Documentaire

Blackfish

De boodschap is helder: orka's in gevangenschap, niet doen

Stephen King had het kunnen verzinnen: Tilikum, de in zijn jeugd ruw van zijn moeder gescheiden orka die eenmaal volgroeid zijn dagen vult met het opvoeren van kunstjes voor de dagjesmens, maar heimelijk zint op wraak. En hoe die ruim 5 ton zware, ernstig getraumatiseerde stuntvis na de weggemoffelde 'verdrinkingsdood' van zijn jeugdtrainer wordt doorverkocht aan het Amerikaanse SeaWorldpark, waar het dier onder meer zijn lievelingstrainster scalpeert en een in zijn bassin badende hippie ontmant.

Zeedierenhorror - sinds Jaws een beproefd genre. Maar dit is echt. En Tilikum, als 's werelds grootste mannetjesorka in gevangenschap, tevens donorvader van een complete orkapopulatie, ziet zich verdedigd door een bataljon advocaten van het SeaWorldimperium. Daar haalt men, met het oog op de financiën, alles uit de kast om het kindvriendelijke imago van de seriemoordende melkkoe in stand te houden.

Zo duurde het even voor regisseur Gabriela Cowperthwaite alle videogetuigenissen boven tafel kreeg waarmee ze haar film doorspekt en waarin te zien is hoe bruut Tilikum en zijn soortgenoten hun trainers en elkaar bejegenen.

Blackfish, eerder dit jaar al een hit in Amerika, is een documentaire in de traditie van de dolfijnenjachtschandaalfilm The Cove, die in 2010 werd genomineerd voor een Oscar. De boodschap is helder: orka's in gevangenschap, niet doen. Cowperthwaite sprak meerdere oud-orkatrainers en verzamelde een schat aan gruwelijk beeldmateriaal - veelal toevallig vastgelegd door bezoekers van de shows, die geschokt inzoomen op het rood kleurend bassin.

Een hoogtepunt in de documentaire is de minutenlange sequentie waarin een orka (niet Tilikum) de voet van een trainer vastbijt, hem naar de bodem van het bassin sleurt en daar vasthoudt.

Ideaal voor de wij/zij-opzet van de film: het mooiweerspel van de orkaparken, waar men niet aan de documentaire wenste mee te werken, maar de 'incidenten' publiekelijk afschuift op fouten van de trainers. Ook veelzeggend is de park-pr rond Tilikums impotente rugvin: héél normaal volgens Sea-World, maar in de uitleg van marinebiologen een duidelijk signaal dat dit een psychisch instabiele vis betreft.

Blackfish, soms meer pamflet dan documentaire, mag hier en daar wat prekerig worden, maar de beelden onderstrepen de zienswijze van de makers. Tilikum hoort thuis in de oceaan of een kliniek, niet in een pretpark.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden