korea-correspondent voor de Amerikaanse krant The Washington Post, zich afvraagt in haar soepel geschreven boek The Great Successor  The Divinely Perfect Destiny of Brilliant Comrade Kim Jong Un. De Nieuw-Zeelandse journalist reisde meer dan tien keer naar Noord-Korea en sprak met tientallen ooggetuigen over Kim Jong-un.

Het schrijven van zo’n boek is een hachelijke onderneming. Kim geeft geen interviews en publieke informatie uit Noord-Korea is vooral propaganda: zo leren Noord-Koreanen dat De Maarschalk niets minder is dan een genie die op al zijn 8ste een vrachtwagen kon besturen.

Dat betekent dat Fifield voor informatie over Kim is aangewezen op mensen van buiten die hem hebben meegemaakt. De Japanse sushi-chef Kenji Fujimoto bijvoorbeeld, die door Kims vader werd ingelijfd als kok én speelmaatje voor de kinderen. Hij vertelt hoe Kim als 8-jarige al Kameraad Generaal genoemd wilde worden en dat hij gek was op het bouwen van modelvliegtuigen. Als hij er niet uitkwam, werd er een ingenieur gebeld om de jongen te helpen, ongeacht het tijdstip.

Als Kim 12 is, wordt hij net als zijn zus en broer naar een privéschool in het Zwitserse Bern gestuurd, waar zijn oom en tante op hen passen. Het knappe van Fifield is dat ze naast zijn – later naar de VS gevluchte – oom en tante ook zijn beste vriendje van destijds, een Portugees, heeft opgespoord. Alle drie schetsen ze het beeld van de jonge Kim als een stille, koppige tiener die niet bijzonder hoge rapportcijfers scoorde en vooral gek was op basketbal. Na schooltijd rende Kim naar het basketbalveld, altijd gekleed in een shirt met nummer 23 – van de Amerikaanse NBA-ster Michael Jordan.

Het probleem is dat de periode na Zwitserland een zwart gat is. Kim wordt nog voor het eindexamen van school gehaald om zich op de militaire academie in Pyongyang voor te bereiden op zijn toekomstige rol. Vanaf dit moment speelt Kims leven zich af in de schaduwen en is er niemand meer die er iets zinnigs over kan vertellen. En dus gaat de rest van het boek vooral over Kims handelen en hoe dit Noord-Korea verandert.

Ook dat is boeiend genoeg. Vanaf zijn aantreden lijkt Kim alle lessen uit het dictatorboek Hoe Blijf Ik Aan De Macht perfect toe te passen. Hij scherpt de staatsterreur aan om alleen al de gedachte aan verzet in te dammen. De sociale controle, de concentratiekampen en de verplichte zelfkritieksessies: het totalitaire systeem wordt met zo mogelijk nog meer overtuiging uitgevoerd.

Anna Fifield: The Great Successor – The Divinely Perfect Destiny of Brilliant Comrade Kim Jong Un.

Daarna volgt een grote schoonmaak onder de elite. Zelfs zijn eigen oom en adviseur, Jang Song-thaek, die wat te veel avances richting China maakt, belandt voor het executiepeloton. In 2017 wordt zijn verbannen halfbroer Kim Jong-nam met een verboden zenuwgas te grazen genomen.

Tegelijk geeft hij zijn burgers meer economische vrijheid. Ooit leefden de inwoners van het communistische land van staatsrantsoenen, maar tegenwoordig verbouwt iedereen zijn eigen voedsel en bestaat er een groot informeel (en corrupt) handelsnetwerk. Kim juicht dit toe, niet in het minst omdat de staat er ook goed aan verdient.

Om te zien hoe Noord-Korea veranderde, interviewde Fifield tientallen Noord-Koreanen, arm en rijk, die onder Kims bewind de wijk namen naar het buitenland. Hun beschrijvingen vormen het beste deel van het boek. Zoals het verhaal van mevrouw Cho, die om te overleven een stukje land van een collectieve boerderij pachtte, op drie uur lopen van haar huis. Of Hyon, die via familieconnecties een reisvergunning bemachtigde en voedsel en dvd’s het land door koerierde. ‘Natuurlijk moet je de boel voortdurend gladstrijken met geld’, aldus Hyon. ‘Ik betaalde machtige officials om mijn waar in Pyongyang uit te mogen laden.’

Onder Kim omarmt Noord-Korea het kapitalisme zonder rechtstaat en het gevolg is dat het land van corruptie aan elkaar hangt. Kims geheim is dat de elite er het meest van profiteert. In de hoofdstad is nu zelfs een ‘Pyonghattan’ waar de allerrijksten veel te dure lattes nuttigen.

Het geld dat de staat zelf opstrijkt gaat vooral naar het kernwapenprogramma, dat Kim in sneltreinvaart laat ontwikkelen. Zo weet de dictator zijn positie aan de onderhandelingstafel flink te versterken en kan hij begin 2018 ineens een vriendelijk gezicht opzetten en met een vredestak zwaaien.

Fifields Kim blijkt zo niet alleen een wrede dictator, maar ook een visionaire leider en een meestertacticus die steeds de goede beslissingen neemt. Een charmante man zelfs, die, zoals Trump inmiddels ook beseft, veel meer is dan een irrationele ‘kleine raketman’.

Maar toch: hoe kan het dat een stille jongen met gemiddelde rapportcijfers uitgroeide tot zo’n capabele dictator? In hoeverre is Kim afhankelijk van slimme en machtige technocraten op de achtergrond? Het antwoord op die vragen blijft helaas in nevelen gehuld –  zoals Noord-Korea het zo graag ziet. 

Anna Fifield: The Great Successor – The Divinely Perfect Destiny of Brilliant Comrade Kim Jong Un. Public Affairs, 336 pagina’s, € 23,99. De Nederlandse vertaling, De grote kameraad, is deze week verschenen bij Harper Collins. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden