Blanchett toont dertien gezichten in kunstbeschouwende wake-upcall

Bespreking Manifesto, een film van Julian Rosefeldt

Cate Blanchett, bekend om haar verscheidenheid aan rollen, overtreft zichzelf in Manifesto. Dertien personages speelt ze in die ene film. Overrompelend.

Cate Blanchett in Manifesto, hier als zwerver. Het is een van de in totaal dertien rollen die ze speelt in de film Julian Rosefeldt.

Dat Cate Blanchett vele gezichten heeft, is geen nieuws. Je hoefde haar maar te zien als Bob Dylan-incarnatie in I'm Not There, als koel-maar-zwoele dame in Carol, als warrig heethoofd in Blue Jasmine of als elfenkoningin in The Lord of the Rings om die conclusie te kunnen trekken. De Australische actrice houdt van afwisseling en is ongekend veelzijdig. Niet voor niets won ze al twee Oscars en talloze andere prijzen.

Toch is het overrompelend wat Blanchett presteert in Manifesto: dertien verschillende rollen speelt ze in de film van Julian Rosefeldt. Van fabrieksarbeider tot directeur, van zwerver tot huisvrouw en van poppenspeler tot choreograaf. Alleen al de fysieke transformaties zijn bijzonder, maar in de manier waarop Blanchett zich verschillende accenten en attitudes toe-eigent, toont ze pas echt haar indrukwekkende bereik.

Dat wordt een derde Oscar, ben je geneigd te denken, maar daarvoor zal de film als te experimenteel worden beschouwd. De Duitser Rosefeldt, een internationaal succesvol kunstenaar, maakte Manifesto aanvankelijk als een filminstallatie voor meerdere schermen. De bioscoopversie, die op IFFR zijn Europese première beleeft, is een montage van de twaalf episoden uit de installatie, waarin Blanchett fragmenten uitspreekt uit meer en minder bekende manifesten uit de 20ste eeuw.

Rosefeldt putte uit meer dan vijftig teksten van bekende kunstenaars en andere denkers als Tristan Tzara, Guy Debord, Kazimir Malevich, Kurt Schwitters, Wassily Kandinsky, John Cage en Barnett Newman. Ze hameren veelal op verandering. Oud gedachtengoed kan bij het vuilnis, nieuwe stromingen vertegenwoordigen de nieuwe tijd - dat is vaak de strekking, al komen ook bedachtzamer teksten voorbij. Strijdlustig zijn de woorden in elk geval.

Wat op papier misschien klinkt als taaie kost, wordt door Rosefeldt en Blanchett tot een levendig en humoristisch geheel gesmeed. Het dadaïsme komt - hoe dadaïstisch - aan bod in een emotionele toespraak op een begrafenis. Pop-art krijgt een gepassioneerd pleidooi tijdens een gebed aan de eettafel: 'Ik ben voor tomatenkunst, bananenkunst, appelkunst en kalkoenkunst', bidt Blanchett als vrome huismoeder. De filmtheorieën van Lars von Trier, Werner Herzog en Jim Jarmusch worden helder uitgelegd aan jonge kinderen in een schoolklas. Briljant is de manier waarop een nieuwslezeres vanuit de studio een correspondent op locatie (beiden natuurlijk gespeeld door Blanchett) ondervraagt over conceptuele kunst.

De prachtige locaties - luxe villa's, vervallen industriële complexen, ultramoderne kantoren - en de slimme manier waarop Rosefeldt kunst verbindt met het alledaagse, maken dat zijn film nooit verveelt of gedateerd aandoet. De woorden lijken juist actueler dan ooit, zeker wanneer Blanchett ze uitspuwt met vurige overtuiging. Manifesto is kunstgeschiedenisles en wake-upcall ineen: ook deze tijd kan wel een nieuwe beginselverklaring gebruiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.