Blees heeft zelfde liefde voor logica als haar personages

Steeds is er een machine waar niemand op let in de interessante debuutbundel van Gerda Blees. Blees schrijft onderkoeld, ze heeft dezelfde liefde voor logica als haar personages.

Gerda BleesBeeld Foto Keke Keukelaar

'Niemand let op de machine', begint de verhalenbundel van Gerda Blees (1985), Aan doodgaan dachten we niet. Het is een programmatische zin, deze observatie die tegelijkertijd een waarschuwing is; alle verhalen resoneren erin mee.

Eerst schetst Blees een loom zomertafereel in een oude binnenstad: een gracht die door kroos bedekt is, een dobberende eend, een kater op de kade, een kind dat dicht bij het water met een pingpongbal speelt. 'Maar op de machine letten we niet', herhalen de vertellers. 'Wij vertegenwoordigen een menselijker perspectief. We observeren liever wat er leeft.' Dat de poldermachine die gereed staat om de gracht leeg te pompen het kind waarschijnlijk gaat vermorzelen, dat snappen we meteen, en toch lezen we door, misschien in de hoop dat het drama wordt afgeweerd.

Aan doodgaan dachten we niet

Fictie

Gerda Blees

Podium; 160 pagina's; euro 18,50.

Wie een gevoelige maag heeft, doet er goed aan deze debuutbundel te laten liggen. Bloederige ongelukken, een kind in de vriezer, zelf toegebrachte brandwonden - Blees is niet bang voor gruwelijkheden. In bijna elk verhaal valt wel een slachtoffer, al komt de dood net zo vaak in de slaap.

Want steeds is er een machine waar niemand op let. De personages, of de vertellers, kiezen daar vaak bewust voor. In 'Blauw, blauw': 'Sinds ze hier is komen wonen heeft ze zichzelf aangeleerd om selectief te zien. Wel de zilverige stammen van de bomen langs het fietspad naar de stad. (...) Niet het afval op de oever, de schimmel op de oude nieuwbouwmuren.' Of Anne in 'Naar het Oosten', die uit een boek leert om alleen het nu te zien, omdat het verleden en de toekomst alleen in het hoofd bestaan. De vertellers uit het slotverhaal 'Regen en geen regen' negeren de dood maar helemaal, daar zijn ze te gelukkig voor.

Natuurlijk is het juist dat negeren dat het allemaal zo laat ontsporen; niemand in dit boek ontkomt aan de uiterste consequenties van zijn wereldbeeld. Maar wat Blees' debuut interessant maakt, is de onmogelijkheid over dit selectief zien te oordelen. Met de oogkleppen van de personages probeert ze iets bloot te leggen over wat we onszelf vertellen om staande te blijven, over hoe we ons op de rede verlaten omdat de realiteit angstaanjagend ongrijpbaar is. Dat de personages juist daardoor de dood of de pijn niet zien aankomen, is eerder genadig dan dom.

En ook grappig, zoals Olaf in 'Vliegtuigstrepen', die alleen op zijn berekeningen vertrouwt, niet op gevoelens. Hij ligt op het spoor en laat het van het moment afhangen of hij wil blijven leven of niet, maar de trein verschijnt maar niet. 'Hij zou de internetverbinding weer kunnen inschakelen om te kijken wat er aan de hand is, maar op de een of andere manier voelt dat als vals spelen.'

De genade is echter niet in de toon van de schrijver te vinden. Blees schrijft onderkoeld, van een afstand. Ze heeft dezelfde liefde voor logica als haar personages. Zoals in 'Kleine mis', waarin het tienermeisje Solenelle aan anorexia bezwijkt nadat ze net een geweldig optreden heeft gegeven. 'Onbeweeglijk hangt ze op haar lievelings-wc, als een slappe scheefgezakte crucifix, of is het een piëta', corrigeren de vertellers zichzelf, alsof het ertoe doet. 'En zo komt Solenelle deze avond nogmaals in het middelpunt te staan. Of eigenlijk te liggen.' Droog, en toch dramatisch: in de afstand van de vertellers tot het verhaal worden de emoties niet gesmoord. Juist door het verhaal zo nuchter op te dienen beseffen we dat ook zij oogkleppen ophebben, omdat het anders toch wel te pijnlijk is, zo'n jong meisje scheefgezakt op de wc.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden