Black: het verhaal van Romeo en Julia in Molenbeek

De recente aanslagen in Parijs geven de rauwe film over de harde wereld waarin jongeren in de Brusselse randgemeente Molenbeek opgroeien onvermoed urgentie. Regisseurs en schrijver van Black leggen uit waar het hun eigenlijk om te doen was.

Beeld Johan Voets

BLACK staat wit op zwart op de jassen en mutsen van de regisseurs te lezen. Dezelfde attributen droegen ze ook aan de tafel van De Wereld Draait Door, waar ze al twee keer mochten aanschuiven. Door hun Marokkaanse afkomst en hun sappige Brusselse accent zijn Adil El Arbi (27) en Bilall Fallah (30) bijna ambassadeurs geworden van allochtone Brusselse jongeren. Bij het eerste bezoek aan DWDD werd hun dan ook even vaak naar gedachten over IS-strijders uit Molenbeek gevraagd als naar hun film Black.

Zijn ze de vragen over Molenbeek onderhand niet beu? 'Ja, kotsmuug', zegt Fallah - Brussels voor 'spuugzat'. 'Maar je weet dat je zulke vragen zal krijgen als je een film maakt over Brussel en bendes', zegt El Arbi. 'Dus we vinden het niet erg om uit te leggen dat Black niet over terroristen gaat, maar over jeugdcriminaliteit.'

Ergens bij horen

El Arbi vindt anderzijds dat parallellen te trekken zijn tussen de aantrekkingskracht van bendes en van terroristische groeperingen. Beide verlenen volgens hem identiteit aan jongeren die daar koortsachtig naar op zoek zijn: 'Je wilt ergens bij horen.'

De uitzichtloosheid van het leven van veel jongeren in de Belgische hoofdstad komt in Black duidelijk naar voren. Mavela, een jong zwart meisje, voelt zich in de straten van Brussel niet thuis. Er zijn blacks (zwarten), mocro's (Marokkanen), en wie mooi in de pas wil lopen en werk zoekt, krijgt juist het verwijt flamand (Vlaming) te zijn.

Mavela vindt respect en saamhorigheid bij de bende The Black Bronx. Tot ze verliefd wordt op Marwan, een Marokkaanse jongen uit een rivaliserende groep.

Slim en grof

In België won cineast Adil El Arbi (links op de topfoto, rechts op de foto staat Bilall Fallah) in 2014 de populaire tv-quiz De slimste mens ter wereld. In de finale versloeg hij Bart De Pauw, die het scenario schreef van de Belgische film Loft (2008). Behalve door zijn algemene kennis viel El Arbi op door zijn taalgebruik. Hij mengt Vlaams met Franse en Engelse schuttingtaal. Tijdens zijn deelname aan de quiz 'regende het' volgens de krant Het Laatste Nieuws dan ook van de 'putains', 'shits', en 'fucks'.

Twee dagen voor Parijs

België leek er niet gerust op toen de film op 11 november uitkwam, nota bene twee dagen voor de aanslagen in Parijs. Bioscopen in steden als Brussel, Verviers en Charleroi weerden de film, omdat die zogezegd 'niet in hun programma paste'. Bij een vertoning in Brussel kwam het tot relletjes tussen allochtone jongeren en de politie.

De regisseurs wijzen erop dat die opstootjes plaats hadden vóór de vertoning van de film en dus niets met de inhoud te maken hadden. 'Omdat ze voor Black officieel te jong waren, hadden jongeren een kaartje gekocht voor Spectre, de laatste James Bond', zegt El Arbi. 'Toen ze vervolgens toch bij Black naar binnen gingen, heeft de politie de zaal ontruimd. De agenten gebruikten daarbij hun wapenstok.'

De aanwezigheid van veel security leidde volgens de regisseurs tot een gespannen sfeer. 'Maar als bioscopen onze film niet toonden uit schrik voor geweld, dan is dat fucked up.'

Dat filmen in Molenbeek niet altijd makkelijk is, merkten de regisseurs toen ze hun eerste lange speelfilm Image (2014) opnamen. De film - over de liefde tussen een Vlaamse journaliste en een Marokkaanse man - speelt zich af in Brusselse probleemwijken. 'Sommige jongeren gooiden bij de opnamen eieren naar ons', vertelt El Arbi. 'Maar toen kenden ze ons nog niet. Elke keer als in Molenbeek camera's verschijnen, komen die jongeren in een slecht daglicht te staan. We hebben toen uitgelegd dat het niet onze bedoeling was hen af te kraken. Bij de opnamen voor Black was het al anders: ze brachten zelfs thee.'

Lees de recensie van Black hier.

Op zoek naar talent in Brussel

Met hun films willen de regisseurs een nieuw soort cinema maken. Om hun verhalen over de leefwereld van allochtone jongeren überhaupt te kunnen vertellen, schuimden ze de straten van Brussel af op zoek naar talent, met een andere kleur dan het blank dat je in België al zo vaak op het tv-scherm ziet. Met succes: hoofdrolspeelster Martha Canga Antonio (Mavela), die geen acteeropleiding genoot, won op het Black Nights Festival in Tallinn de prijs voor beste actrice.

Met de hulp van de in Hollywood doorgebroken Belgische acteur Matthias Schoenaerts (The Drop, Rundskop, De rouille et d'os) richtten ze castingbureau Hakuna op, specifiek om acteertalent van andere origine te zoeken. 'De cast van Black, van wie de helft uit Molenbeek komt, spreekt meerdere talen', zegt Fallah. 'Naast Nederlands en Frans, spreken ze ook Lingala, Portugees of Arabisch. Dat geeft hun de mogelijkheid internationaal door te breken.'

Op filmfestivals is Black al erg goed ontvangen: het filmfestival in Toronto gaf Black de Discovery Award, op het Film Fest Gent won de film de publieksprijs. Hier en daar wordt al gefluisterd dat Black voor de Belgische regisseurs een ticket to Hollywood is. El Arbi lacht trots: 'Will Smith en Jennifer Lawrence schijnen onze film fucking great te vinden.'

Hoewel Black in België van de filmkeuring 16+ meekreeg, is de film gebaseerd op twee jeugdboeken. De Vlaming Dirk Bracke schreef Black al in 2006. Vervolg Back verscheen in 2008. Voor El Arbi zijn de boeken 'alsof je een Spike Lee-film leest'.

Bijna was de film niet door het duo El Arbi-Fallah gemaakt, maar door regisseur Hans Herbots, die de rechten op de boeken bezat. Met veel overtuigingskracht konden El Arbi en Fallah Herbots overhalen om hen de film te laten draaien. De reden: 'Wij zijn zelf mocro's', zegt El Arbi. 'Dit is echt ons verhaal.'


Schrijver Dirk Bracke: 'Tot de aanslagen in Parijs was er nooit aandacht voor deze jongeren.'

De wijk Molenbeek bevat veel verhalen voor spannende en maatschappelijk relevante jeugdboeken.

Toen tien jaar geleden nog niemand buiten België had gehoord over Molenbeek, schreef Dirk Bracke (62) er al boeken over. Black (2006) en opvolger Back (2008) gaan over straatbendes die de Belgische hoofdstad teisteren.

Bracke zit in een café in het Oost-Vlaamse Sint-Niklaas, niet ver van waar hij ooit zijn professionele loopbaan begon: het postkantoor waar hij dienstleider was. Omdat het hem leuk leek een boek in de bibliotheek te zien met zijn naam erop, begon hij te schrijven. Inmiddels is hij, met 36 boektitels, de jeugdschrijver met wie een hele generatie Vlamingen opgroeide.


Hoe kwam u in 2005 op het idee over Molenbeek te schrijven?

'Ik had een kort stukje in de krant gelezen over jeugdbendes in Brussel en wou er meer over weten. Via de gesloten jeugdinstelling in Beernem kwam ik in contact met Mavela. Zij was lid geweest van Black Demolition, een zwarte jeugdbende, en worstelde met zelfmoordgedachten. Haar vader was een hoge pief binnen de maffia africaine en woonde in Londen. Haar broer was in Brussel neergestoken door een rivaliserende bende. Op haar is het hoofdpersonage uit de boeken geïnspireerd. De echte Mavela heb ik in de instelling een ochtend gesproken en daarna nooit meer gezien.'

Bent u zelf in Molenbeek geweest?

'Ja, ik ben twee keer meegereden met politieagenten in burger. De grimmige sfeer daar viel me direct op. De jongeren die op straat rondhingen hadden meteen door dat wij bij de politie hoorden, alsof ze het konden ruiken. Tijdens de eerste rit gooiden jongeren rotjes naar ons. Toen ze met stenen gingen gooien, hebben we ons teruggetrokken. Wat mij nog het meest aangreep: deze jongens waren 14, schat ik. Waarom waren er geen ouders die tegen hen zeiden dat ze naar huis moesten gaan?'

Is alles in de boeken, de vechtpartijen, verkrachtingen, afpersingen, echt gebeurd?

'Ja. Het verhaal is gebaseerd op mijn research en op wat Mavela me heeft verteld. Het schrijnende is dat je hier nooit over leest in de media. Pas sinds de aanslagen in Parijs staat Molenbeek in het centrum van de belangstelling.'

Dirk BrackeBeeld Marco Mertens
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden