Björk lokte kluizenaars uit hun zeepbel

Toen ze nog deel uitmaakten van Black Dog hielden ze zich verre van de wereld, ze sloten zich op in hun studio en communiceerden alleen via Internet....

HUN STUDIO in Noord-Londen heet The bubble. Een toepasselijke naam voor de plek waar Ed Handley en Andy Turner van Plaid zich kunnen terugtrekken in hun eigen wereld. Het zelfgekozen isolement in die 'zeepbel' maakte dat het duo lange tijd gold als een onzichtbaar producers-team, dat alleen met de buitenwereld communiceerde via zijn muziek. Zeker in de jaren dat ze deel uitmaakten van Black Dog Productions. Van dit obscure gezelschap was altijd weinig meer bekend dan dat ze drie fantastische albums maakten - hoogtepunten in het elektronische oeuvre van de jaren negentig.

Sinds Handley en Turner Black Dog verlieten en onder de naam Plaid verder gingen, lijkt er een einde gekomen aan hun muzikale kluizenaarsbestaan. Ter gelegenheid van het verschijnen van het Plaid-album Not for threes (Warp) maken ze zelfs een Europese interview-tournee, waarbij ze zich voor de Volkskrant lieten fotograferen in het Vondelpark.

Handley (met typisch sikje) en Turner (geelblond geverfd haar) hebben weinig van de wereldschuwe producers, zoals ze vaak zijn afgeschilderd. Twee vriendelijke, rustige jongens, die relaxed een jointje draaien bij het ontbijt (we zijn per slot van rekening in Amsterdam) voordat ze weer op de trein stappen naar een volgend interview. Echte praters zijn het niet, zoveel wordt al snel duidelijk als ze vertellen over de tournee die ze afgelopen jaar maakten met Björk ('Amazing'), of over het spelen voor zulke grote mensenmassa's ('Een leerzame ervaring'). Ook de reden van hun opstappen bij Black Dog wordt afgedaan met korte statements: 'We hebben zo'n zes, zeven jaar samengespeeld. Tegen het eind van die periode waren we alleen nog maar aan het discussiëren en ruzie maken.'

Ken Downie, de oprichter van Black Dog, die de groep na het vertrek van Turner en Handley op eigen kracht verder voerde, lijkt er verantwoordelijk voor te zijn geweest dat Black Dog Productions altijd zo'n obscuur gezelschap is gebleven. Downie was de werkelijke kluizenaar van het gezelschap. Hij wilde niet optreden en eigenlijk alleen via Internet communiceren met de buitenwereld.

Downie, die een uitgebreide Black Dog-site onderhoudt op Internet, was waarschijnlijk ook de bedenker van de raadselachtige 'biografie' van de groep op het succesvolle verzamelalbum Artficial Intelligence (Warp, 1992). Terwijl je van collega-producers als Richie Hawtin leerde dat hij 21 jaar oud was, en in Windsor, Canada woonde, meldde de Black Dog-informatie enkel: leeftijd - aeons, land - Cyberia, belangrijkste invloed - our pagan ancestors.

Eigenlijk was het nog niet eens zo'n beroerde omschrijving van Black Dog. Want hoewel de groep een elektronisch instrumentarium hanteerde, werden de abstracte soundscapes regelmatig opgefleurd door melodieën met een bijna folk-achtig karakter. Dat gold zeker voor het eerste complete Black Dog-album Bytes (1993), een grote hit voor het Warp-label, dat Björk op het spoor van Black Dog bracht. In interviews prees ze de inventieve, veelkleurige muziek, die later van hoorbare invloed zou zijn op haar eigen werk.

Ze vroeg Black Dog een remix te maken van een aantal Björk-songs en nodigde Handley en Turner uit mee te gaan op tournee. Op het nu verschenen Plaid-album Not for threes speelt de IJslandse zangeres een gastrol, ze zingt Lilith waarop haar stem en de polyritmische Plaid-beats fraai samenvloeien.

Turner: 'We hadden een paar nummers die zich goed leenden voor een experiment met stemmen. Het oorspronkelijke idee was de stem te gebruiken als instrument. Zonder tekst, zodat de klank ervan zou versmelten met de andere sounds. Maar het pakte anders uit.' Want, merkt Handley fijntjes op: 'Je kunt Björk niet inpluggen en vervolgens op 'play' drukken. Ze praat terug, heeft haar eigen ideeën over hoe een nummer moet klinken.'

Behalve met Björk werkte Plaid op Not for threes ook met de zwarte zangeres Nicolette, bekend van haar werk met Massive Attack. 'Nicolette is - net als Björk - een sterke persoonlijkheid', zegt Turner, 'daarom draagt ook haar bijdrage een duidelijk eigen stempel.' De stemmen van twee van de meest bijzondere zangeressen van de jaren negentig geven de Plaid-sound een andere wending, en maken de muziek misschien ook wat toegankelijker. Het is de reden niet geweest dat het duo nu voorzichtig een vocale koers is ingeslagen, zegt Turner, al geeft hij toe dat 'het publiek nu eenmaal houdt van the human element.'

Het ontbreken van zo'n 'menselijke factor' was altijd een groot punt van kritiek op de intelligent techno, het genre waar Black Dog en Plaid vertegenwoordigers van zijn. De abstracte soundcollages waren heel vernuftig in elkaar gezet, maar wat de elektronische klanken misten, was een bepaald soort warmte en bezieling. Turner en Handley hebben die kritiek vaak gehoord, maar ze reageren er laconiek op: 'Zulke opmerkingen kunnen we wel begrijpen. Andere mensen ervaren muziek nu eenmaal anders. Als iedereen een compositie op dezelfde manier zou beleven, dan was de muziekwereld maar saai en vervelend. Voor ons is dit heel natuurlijk. Het is de muziek waar we van houden en die ons stimuleert.'

Het Plaid-duo is van de generatie die muziek in de jaren tachtig ontdekte via elektro, hip hop en house. Turner en Handley kenden elkaar van de middelbare school in een plaatsje in East Anglia. Toen ze later naar Londen verhuisden, kwamen ze in 1989 via een advertentie ('gezocht: keyboardspeler') in contact met Ken Downie. Black Dog Productions was geboren. 'We wisten wel wat we wilden', zegt Turner nu, 'maar we wisten nog niet hoe we het moesten doen.'

Platenmaatschappijen waren niet geïnteresseerd in de tapes van Black Dog. Daarom besloot het trio hun muziek zelf op plaat te zetten. Na een aantal ep's - inmiddels collector's items - kwam de groep in contact met Warp, dat in 1993 het eerste Black Dog-album uitbracht. Nog twee albums volgden: Temple of transparent balls (op het GPR-label) en het uitmuntende Spanners (1995). De laatste plaat was nog niet uit of het bericht kwam dat Turner en Handley Black Dog hadden verlaten.

Vanuit de ivoren toren van Black Dog Towers (de eigen studio) voerde Ken Downie Black Dog dapper verder, maar het in 1996 verschenen Music for adverts was een teleurstellende plaat, die niet in de schaduw kon staan van de eerdere albums. Volgens de informatie op hun Internet-site maakt Black Dog inmiddels geen platen meer voor Warp. Verdere muzikale informatie is hier overigens dun gezaaid. In plaats daarvan een overdaad aan informatie over antieke mysteries, UFO's, magie en tovenarij.

Hoewel Downie zich lijkt te hebben omhuld met allerhande magische spreuken, heeft hij niet de toverformule kunnen vinden om de Black Dog-sound levend te houden. De Afrikaanse 'tribal'-ritmes doen nog herinneren aan de oorspronkelijke groepsgeluid, maar melodisch en harmonisch schiet de producer duidelijk te kort.

Aan de andere kant kan ook Plaid het Black Dog-niveau maar zelden bereiken. Slechts enkele passages van Not for threes zijn van dezelfde kwaliteit als vroeger. Het spannningsveld, de chemie tussen het drietal, leverde - net als indertijd bij Lennon & McCartney met de Beatles - iets op dat aparter was dan de latere muziek van de afzonderlijke artiesten.

Handley zal het niet ontkennen. 'Natuurlijk ontbreekt er iets. Black Dog is niet meer. Dat was de dynamiek van drie mensen, drie heel verschillende karakters.' Turner en Handley gingen samen verder, omdat ze nog steeds op dezelfde lijn zitten. 'We werken eerst vaak afzonderlijk aan een idee', zegt Turner, 'dat heeft te maken met de aard van computermuziek. Er kan maar één persoon achter een beeldscherm zitten. Maar in een bepaald stadium is het prettig om samen te werken aan een nummer, commentaar en kritiek te geven, anders staar je je makkelijk dood op een idee.'

Voorlopig kan het duo nog jaren vooruit, denkt Turner. 'Not for threes was nog maar de eerste stap.' Een stap, die onverwacht lang duurde door het oponthoud van de Björk-tournee. 'Steeds kwamen er nieuwe data bij, terwijl we stonden te popelen om zelf aan de slag te gaan.' Daarom werkte het duo ook niet mee aan het recent verschenen Björk-album Homogenic.

Wat behalve de introductie van stemmen opvalt op Not for threes, is dat Plaid zich weinig lijkt aan te trekken van de snel veranderende stijlen en modes binnen de elektronische muziek. Nieuwere genres als drum 'n bass heeft het duo links laten liggen, zelfs al leken de complexe drumbreaks niet al te ver van de Black Dog-sounds af te liggen. 'We volgen liever onze eigen koers, ons eigen gevoel', zegt Handley, 'helemaal los van trends.'

Al krijgt Not for threes misschien niet zo veel aandacht als hun eerdere werk met Black Dog, toch vindt het duo het muzikale klimaat in de afgelopen tien jaar alleen maar gunstiger geworden: 'Wat wij doen is inmiddels een geaccepteerde stijl geworden, net als rock, blues en jazz. Als je nu zegt dat je elektronische muziek maakt, word je niet meer uitgelachen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden