profiel

Bo Burnham maakte ‘hogere quarantainekunst’ met zijn rake onemanshow over het eenzame 2020

Bo Burnham Beeld WireImage
Bo BurnhamBeeld WireImage

De Amerikaanse komiek Bo Burnham (30) brak door als youtuber, maar groeide uit tot scherp criticus van sociale media. Zijn nieuwe show Inside maakte hij tijdens de lockdown helemaal alleen, vanuit zijn tuinhuisje.

Er komt een schitterend beeld voorbij in de nieuwe Netflix-special Inside, waarin Bo Burnham naar een oud YouTube-filmpje van zichzelf als tiener zit te kijken. De inmiddels 30-jarige cabaretier uit de VS – halflang blond haar en baardje, volledig in lockdownmodus – staart op groot scherm naar een vrolijk 16-jarig jochie dat muziek maakt op zijn keyboard. Zo is het voor Burnham begonnen, als een creatieve puber in het stadje Hamilton (Massachusetts), waar hij op zijn slaapkamer grappige liedjes schreef als My Whole Family Thinks I’m Gay en het rapnummer I’m Bo Yo. De filmpjes werden veel bekeken, Bo werd een van de eerste YouTube-sterren en kreeg op zeer jonge leeftijd voet aan de grond in de Amerikaanse comedywereld.

Het ging razendsnel met de carrière van komiek Bo Burnham, een megatalent zoals je dat maar heel af en toe ziet opduiken. Al op zijn 18de had hij een eigen special op tv-zender Comedy Central, op zijn 22ste was hij op theatertournee met zijn show What (2013) en in 2016 – 25 jaar oud – werd zijn theatervoorstelling Make Happy een groot succes in het theater en daarna op Netflix. Burnhams shows zitten verbluffend knap in elkaar: losse grappen, korte liedjes, flitsende effecten met licht en geluid trekken in hoog tempo voorbij en zetten de toeschouwer telkens op het verkeerde been.

Bo Burnham in ‘Make Happy’. Beeld Netflix
Bo Burnham in ‘Make Happy’.Beeld Netflix

Burnham parodieert muziekstijlen als country en hiphop, hij bezingt ironisch hoe zwaar het is om een heteroseksuele witte man te zijn, en hij bekritiseert de internetcultuur waarin hij zelf opgroeide. Maar net zo makkelijk brengt hij slapstick waarin hij met Jim Carrey-achtige mimiek op twee manieren voordoet hoe je een boterham met jam en pindakaas kunt smeren: als je high bent van de marihuana en als je stomdronken bent.

Het trekt als een wervelwind aan je voorbij en Burnham is je steeds een stap voor met commentaar op zijn eigen acts. Nadat hij een absurd hiphopnummer over een theepotje al na een minuut heeft afgerond, zegt hij: ‘Een mindere komiek had aan dit liedje nog vier coupletten toegevoegd.’ Even stilte, en dan droog: ‘Een betere komiek had dit liedje helemaal niet gedaan.’

De stijl van Burnham past eigenlijk meer in de Nederlandse cabarettraditie dan in de cultuur van de Amerikaanse stand-upcomedy, waar je het in cafésetting moet doen met niet meer dan een microfoon en je eigen verhaal. In Nederlands cabaret is altijd veel aandacht geweest voor theatrale middelen als licht, vormgeving en muzikale omlijsting. Het is dan ook niet geheel toevallig dat Burnham in meerdere interviews heeft verteld dat hij groot liefhebber is van Hans Teeuwen, die hij ooit zag optreden met zijn Engelstalige show op het beroemde theaterfestival Fringe in Edinburgh. Er zijn inderdaad gelijkenissen tussen Burnham en Teeuwen: de gekte, de muzikale uitspattingen, het snel schakelen tussen onderwerpen. Daarnaast zijn er ook genoeg verschillen; zo gaat Teeuwen in zijn absurdisme nog een flinke stap verder dan Burnham, die genoeg gekte in zich heeft maar ook een toegankelijke, innemende jongen blijft die herkenbare onderwerpen aansnijdt.

Bo Burnham in ‘Inside’. Beeld Netflix
Bo Burnham in ‘Inside’.Beeld Netflix

Het snelle succes en de theatertournees brachten voor Burnham ook problemen met zich mee. Hij kreeg last van podiumangst en paniekaanvallen, en besloot na de Make Happy-tournee in 2016 voorlopig niet meer het podium op te gaan. Ook op sociale media was hij meer en meer afwezig; het constante exhibitionisme was hij gaan zien als een gevangenis. De slotboodschap uit Make Happy was dan ook: ‘Sociale media zijn het antwoord van de markt op een generatie die wilde performen. Ik weet niet veel, maar één ding weet ik wel: als je kunt leven zonder een publiek, dan moet je dat zeker doen.’

De creativiteit kwam overigens niet tot stilstand, want Burnham begon aan het schrijven en regisseren van de film Eighth Grade (2018), een lieve, kleine komedie over de 13-jarige Kayla (Elsie Fisher), een pubermeisje dat onzeker is in haar sociale leven, maar zich kan uiten in haar niet bijster goed bekeken vlogs op YouTube.

Dit jaar verscheen Burnham ook voor de camera, met een geslaagde hoofdrol in de zwart-komische wraakthriller Promising Young Woman. Een slimme casting, die speelt met zijn imago van sympathieke, onhandige maar grappige man. Hoofdpersoon Cassie (Carey Mulligan) laat allerlei foute mannen in de val lopen door te spelen dat ze dronken is en zo te kijken wie er misbruik van die situatie wil maken. Maar Burnhams personage, de grappen makende kinderarts Ryan Cooper, is net even anders dan de rest: vriendelijk, geduldig en empathisch, en daarmee de enige man die serieus relatiemateriaal is voor Cassie.

Promising Young Woman Beeld
Promising Young Woman

Er volgen geestige, typische romkomscènes waarin Burnham spot met zijn lengte (hij is 1,96 lang) en op straat opmerkt dat hij bang is dat mensen die hen op de rug zien denken dat Cassie en hij vader en dochter zijn. De verrassende plotwendingen verderop in de film onderstrepen dat Burnham ook als filmacteur toekomst heeft.

Promising Young Woman alsnog in de bioscoop

De zwart-komische wraakthriller Promising Young Woman werd dit jaar genomineerd voor vijf Oscars. Eén nominatie werd in april verzilverd, die voor het Beste originele scenario van Emerald Fennell. De film werd in april gelanceerd op Amazon Prime, maar is vanaf zaterdag ook te zien in de Nederlandse bioscopen. Promising Young Woman, met hoofdrollen voor Carey Mulligan en Bo Burnham, kreeg in de Volkskrant vier sterren: ‘Een grimmig statement over de kwetsbaarheid van vrouwen.’

Deze week verscheen Burnhams nieuwe, bijzondere comedyspecial Inside op Netflix, die in de Engelstalige media al wordt bestempeld als hogere ‘quarantainekunst’. Inside is dan ook een rake en confronterende onemanshow over het isolement waarin we het voorbije jaar hebben verkeerd. Burnham maakte Inside helemaal in zijn eentje, in het tuinhuisje naast zijn woning in Los Angeles: hij schreef, musiceerde, acteerde en filmde. De anderhalf uur durende special speelt zich af volledig af in die ene kleine ruimte met een ventilator aan het plafond en twee kleine ramen. Op verbluffende wijze weet Burnham met licht, montage en video-effecten de ruimte steeds in een andere sfeer te brengen.

Inside is niet alleen een beklemmende ervaring, het is ook een vlotte aaneenschakeling van ijzersterke liedjes. Burnham zingt over de ‘onbeschrijflijke kracht van comedy’ in verdrietige tijden, maar vraagt zich ook af of je wel grappig kunt zijn als je alleen in een kamer zit opgesloten. De onlinewereld is wederom zijn voornaamste onderwerp van spot. Vlijmscherp prikt Burnham de gebruiken op sociale media door, zoals in de videoclip van het liedje White Woman’s Instagram. Hij ironiseert Amazon-baas Jeff Bezos met electropop uit de jaren tachtig en etaleert zijn kunnen als songschrijver met Welcome to the Internet, een briljant cabaretliedje waarin hij als een louche circusdirecteur de zogenaamde zegeningen van het internet telt.

Bo Burnham in ‘Inside’. Beeld Netflix
Bo Burnham in ‘Inside’.Beeld Netflix

Soms is hij ook ernstig, bijvoorbeeld als hij onder een dekentje op de grond ligt en verzucht: ‘Weet je, dat we hebben toegestaan dat gigantische mediabedrijven winst gingen maken door te profiteren van het neurochemische systeem van onze kinderen... misschien was dat gewoon niet zo’n goed idee.’

Opnieuw is er een overeenkomst met Hans Teeuwen, die óók al een pandemiecomedyshow opnam vanuit zijn huis. De special van Teeuwen, getiteld Smerige spelletjes, was wel iets korter en minder intens, en werd al in juni 2020 op televisie vertoond. Maar beide shows zijn intrigerende voorbeelden van wat voor wonderlijks er gebeurt wanneer je een creatief brein net iets te lang opsluit in zijn woning.

Gelukkig hint Burnham in Inside ook op een terugkeer naar het theater: hij is er weer klaar voor. Zijn liveshows zijn belevenissen met de energie van een popconcert, dus dat is goed nieuws te noemen. De deur van het tuinhuisje staat op een kier en er valt een flinke straal zonlicht binnen.

Bo Burnham in ‘Inside’. Beeld Netflix
Bo Burnham in ‘Inside’.Beeld Netflix

3 keer Bo Burnham op zijn best

Left Brain, Right Brain (uit What, 2013)

In een aanstekelijk electropopliedje verbeeldt Burnham een felle strijd tussen zijn linker- en rechterhersenhelft. Een conflict tussen de rationele, koele, analytische kant en die van de emoties, driften en romantische impulsen. In het lied schakelt Burnham steeds van personage: ‘Oké rechterhelft, nu ben je echt aan het doordraaien.’ Het antwoord: ‘Nee linkerhelft, ik lééf gewoon. Dat moet jij ook eens proberen.’

Country Song (uit Make Happy, 2016)

Burnham kan heel goed muzikale genres parodiëren, zoals dit commentaar op gladde, onoprechte ‘stadioncountrymuziek’. Er volgt een liedje vol cliché-countryteksten, waarin Burnham met zwaar zuidelijk accent zingt over ‘een vieze weg, een koud biertje, een blauwe spijkerbroek en een rode pick-uptruck’. En ook: ‘Ik schrijf liedjes voor de mensen die zwaar werk doen in stadjes waar ik zelf nooit naartoe zou verhuizen.’

Can’t Handle This (uit Make Happy, 2016)

Het briljante slotstuk uit de show Make Happy is een parodie op de improvisaties van rapper Kanye West tijdens zijn Yeezus-tournee. Hierin leverde Kanye politiek commentaar terwijl hij zijn stem vervormde met autotune. Burnham kopieert de stijl, maar bespreekt beduidend minder urgente zaken: waarom past mijn hand niet in een bus Pringles-chips? En waarom waarschuwde de verkoper van de burritozaak mij niet dat ik te veel ingrediënten in mijn burrito aan het proppen was? Het effect is hilarisch.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden