Kunstwerk van de week

Bloed, placenta, ijzer, kompas: Haem van Cecilia Jonsson is behalve sereen óók bevreemdend

Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: Haem van Cecilia Jonsson.

Sarah van Binsbergen
 Cecilia Jonsson, Haem Beeld Natascha Libbert
Cecilia Jonsson, HaemBeeld Natascha Libbert

Ze had er ook voor kunnen kiezen om een wapen te maken. Waarom is dat de eerste gedachte die in me opkomt bij dit kunstwerk? Misschien komt het door de video over het maakproces. Daarin zie je een smid op zijn aanbeeld een scherp voorwerp met iedere hamerslag scherper maken. Misschien komt het door de beelden van oorlog die overal zijn op dit moment, en dus ook in mijn hoofd.

Haem, nu te zien bij Garage in Rotterdam, is een bizar kunstwerk. Het ziet er op het eerste gezicht heel sereen uit. Op een pilaar staat een glazen kom, mooi uitgelicht zodat je de aderen in het glas ziet. In die kom zit water, daarop drijft een kompas. Het bevreemdende van dit kunstwerk dringt pas door als je weet waar de kompasnaald van gemaakt is. Namelijk, van ijzer gewonnen uit bloed uit menselijke placenta’s. Ja, dat leest u goed. Met hulp van een Amsterdams ziekenhuis verzamelde kunstenaar Cecilia Jonsson 69 placenta’s van vrouwen die net bevallen waren. Uit het bloed van die placenta’s werd ijzer gedestilleerd en vervolgens maakte een smid daar deze naald van.

Waarom een kompas? Ik zou de kunstenaar kunnen opbellen om het te vragen, maar heb besloten om dat niet te doen. Het raadsel van dit kunstwerk vraagt om een zelfbedachte oplossing. Waarmee ik niet wil zeggen dat er een juiste oplossing is. Wel verzamel ik in mijn hoofd de puzzelstukjes: bloed, placenta, ijzer, kompas.

Self  van Marc Quinn, tentoongesteld bij Arter Gallery in Istanbul.   Beeld Selin Alemdar/Getty Images
Self van Marc Quinn, tentoongesteld bij Arter Gallery in Istanbul.Beeld Selin Alemdar/Getty Images

Kunst maken van menselijke stoffen is op zich geen nieuw fenomeen. Zie Andy Warhol’s piss paintings, waarbij hij abstracte schilderijen creëerde door over met koper geïmpregneerde doeken te plassen. En zie Judy Chicago, die een vuilnisbak vol bebloede tampons tentoonstelde. Ik moest vooral denken aan Marc Quinn. Hij vulde in 1991 een mal van zijn eigen hoofd met zijn eigen bloed, en bevroor het. Self, noemde hij het kunstwerk. Hij maakte het in een periode dat hij alcoholist was; het bloed in zijn zelfportret was verzadigd met alcohol. Je zou kunnen zeggen dat het een portret is van zijn eigen afhankelijkheid van drank.

Door voor bloed uit de placenta te kiezen stelt Jonsson ook een afhankelijkheidsrelatie centraal: die tussen moeder en kind. Zoals Rodrigo Leite de Oliveira, de arts met wie Jonsson nauw samenwerkte, in de video bij Haem uitlegt, is het in feite een ‘zak’ die bloedvaten van moeder en kind bevat. Ze zijn via een membraan van elkaar gescheiden en dat membraan laat wel zuurstof en voedingsstoffen door. Die geeft de moeder via de placenta door aan het kind.

Jonsson zet het bloed uit de placenta om in een nieuwe stof, ijzer. Zelf zei ze hier eerder over: ‘Het ijzer dat door onze aderen stroomt is hetzelfde element waar wapens, schilden en gereedschap van gemaakt worden. Die helpen de mensheid al millennia om niet alleen te overleven, maar ook te floreren.’

Cecilia Jonsson Beeld
Cecilia Jonsson

Wapens en schilden. Zoals ik al zei: ze had er ook voor kunnen kiezen om van het ijzer een wapen te maken. Al zouden daar waarschijnlijk eerder 6900 placenta’s voor nodig zijn.

Een kompas geeft richting. Waar wijst het naartoe? Naar het noorden, duh. Als je het meer metaforisch bekijkt (en we hebben het hier over kunst, dus waarom niet), dan wijst dit kompas ook naar het orgaan waarvan het gemaakt is. Een orgaan dat staat voor voeding en zorg, en voor gezonde grenzen. Wie heeft, met dat als leidraad, nog een wapen nodig?

Wie: Cecilia Jonsson (41)

Titel: Haem (2016)

Bestaat uit: Kompasnaald in glazen kom, geluid, video, register van alle 69 baby’s wier geboorte bijdroeg aan dit kunstwerk.

Te zien bij: Garage, Rotterdam. In de tentoonstelling Dearest Y, t/m 17/4, open woe-zo.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden