Bloemkool uit Tsjernobyl

Vader-zoonroman vol rijke details en observaties, maar iets te wijdlopig

Persis Bekkering

De genreaanduiding 'roman' wordt vakkundig geweerd in en op het debuut Bloemkool uit Tsjernobyl - een vadergeschiedenis, al lukt dat niet helemaal als de auteur Roman Helinski heet. 'Een vadergeschiedenis', zoals de uitgeverij deze publicatie duidt, klinkt als een autobiografie, maar het is geen egodocument: de hoofdpersoon, die identificeerbaar is met de schrijver, heet Victor; zijn vader heet Roman. Het verhaal is gestileerd en geromantiseerd, dus laten we dit maar een roman noemen. Onzekerheid scheppen over feit en fictie is veelzeggend voor de thematiek. Met de waarheid wordt tactisch gevoetbald door Helinski (1983), die al enige tijd verhalen en columns publiceert.

Bloemkool uit Tsjernobyl is het verhaal van een kleurrijke vader en zijn zoon in een Limburgs dorpje. Roman is een dromer, een gelukszoeker. Over zijn Poolse vader vertelt hij wonderlijke verhalen. Hij zou een uitstekende voetballer zijn geweest die in 1942 mocht uitkomen voor het Franse elftal op het WK, een kans die hij net misliep doordat hij moest onderduiken.

Victor heeft de leukste vader die je je kunt voorstellen: een energieke, feestelijke aanwezigheid, die een voetbalveld bouwt in de tuin en zijn gezin meeneemt op reis naar China. Maar hij is tegelijk de slechtste vader. Als Victor op 3-jarige leeftijd geopereerd moet worden, is vader er in het ziekenhuis niet bij. Dat raakt het kind diep. Later buigt Roman het verhaal om: Victor is zo gemeen om zijn vader verwijten te maken, terwijl de operatie 10 minuten eerder begon dan de afspraak was. 'Dat was het moeilijkste wat ik ooit heb meegemaakt', bekent hij zijn zoon. 'Mijn kinderlijke harteloosheid', noemt Victor de gebeurtenis.

De vader drinkt steeds meer, waarbij hij nachten wegblijft. Hij is ten diepste ongelukkig. Zijn grootste liefde is reizen. Later bekent hij dat hij vooral verslaafd is aan thuiskomen, vol adrenaline van de tocht.

Op de dag dat Victor volwassen wordt, vertrekt Roman voorgoed naar Afrika. Hij beleeft daar nieuwe avonturen, verhalen om door een krakende telefoonlijn te vertellen. Dikwijls komt hij in de problemen, het verval zet in. Victor wil weinig meer met hem te maken hebben, maar verwijten maakt hij hem niet. Liever herinnert hij zich hem in zijn gloriedagen, toen hij de motor van het gezin was. Zelfs als Roman in het ziekenhuis belandt, grijpt Victor niet in, hij vertelt alleen. Alsof hij meer belang hecht aan een goed verhaal dan aan de goede afloop. Ook hij fabuleert steeds meer. De fictie sluipt de geschiedenis in.

Helinski schrijft zonder opsmuk; hij is spaarzaam in het gebruik van metaforen en adjectieven, maar die paar keer is het raak: 'Zijn statige handschrift houdt de grote woorden die hij in zijn brieven gebruikt met moeite overeind.'

Zijn passiviteit is het manco van dit boek. Het verhaal had meer vaart en urgentie gekregen als Helinski zijn loyale alter ego voor een echt dilemma had geplaatst: ingrijpen in zijn vaders leven of hem laten gaan. Nu blijft dit boek vooral een wijdlopige verzameling verhalen.

Niettemin is dit een hartverwarmend debuut, vol rijke details en observaties, en zonder clichés. Helinski schiep een labyrint van feit en fictie waarin de verbeelding de hoofdrol speelt.

Roman Helinski (1983) publiceerde eerder in literaire tijdschriften als De Brakke Hond en Deus ex Machina

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden