Background

Blockbusters worden steeds slechter: iemand moet ze stoppen!

Battleship, de peperdure verfilming van bordspel Zeeslag, staat symbool voor de ideeënarmoede van Hollywood. Toch lijkt het sf-drama een succes te worden.

Nederland is een niet zo heel erg belangrijk land. Dus sloeg debuterend actrice Rihanna afgelopen week Den Helder even over, in haar promotietour bij de wereldpremière van Battleship, de verfilming van het bordspel Zeeslag. In Japan liet de zangeres zich fotograferen op het dek van de aldaar aangemeerde oorlogsbodem USS George Washington, in Londen en Sydney verscheen ze op de rode loper. Enkel haar kapsel, per locatie verschillend, was zo al goed voor driemaal wereldshownieuws. Opzet geslaagd.

Lees de recensie van Battleship hier.

Maar ook in het Noord-Hollandse marineplaatsje vond een speciale voorpremière plaats van de blockbuster, aan boord van het amfibisch transportschip Hr. Ms. Rotterdam. Weliswaar zonder cast of crewleden, maar met marinepersoneel, wat opgetrommelde pers én de verder niet aan de film verbonden artiest Ben Saunders. 'BATTLESHIP was echt gruwelijk de BOM !!!', twitterde de Nederlandse zanger na afloop, aan zijn 200.000 volgers. 'Echt vette film toffe effects !!!!'

Doelgroep bereikt, iedereen blij.

En zo werkte elk van de 36 landen waar de patriottische blockbuster inmiddels te zien is een pr-moment af. Alleen in Amerika bleef het stil. Daar moet het bioscooppubliek tot in mei wachten voor het mag zien hoe de Amerikaanse marine onder leiding van een jonge, masculiene luitenant (acteur Taylor Kitsch) de eigen en buitenterritoriale wateren vrij schiet van boosaardige buitenaardse wezens, en zo de wereld redt.

Eigen grondgebied
Dat is nieuw: Amerikaanse blockbusters werden altijd geacht eerst het eigen grondgebied te veroveren en pas daarna, of hooguit gelijktijdig, in release te gaan in overige territoria. Met als vuistregel: als iets een succes is in Amerika, volgt de rest van de wereld vanzelf. De kassaopbrengst op vreemde bodem werd lange tijd als bijvangst beschouwd. Die rangorde tussen de wingebieden was ook zichtbaar in de ontvangst van journalisten tijdens de wat grotere persevenementen. Voor de Amerikaanse pers stonden er goodiebags klaar, royaal gevuld met cadeautjes, voor de niet-Amerikaanse pers was er de stapel promotie T-shirts, in onmogelijke maten. Maar tijden veranderen.

Opmerkelijk negatief, was de buzz rond Battleship, als sinds de aankondiging van het filmproject, vooral onder Amerikanen zelf. Titanic-regisseur James Cameron verklaarde in een interview met Der Spiegel: 'Een verhalencrisis is het, pure wanhoop. Die franchises worden almaar idioter. Zeeslag! Het haalt de cinema naar beneden.'

Dat Battleship-producent Hasbro, de spelletjesfabrikant die zich Hollywood binnenvocht met films over Transformers-speeldgoedpoppetjes, naast Zeeslag nog een reeks bordspel-blockbusters gepland heeft (o.a. het geestoproepspel Ouija, Risk en Monopoly), werd in tal van artikelen opgevoerd als bewijs dat de filmindustrie een ideeënarme eindtijd was binnengegaan. Acteur John Cusack, zelf heus niet vies van een blockbuster op z'n tijd (Con Air, 2012), haalde vorige maand uit in een interview met The Guardian: 'Hollywood bestaat niet meer - het zijn alleen nog maar een paar banken.'

Nu willen acteurs en regisseurs wel vaker nestbevuilen, maar binnen de filmstudio's zelf klonk ook gemor. In vakblad Variety klaagden studiobonzen eerder dit jaar - anoniem - dat ze heus wel betere, of in elk geval originelere films willen maken, maar dat het huidige 'systeem' ze daartoe simpelweg niet in staat stelt.

Hit of flop
Films moeten, zeker in Amerika, het eerste weekend al zegevieren en worden vaak in duizenden zalen tegelijk uitgebracht. Wat niet meteen presteert is zo weer uit roulatie, omdat de volgende blockbuster staat te dringen. Ook de Amerikaanse media spelen daarbij een rol: na een week wordt de balans al opgemaakt: hit of flop. Voor mond-tot-mondreclame van bezoekers is weinig tijd, het publiek moet al weten dat het iets wil zien vóór het er is. Waar de marketing zich bij wat minder eenduidige filmthema's altijd nog op de sterren zelf kon concentreren, treedt tegenwoordig een bijkomend probleem op: het sterrensysteem faalt.

Zelfs de allergrootste (en almaar duurdere) sterren vormen geen garantie meer voor succes. Dus kiezen studio's en financiers bij voorkeur voor het bekende: toch maar weer die superheld, of desnoods een bordspel. Daar het superheldenschap leegraakt, en zelfs b-loten als Thor en Captain America inmiddels kunnen bogen op een eigen blockbuster, is het magische Hollywoodwoord nu reboot - heropstart.

Als de Spider-Man trilogie van Sam Raimi (2002-2007) toch zo'n succes was, waarom dan wachten met herhalen? Dus trapt in juli alweer een nieuwe cyclus af, met een nieuwe regisseur en een nieuwe hoofdrolspeler (The Amazing Spider-Man). En Christopher Nolan mag de afsluiting van zijn Batman-trilogie voor deze zomer plannen (The Dark Knight Rises, eveneens in juli), de president van Warner-studio liet al weten dat Batman daarmee nog niet weg is. En ook de Jason Bourne-serie krijgt deze zomer zo'n reboot.

Tegelijk zijn de filmbudgetten zo gestegen dat een paar flops op rij een studio fors in de problemen kunnen brengen. Als meest recente angstbeeld in Hollywood geldt de vorige maand uitgebrachte Amerikaanse fantasy-spektakelfilm John Carter, waarin de held (Taylor Kitsch, uit Battleship) alternatieve werelden aandoet. De film, met een exorbitant budget van 375 miljoen dollar (inclusief marketing), werd neergesabeld door de kritiek en was een flop in eigen land. Tien dagen na de release maakte de Disney-studio al bekend dat het een verlies van 200 miljoen dollar incalculeerde, al deed de film het op dat moment in het buitenland vrij goed.

'De filmindustrie is ongezond', waarschuwde de toenmalige Disney-studiobaas Jeffrey Katzenberg begin jaren negentig. De studio's waren bezig zichzelf op te blazen door meer en meer risicoarme films te maken, maar die dan wel met almaar hogere budgetten op te tuigen. Het kon niet anders of het publiek zou zich er op een gegeven moment van afkeren - en wat dan? Het was nog niet te laat, meende Katzenberg, maar wel vijf voor twaalf: Disney moest afscheid nemen van de 'blockbustermentaliteit'.

Twintig jaar later dook Katzenbergs stichtelijke memo weer op in het nieuws, ten tijde van de flop van Disney's John Carter. Echt geholpen had de noodkreet niet, concludeerde men: de budgetten zijn twintig jaar later alweer bijna verviervoudigd.

En ongezond of niet, de verfilming van Zeeslag (budget: 250 miljoen dollar) was afgelopen weekend de drukst bezochte film in Engeland, Spanje, Duitsland, Japan, Thailand, Maleisië en Zuid-Korea. Als China en al die andere landen die vandaag inhaken zich daar nog bijvoegen, is de film straks ver voor de Amerikaanse release al een bewezen succes. En daar zal Hollywood twee lessen uit trekken:

1) Bordspelen zijn de nieuwe superhelden.
2) Amerikanen kunnen best even wachten op hun eigen films.

Poster Battleship.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden