Bloot is schaars in de boekhandel - om van seks maar te zwijgen

Boekhandels hebben nog maar weinig boeken met en over erotiek in de schappen. Want tja, internet hè, en waar laat je ze? 

Beeld Vier eeuwen porno in Nederland

De Amsterdamse boekhandel Mendo is een ‘visuele boekhandel’. Dat betekent: veel foto’s, soms wat naakt, en af en toe seks. Maar giebelende meiden of blozende jongens ziet mede-eigenaar Joeri Worm niet vaak. De meeste bezoekers bekijken de naakte mannen en vrouwen alsof ze door de Ikea-catalogus aan het bladeren zijn. Eén keer moest Worm denken aan ‘de vieze man’, het typetje van Van Kooten en De Bie. ‘Een oudere man kwam zó expliciet voor die boeken. Hij klaagde dat het niet naakt genoeg was, of hij baalde ervan dat de foto’s zwartwit waren.’

Deze klant is een uitzondering, en Mendo is dat ook; seks is over het algemeen alleen te vinden bij boekhandels die zijn gespecialiseerd in beeld, zoals Mendo en het eveneens Amsterdamse Taschen. Onder de toonbank, dat afgelopen week bij Van Oorschot verscheen, zal niet overal verkrijgbaar zijn. Waarom niet?

Beeld Vier eeuwen porno in Nederland

Uiteindelijk, zegt een aantal geraadpleegde boekhandelaren, draait het om de centen. ‘Wij zijn een boekhandel’, aldus Dirk-Jan Veerman van het Amsterdamse Scheltema, ‘dus als we denken dat er handel in zit, kopen we het in’.

Die handel is door het internet met zijn talloze gratis pornosites een flinke knauw toegebracht. Het Amsterdamse American Book Center (ABC) had een pornocollectie van tien planken, ‘een mix van redelijk verantwoord materiaal en hardcore’, aldus Paul Kap­lanian van ABC. Die kromp razendsnel na de opkomst van het web. Sinds 2000 is die verdwenen. Kaplanian: ‘Als je als alternatief thuis, met de gordijnen dicht, ­gratis iets vergelijkbaars kunt zien, is de keuze snel gemaakt.’

Beeld Vier eeuwen porno in Nederland

De erotische boeken – of boeken over erotiek – die nog in de schappen liggen, bieden wat anders. In Onder de toonbank beschrijven auteurs als Marita Mathijsen en Bert Sliggers de historie van porno. De fotoboeken zijn gemaakt door gerenommeerde fotografen en draaien eerder om kunst dan om seks, in de ogen van de boekhandelaren althans. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld de ‘artistieke naaktfotografie’ van Helmut Newton, David LaChapelle en Robert Mapplethorpe die vaak in de kunstsectie van grote boekhandels te vinden is.

Kleinere boekhandels zijn sceptisch over naaktfotografie. Zij vermoeden dat hun klanten bang zijn door hun vertrouwde boekhandelaar voor viespeuk te worden versleten en een boek als Onder de toonbank liever via bol.com zullen bestellen. Zoals Bart Jansen, eigenaar van Verkaaik in Gouda: ‘Ik ken bijna al mijn klanten, en die vinden het vervelend boeken over pornografie te kopen. Ik denk dat ze voornamelijk via internet worden verkocht.’

Bol.com verstrekt geen cijfers over de verkoop van fysieke erotische tekstboeken, maar een woordvoerder meldt wel dat het genre ‘opvallend’ groot is bij de e-books, die onopvallend in de trein kunnen worden gelezen.

Beeld Vier eeuwen porno in Nederland

De gêne is overigens verdwenen zodra sprake is van een hype, zoals bij de Vijftig tinten-trilogie van E.L. James, de boeken over een sadomasochistische seksrelatie die in 2012 de eerste drie plaatsen van de CPNB-bestsellerlijst bezetten. Bart Jansen kocht die boeken wel in en verkocht ze goed. ‘Dat was een soort buzz. Je moest ze gelezen hebben, anders hoorde je er niet bij.’ De hype liet een aantal boekhandelaren koud; zij schaften de trilogie niet aan.

Koop je de pikante boeken wel in, dan moet je nog een geschikte plek vinden om ze uit te stallen. Bij Scheltema staan ze hoog in de kast, buiten bereik van de kinderen. Bij boekhandel Blokker in Heemstede stuit de klant na binnenkomst op het koffietafelboek Sumo van Helmut Newton, zegt eigenaar Arno Koek. ‘Op de omslag daarvan staat een vrouw afgebeeld met haar armen gekruist voor haar kruis. Dat vind ik geen probleem. Maar een man met een erectie hoort in een pornotheek thuis.’

Beeld Vier eeuwen porno in Nederland

Bij Taschen staan de boeken in het zicht van de medewerkers, zodat zij ouders kunnen waarschuwen als hun kinderen er uitgebreid in aan het neuzen zijn. Dat ook volwassenen nog in de gaten gehouden moeten worden, merken medewerkers van de Rotterdamse boekhandel Donner, waar een plankje met ­‘nudes’ op de kunstafdeling staat. Om de kwaliteit van de fotoboeken te beschermen, zijn ze in plastic verpakt. Af en toe kunnen klanten hun nieuwsgierigheid niet bedwingen en rukken dat plastic eraf, vertelt een medewerker. ‘Blijkbaar durven ze niet te vragen of wij het voor ze willen verwijderen.’   

Beeld Vier eeuwen porno in Nederland
Beeld Vier eeuwen porno in Nederland
Beeld Vier eeuwen porno in Nederland
Beeld Vier eeuwen porno in Nederland
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.