INTERVIEW

Boegbeelden Basisweg zijn boos

Het Telegraafbloed stroomt hun nog door de aderen. Maar ze maken zich grote zorgen. Drie oudgedienden over het verdwenen familiegevoel en zeepverkopers in de top.

Van links naar rechts: Henk van de Meyden, Thomas Lepeltak en Cees Koring in Café Scheltema. Beeld Ivo van der Bent

Nee, veel moeite kostte het niet, zegt Cees Koring (71). Nadat het ontslag van Sjuul Paradijs bekend was geworden, verzamelde hij binnen een paar uur 21 ondertekenaars voor de protestbrief die in De Telegraaf moest worden gepubliceerd. Koring: 'Van Henk kreeg ik zelfs een scan met een echte handtekening.'

Henk van der Meijden (77), verontschuldigend: 'Ik wist niet wat de bedoeling was.'

'Open brief aan de raad van bestuur', luidde de kop van het stuk dat de 'zeer ongeruste oud-medewerkers' op woensdag 20 mei op de opiniepagina's van De Telegraaf publiceerden. Ook zij verzetten zich, net als de huidige redactie en de ontslagen hoofdredacteur Paradijs, tegen de plannen van de directie en raad van bestuur van moederbedrijf TMG. Die willen deelredacties als Privé en De Financiële Telegraaf verzelfstandigen, zodat deze niet meer onder de hoofdredactie vallen en op andere manieren kunnen worden uitgebaat. De journalistieke onafhankelijkheid zou daarmee geofferd worden ten gunste van de commercie, vrezen de tegenstanders.

Uniek

De publicatie van de protestbrief was uniek: De Telegraaf is van oudsher een gesloten bolwerk. Onvrede, ontslagen en oplagedalingen; de Basisweg hult zich meestal in stilzwijgen. Tot het gedwongen vertrek van Paradijs dus.

'Sjuul, deze krant is voor jou', vond de abonnee de volgende dag op de deurmat. Op de brievenpagina's mochten lezers dagenlang hun voormalige hoofdredacteur bewieroken en de directie uitjouwen. Stercolumnist Rob Hoogland liet zich interviewen door NRC Handelsblad, redacteuren klapten anoniem uit de school tegen andere kranten.

Mediaonderzoeker Piet Bakker noemde de harde strijd tussen redactie en directie in deze krant 'uniek'. En oud-medewerkers, mannen die floreerden in de tijd dat de Volkskrant en De Telegraaf lijnrecht tegenover elkaar stonden, zeggen nu plotseling 'ja' tegen een interviewverzoek van hun voormalige vijand.

Het ís dat De Telegraaf de krant van het volk is, anders zou je hier van heuse Telegraaf-adel kunnen spreken. Henk van der Meijden werkte 44 jaar bij de krant, hij was decennialang het boegbeeld van Privé, de showbizzpagina's evenals het gelijknamige roddelblad. In 2002 ging hij met pensioen, hoewel hij nog altijd directeur is van productiebedrijf Stardust.

Oudeherenpraat

Ook Thomas Lepeltak (75) werkte 44 jaar bij De Telegraaf. Van begin jaren zeventig tot 2003 was hij de grote man achter het Stan Huygens Journaal, de dagelijkse societyrubriek. Hij ging in 2005 met pensioen. De jongste is Cees Koring, voormalig misdaadverslaggever en initiatiefnemer van de open brief. Hij was 38 jaar aan de krant verbonden en schreef vier boeken over misdaad. Op de achterflap van zijn publicaties wordt Koring aangeprezen als 'de peetvader van de misdaadjournalistiek in Nederland'.

Een voor een komen de mannen Café Scheltema binnen, daarbij uitbundig en bij naam begroet door de barman. Vooral Telegraaf-redacteuren kwamen veel in dit bruine journalistencafé in het centrum van Amsterdam, omdat de redactie er vroeger tegenover zat. Er wordt onwennig en ietwat ongeduldig geposeerd - met uitzondering van Van der Meijden. 'Je moet elkaar aanraken op een foto', zegt die. 'Dat leerde ik van Sophia Loren. Anders wordt het Madame Tussauds.'

Wat volgt is een chaotisch gesprek, waarbij een uitspraak van de een vaak echoot in instemmend gemompel aan de andere kant van de tafel. 'Het mag geen oudeherenpraat worden', zegt Koring bijvoorbeeld. Van der Meijden, bevestigend vanaf links: 'Nee, nee, geen Muppet Show.' Lepeltak laat zich graag afleiden door de gangen van de cafékat en diens prooi, een inmiddels murwe muis. Hoofd onder de tafel: 'Kijk! Ze is gevlucht. Ze zit daaronder!'

Historie

Alle klucht daargelaten: als je 'de unieke strijd' die zich momenteel afspeelt aan de Basisweg wilt begrijpen vanuit de historie van de krant, moet je met deze mannen praten. Er stroomt, zoals ze zelf zeggen, 'Telegraaf-bloed' door hun aderen. Van der Meijden: 'Die krant is 44 jaar, zeven dagen per week onderdeel van mijn leven geweest. Ik had zelfs geen tijd om te trouwen.' Hoewel ze al jaren geleden afscheid hebben genomen, is er nog veel contact. Afgelopen week hebben ze alle drie afzonderlijk nog gesproken met 'Sjuul'.

'Logisch dat hij zich niet bij de plannen heeft neergelegd', zegt Van der Meijden. 'Een hoofdredacteur die in zijn macht wordt beperkt, dat is tegen alle codes van de journalistiek. Als je in het harnas wordt gedwongen, vast aan de gouden ketenen van het kapitaal, dan word je een marionet. Het mooie aan de journalistiek is juist de vrijheid: doen en maken wat je wilt. 'Voor jou als journalist is het een stap achteruit, maar als mens tien stappen vooruit', stuurde ik hem na zijn vertrek.'

Masterplan

Ze zijn bezorgd, heel erg bezorgd. Niet alleen over de plannen van de directie, maar ook over de wijze waarop deze worden doorgevoerd. Het soort handelen dat 'we helemaal niet kennen', in de woorden van Koring. 'Bij de presentatie van de tabloidkrant voeren we op een boot door de grachten. Daar maakte ik kennis met Leo Epskamp, de nieuwe CFO. 'Wat een gezellige sfeer binnen De Telegraaf', zei hij nog. En verdikkeme: eerst wordt Frank Volmer (voormalig directeur die ook al decennialang bij TMG werkte, red.) eruitgewerkt, daarna Sjuul. Dat duidt voor mij op een masterplan van directie en aandeelhouders: we gaan het zo doen en niet anders - en iedereen die in de weg staat, moet eruit. Daarom ben ik zo ongerust.'

'Mooi dat die Botman (grootaandeelhouder TMG, red.) door Marcel Boekhoorn 'een laaielichter met stropdas' wordt genoemd', zegt Lepeltak. 'Naar mijn idee willen de aandeelhouders het bedrijf van de beurs halen, opknippen en verkopen, zodat ze er meer aan verdienen dan ze ervoor hebben betaald. De ziel van de krant interesseert ze niet. Ik vond het mooi dat de drukkers zich meteen solidair verklaarden met Sjuul. Daarin zie je de oude Telegraaf terug: de krant is ook van hen, mensen die vaak al van generatie op generatie in de drukkerij werken.'

Die oude Telegraaf was als een familie, zeggen ze. Koring: 'Als je een kennis had van wie je dacht: dat is wel iemand voor de redactie, dan zei je dat tegen de hoofdredactie. Ook de bestuurders waren echte krantenmensen. Als je vroeger aan het steen had gestaan - de krantenpagina in lood zette - kon je directeur worden. Vanaf het moment dat het financieel wat minder ging, zijn er mensen van buiten aangetrokken...'

Dagvers

Van der Meijden: 'Mensen die net zo goed zeep zouden kunnen verkopen.'

Lepeltak: 'Natuurlijk gebeurt dit niet van de ene op de andere dag, het is een proces van jaren geweest.' Bedenkelijk gezicht: 'Er kwamen steeds meer marketingmensen in de top, figuren die de krant 'een dagvers product' noemen. Alsof je een groenteboer bent.'

Nee, dat familiegevoel is anno 2015 misschien ook niet meer vol te houden, erkennen ze. Maar het verklaart wel de emotionele ontzetting bij veel (oud-)medewerkers en abonnees over de harde en eenzijdige koers van de nieuwe directie en het gedwongen vertrek van de hoofdredacteur.

Natuurlijk moet er wat gebeuren: het gaat niet goed met De Telegraaf. Hoewel de krant nog steeds de grootste van Nederland is, daalt de oplage harder dan die van andere kranten. De ironie, volgens Koring: 'Er zou hard gewerkt moeten worden om die tent weer rendabel te maken, maar nu vechten directie en redactie elkaar met advocaten de tent uit over het redactiestatuut. Dat kost handenvol geld in een tijd waarin juist bespaard zou moeten worden en gaat ten koste van het maken van een krant.'

Vooral Van der Meijden is stevig in zijn inhoudelijke kritiek op de huidige Telegraaf. 'Als ik Willem-Alexander en Máxima met Obama op de voorpagina zie staan, denk ik: dit heb ik gisteravond al vijf keer op het Journaal gezien. Daar moet je niet meer mee openen.'

Hij vindt dat De Telegraaf meer zou moeten kijken naar de buitenlandse tabloids, vooral de Britse en Duitse. 'The Daily Mail opende diezelfde dag met een geweldig verhaal over een doorbraak in de genezing van kanker. Dat ráákt de lezers. De dag erop staat er wel een groot artikel in het AD, maar lees ik er niets over in mijn krant. Nou, dan bloedt mijn Telegraaf-hart, hoor.'

Rode oortjes

Neem die voorpagina van vandaag, de dag van het interview in Café Scheltema. 'Blatter, game over', draagt hij voor. 'Nou lekker, ook dat heb ik gisteravond al op tv gezien. The Daily Telegraph kopte: 'Wereldkampioenschappen in Rusland en Qatar op losse schroeven nu Blatter weg is'. Dat is veel creatiever. Ook mis ik de rode oortjes, de lekker pittige vileine meningen waarmee de krant is grootgeworden.'

De Telegraaf is een oude dame aan het worden, vindt hij. 'Maar het moet een jonge multimediale meid zijn. Ze proberen het wel, bijvoorbeeld met die online Telegraaf TV. Heb je dat weleens gezien? Jaren vijftig, truttigheid ten top!' Van der Meijden vervolgt: 'De Duitse uitgever Springer heeft buiten Bild alle kranten verkocht en richt zich nu volledig op digitaal en investeringen in internetbedrijven. Afgelopen jaar kwam 60 procent van de winst daarvandaan. Het is dus wel mogelijk om online te verdienen.'

Is Paradijs, immers hoofdredacteur vanaf 2009, dan niet ook wat te verwijten? 'Hij trad tenminste met die krant naar buiten', zegt Van der Meijden. 'Onder hem kwamen de grote koppen terug, de actiejournalistiek. Zo worden lezers bij de krant betrokken, het nieuws kennen we allemaal al.'

Neergang

De neergang van De Telegraaf is dezelfde neergang als die van de schrijvende journalistiek, benadrukt Koring. 'De nieuwe hoofdredacteur wacht daarom een bijna onmogelijke taak.' (Zie bovenaan deze pagina.)

Natuurlijk lag hij, de enige van de drie die nog onder Sjuul Paradijs heeft gewerkt, weleens overhoop met zijn hoofdredacteur. 'Maar dan kon je er tenminste over praten. De redactie sloeg elkaar soms de hersens in, er vlogen vaak 'verdommes' en asbakken in het rond, maar daarna zat je hier weer gewoon met elkaar aan het bier om het uit te praten. Binnen het hele bedrijf heerste een cultuur van overleg. Dat is met de huidige directie niet mogelijk.'

Wie wordt de nieuwe hoofdredacteur?

Van der Meijden nomineert zijn voormalige protegé Evert Santegoeds, nu hoofdredacteur van Privé. 'Dat zal wel op veel verzet stuiten hier aan tafel, maar die weet hoe hij een krant moet maken. Privé is heel modern.'

Koring: 'Ja, ik denk dat daartegen wel wat weerstand zal zijn.'

Van der Meijden: 'Mijn hele leven heb ik veel weerstand opgeroepen, maar ik heb die krant wel groot gemaakt. Ik geloof in het duo-hoofdredacteurschap: iemand die goed is in nieuws en politiek en iemand die gevoel heeft voor human interest en de massa, zoals Evert.'

Koring: 'Paul Jansen bijvoorbeeld? Hij geeft goed leiding aan de Haagse redactie en kan zich goed uitdrukken.'

Van der Meijden: 'Hij staat dicht bij de lezer, dat is belangrijk. Ja, Paul Jansen en Evert Santegoeds.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.