Bloed in het putje

IN DE douchescène valt alles op zijn plaats. Het scenario van Joseph Stefano, het storyboard van Saul Bass (die de titels had ontworpen voor Vertigo en North by Northwest), het camerawerk van John Russell, de strakke montage van George Tomasini, de ijzingwekkende muziek van Bernard Herrmann, en natuurlijk Hitchcock zelf...

Bij de ontvangst in 1960 werd Psycho gezien als een sensationele slashermovie, hoewel de film slechts twee gewelddadige scènes bevat. 'De moeder van alle moderne horrorfilms' werd neergesabeld door de kritiek, maar het publiek stroomde toe en was onder de indruk.

Er waren zelfs mensen die zich niet meer onder de douche waagden. Hitchcock ontving een brief van een woedende man die schreef dat zijn vrouw na Les Diaboliques niet meer in bad durfde. Na het zien van Psycho had ze een vergelijkbare angst voor de douche. 'Stuur haar naar de stomerij', was het antwoord van Hitchcock.

Psycho is gebaseerd op de gelijknamige pulproman van Robert Bloch, waarvoor een moord van seriemoordenaar Ed Gein als uitgangspunt diende. Hitchcock was gefascineerd door de gewaagde plot: het belangrijkste karakter, een jonge vrouw op de vlucht met 40 duizend dollar, wordt bruut vermoord terwijl het verhaal nog maar net is begonnen. Omdat studio Paramount zijn enthousiasme niet deelde, besloot hij de film zelf te produceren. Hij maakte Psycho voor slechts 80 duizend dollar, onder meer door gebruik te maken van cast en crew van zijn televisieserie Alfred Hitchcock Presents.

De douchescène, 45 seconden lang, werd in zeven dagen opgenomen, met zeventig verschillende camera-instellingen. Hitchcock had een torso laten maken waaruit het bloed had moeten spuiten, maar besloot die niet te gebruiken. Hij huurde voor vierhonderd dollar een naaktmodel in als stand-in voor hoofdrolspeelster Janet Leigh. Van Leigh zijn alleen hoofd, schouders en handen te zien in de film; haar borsten waren tijdens de opnamen bedekt met huidkleurige stof.

Tijdens de keuring meenden drie van de vijf censors een tepel te zien en Hitchcock werd gevraagd het shot te verwijderen. Hij nam de film mee en bracht hem de volgende dag ongewijzigd terug. Hitchcock was er - terecht - van uit gegaan dat de censors het toch niet in de gaten hadden.

De scène is in de loop der jaren ontelbare keren nagemaakt, geparodiëerd en geciteerd, en niet alleen in slechte horrorfilms. Er kan geen vrouw onder de douche staan, of je ziet Janet Leigh in Psycho. Homer die in de animatieserie The Simpsons van een krukje valt, zich vastgrijpt aan het wegglijdende tafelkleed, een verfpot omgooit en de verf in een putje ziet weglopen? Psycho!

De meest hardnekkige navolger heet Brian De Palma, de regisseur met een ware Hitchcock-obsessie. In Carrie (1976) staat de piepjonge Sissy Spacek onder de douche na een potje volleybal. Het bloed dat zich hier met het water vermengt, wordt niet veroorzaakt door messteken, maar is Carries eerste menstruatiebloed. In doodsangst loopt het meisje naar de kleedkamers, waar ze met maandverband wordt bekogeld door haar klasgenootjes.

In Dressed to Kill (1980) gaat De Palma een stapje verder. In de openingsscène denkt Angie Dickinson tijdens een vrijpartij dat ze onder de stromende douche wordt gewurgd. Binnen het half uur komt zij inderdaad aan haar eind. Niet onder de douche, maar in de lift, waar haar psychiater Michael Caine (met blonde vrouwenpruik) haar met een kappersmes in mootjes hakt. In zijn volgende film is het opnieuw raak. Blow Out (1981), een variatie op Antonioni's Blow Up, begint met een ronduit beroerde variatie op Hitchcock. Op het moment dat het schreeuwende meisje (mét blote borsten) in stukken wordt gehakt, deinst de camera terug en verschijnt lachend geluidsman John Travolta in beeld. Hij zit in een studio naar rushes van de B-film Angst in het internaat te kijken. 'Wat een slechte gil', is zijn commentaar.

De 'eerbewijzen' van De Palma worden genekt door een gemis aan vernuft en subtiliteit. Dat laatste ontbreekt ook in de parodie High Anxiety (1977) van Mel Brooks, maar stoort hier minder. Brooks gooit alle Hitchcock-clichés op een grote hoop in een onevenwichtige doch vermakelijke persiflage. De schim die achter het douchegordijn opduikt blijkt een piccolo. Die zwaait niet met een mes, maar met de krant waar Brooks al een paar keer om had gevraagd. In het doucheputje loopt de uitgelopen inkt weg.

Red Rain heet de 14 minuten durende ode aan Psycho, die Matthijs van Heijningen jr. drie jaar geleden presenteerde: Kim van Kooten strandt in de stromende regen bij een afgelegen motel. Ze overleeft de douche, maar ook in deze uitspanning blijkt de waard niet te vertrouwen.

Vorig jaar ging Gus van Sant zover in zijn adoratie dat hij Hitchcocks meesterwerk shot voor shot namaakte. Maar in de badkamerscène wijkt Van Sant af van het origineel. Hij verving mono door dolby-stereo; zijn violen zetten pas in ná de eerste messteken. Hitchcock wilde aanvankelijk alleen een gillende vrouwenstem laten horen of er helemaal geen geluid onder zetten, maar de ijzingwekkend krassende violen die Herrmann bedacht, maakten de scène nog sterker, vond Hitchcock. Van Sants versie bewijst zijn gelijk.

Twee keer wordt het mes in Marions rug gezet. Tussendoor zijn beelden van een onheilspellend bewolkte lucht gemonteerd. Ook het kleurgebruik heeft geen toegevoegde waarde; het dieprode bloed dat in Van Sants doucheputje wegstroomt, maakt minder indruk dan de chocoladesaus van Hitchcock. Met de suggestie verdwijnt de spanning. Van Sants film is een koude douche, die de bewondering voor de verbeeldingskracht van Hitchcocks origineel alleen maar doet toenemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.