Bob Dylan krijgt Nobelprijs voor Literatuur

Nooit verwacht en toch gekregen: Bob Dylan is bekroond met de Nobelprijs voor Literatuur 'omdat hij nieuwe poëtische uitdrukkingen heeft geschapen binnen de Amerikaanse songcultuur'.

Bob Dylan. Beeld reuters

De afgelopen jaren was Dylan welbeschouwd de enige tekstdichter uit de muziekwereld wiens naam hardnekkig bleef opduiken in het favorietenrijtje van bookmakers en andere speculanten. Meestal ten overstaan van enig spottend geglimlach, want menigeen in de literaire wereld ziet de bard uit Duluth, Minesota, toch vooral als een leverancier van 'poetry light'.

Zo niet Sara Danils, permanent secretaris van de Zweedse Academie, die Dylan gisteren omschreef als 'een groot voorloper die zichzelf gedurende 54 jaar is blijven vernieuwen'. Ook zij onderkende dat de keuze voor Dylan als verrassend zou kunnen worden beschouwd, maar aarzelde niet om hem vervolgens op het topje van de Parnassus te plaatsen.

'Als je 5000 jaar terugkijkt, ontdek je Homerus en Sappho. Zij schreven poëtische teksten die bedoeld waren om te worden voorgedragen. Datzelfde geldt voor Bob Dylan. Wij lezen Homerus en Sappho nog steeds en genieten van hun werk'.

Waarom de Nobelprijs voor Bob Dylan volkomen terecht is

Toch nog onverwacht: de Nobelprijs voor de Literatuur 2016 gaat naar Bob Dylan. Ex-uitgever Wouter van Oorschot (64) legt uit waarom de toekenning volkomen terecht en Dylans 500 songteksten samen zo'n hecht bouwwerk vormen. (+)

20 uur Bob Dylan - Een belachelijke hoeveelheid prachtmuziek

Hoeveel Dylan kan een mens aan? De nieuwe Collector's Edition bevat alles wat Dylan in de jaren 1965 en 1966 in de studio heeft opgenomen. Achttien cd's, 20 uur muziek; en onze muziekrecensent Gijsbert Kamer beluisterde alles in één keer achter elkaar. Lees hier zijn liveblog terug.

Flirten met literaire namen

Dylan geldt als een van de meest invloedrijke musici van de twintigste eeuw. Zijn vroege teksten waren dikwijls uitdrukkingen van de sociale onrust in die dagen. Songs als 'Blowin' in the Wind' (1963) en 'The Times They Are A-Changin'' (1964) werden lijfliederen van aanhangers van de burgerrechtenbeweging en tegenstanders van de Vietnamoorlog.

Overigens sprak Dylan de gedachte dat hij de spreekbuis van zijn generatie zou zijn altijd nadrukkelijk tegen. Ook relativeerde hij de interpretaties van zijn dikwijls ongrijpbare songteksten, waarbij hij ooit opmerkte 'ook zelf niet te weten waar ze over gaan'.

Met name in zijn latere werk liet Dylan naast politieke en sociale ook filosofische en literaire invloeden toe. Soms flirtte hij daarbij nadrukkelijk met literaire namen. Zo bevat de song 'Desolation Row' (van zijn zesde album, Highway 61 Revisited, uit 1965), een zinsflard als: 'And Ezra Pound and T. S. Eliot / Fighting in the captain's tower'. Naast de twee genoemde Modernistische dichters kun je daarin verwijzingen lezen naar Walt Whitman (auteur van het beroemde gerichte 'O Captain! My Captain!') en W.B. Yeats (auteur van het al even beroemde 'The Tower').

Lucky Fonz III, singer-songwriter, schreef zijn afstudeerscriptie over Dylan:

'Ik ga het straks vieren, dat mijn grote held de Nobelprijs heeft gekregen. Natuurlijk vind ik de keuze voor Dylan terecht. Er is veel kritiek op, want schrijft hij wel literatuur? Maar waarom is literatuur alleen dat wat op papier staat? Dan kun je Homerus ook wel weggooien, de Odyssee is bedoeld om gezongen te worden. Het was Dylans ambitie om poëzie via jukeboxen in de wereld te verspreiden, en dat is gelukt.' (Persis Bekkering)

'Poëzie voegt zijn eigen muziek toe'

De Amerikaanse schrijfster Francine Prose noemde Dylan drie jaar geleden in de New York Times 'de onwaarschijnlijke nazaat van Arthur Rimbaud en Walt Whitman' en wees op het feit dat zijn song 'When I Paint My Masterpiece' (1971) kan worden beschouwd als de knipoog van een rockmusicus naar een roman van E.M. Forter of Edith Wharton.

Deze lof vanuit literaire kringen ten spijt, is de vraag of Dylan naast een briljant songschrijver ook een briljant dichter is, altijd een onderwerp van discussie geweest. 'Poëzie voegt zijn eigen muziek toe', aldus de Britse criticus San Leith, daarmee implicerend dat de waardering voor Dylans teksten niet los kan worden gezien van de dikwijls briljante muzikale golven waarop ze drijven.

De Nobeljury denkt daar duidelijk anders over.

Robbert-Jan Henkes, vertaalde samen met Erik Bindervoet Dylans liedteksten (Liedteksten 1974-2001: Voor altijd jong)

'Ik ben groot voorstander van de toekenning van de Nobelprijs aan Bob Dylan. Vanwege zijn onmiskenbare kwaliteit, maar ook omdat hiermee het genre liedteksten nu eindelijk serieus wordt genomen. Dat heeft veel te lang op zich laten wachten. De teksten van Dylan zitten goed in elkaar. Hij is een meester in het oproepen van beelden, je ziet altijd meer dan de woorden alleen. Elk beeld klopt, nooit staat er eens een slecht vers in, of een woord dat alleen op die plek staat omdat het rijmt.'

Bob Dylan in 1978. Beeld afp

Weer geen Nederlander

Dit jaar waren ongeveer 220 schrijvers voor de prijs genomineerd. De Japanse schrijver Haruki Murakami werd genoemd als de belangrijkste favoriet voor de prestigieuze letterenprijs. Dat bleek althans uit het gokgedrag bij de Britse wedkantoren van Ladbrokes. Na Murakami werd ingezet op de Syrische dichter Adonis en de Amerikaan Philip Roth, die zijn schrijverschap onlangs beëindigde.

Ook de Keniaan Ngugi wa Thiong'o, vooral bekend van Wizard of the Crow, en de Amerikaanse Joyce Carol Oates werden vooraf kansen toegedicht op de 109de Nobelprijs voor de Literatuur.

Door de toekenning aan Dylan blijft Nederland opnieuw met een literair trauma zitten: nog nooit won een Nederlandse schrijver de Nobelprijs voor de literatuur. Cees Nooteboom werd ook dit jaar, niet voor het eerst, genoemd als een kanshebber van de Nobelprijs. De 83-jarige schrijver, die behoort tot de meest vertaalden ter wereld, greep echter weer mis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.