Birdman bezorgt Michael Keaton een weergaloze comeback

Met Oscars voor beste film, regie, script en camera werd Birdman afgelopen nacht in Hollywood de grote winnaar van de 87ste Oscar-uitreiking. Alejandro González Iñárritu bezorgt Michael Keaton (63) een weergaloze comeback met Birdman, schreef Bor Beekman op 22 januari.

Michael Keaton als Riggan Thomson en Edward Norton als Mike in Birdman. Beeld Alison Rosa

Zonder Batman geen Birdman. In 1989 hees acteur Michael Keaton zich voor het eerst in het vleermuispak, wat hem geschikt maakte voor wat men nu de rol van zijn leven noemt, zeker als hij volgende maand zijn Oscarnominatie verzilvert. 'Michael was een pionier onder de mondiale superhelden', stelt Alejandro González Iñárritu (51), bij de perspresentatie van zijn vijfde speelfilm. 'En autoriteit is van belang voor zo'n rol.'

Birdman, de eerste komedie van de Mexicaanse maker van de noodlotsdrama's Amores Perros, 21 Grams en Biutiful, handelt over een Hollywoodster op z'n retour, Riggan Thomson. Een verwarde en ijdele acteur, die zijn aanzien tracht te herstellen door het regisseren van een prestigieuze toneelbewerking in een New Yorks theater.

Ooit, diep in de jaren negentig, was Thomson ster van een drietal Birdman-blockbusters, als superheld in vogelpak. En die vogelman cirkelt nog om hem heen als verbitterd alter ego dat zinnen gromt als: 'Mensen. Ze houden van bloed. Ze houden van actie. Niet van deze praatgrage, deprimerende, filosofische onzin.'

Thomson zadelt zichzelf en het stuk op met een even getalenteerde als onhandelbare theaterster en method-acteur (rol van Edward Norton), en krijgt onverwacht gezelschap van zijn net uit de privékliniek ontslagen dochter (Emma Stone), die haar vader veracht. En dan is er nog de vitriool spuwende, Hollywood-hatende theatercritica van The New York Times, die nog voor de première laat weten dat ze Thomsons stuk volledig de grond in zal schrijven. Plus de enkele vogeldraak, die opduikt op de momenten dat Birdman overgaat van kamerspel in blockbuster, en de nihilistisch prevelende vogelman de leiding neemt.

Winnaars

Wie gingen er naar huis met welke Oscars? Lees het hier.

Michael Keaton as "Riggan" and Amy Ryan as "Sylvia" in Birdman. Beeld Twentieth Century Fox

Favoriet

Met negen nominaties, waaronder die voor beste regie, beste speelfilm, beste hoofdrol en beste bijrollen, geldt Birdman als een van de grote favorieten bij de Oscars. Keaton won vorige week al een Golden Globe voor zijn aandeel. 'Ik kon deze film enkel met Michael maken', zegt Iñárritu. Net als zijn personage in Birdman, was Keaton al enige tijd A-ster af. De acteur, die eigenlijk Michael Douglas heet (maar daar was er al een van), bleef altijd aan het werk, maar speelde sinds zijn rol als detective in Quentin Tarantino's Jackie Brown (1997) niet of nauwelijks meer in bekende films.

De Birdman-rol had ook zomaar Mel Gibson, Kevin Costner, Charlie Sheen, Tom Selleck, Bill Murray, Pierce Brosnan of Ray Liotta ten deel kunnen vallen - al die acteurs waren in 1989 enige tijd kandidaat voor Tim Burtons Batman, de film die de huidige superheldenhausse inluidde. Later pas, toen geen van bovenstaande namen geschikt bleek of toezegde, koos Burton voor Keaton, die hij enkele jaren eerder had geregisseerd in de horrorkomedie Beetlejuice.

(Tekst loopt door onder video)

Michael Keaton in Birdman. Beeld Atsushi Nishijima

Ononderbroken opname

Bij de presentatie in Venetië, waar Birdman afgelopen herfst in wereldpremière ging, oogt de nu 63-jarige Keaton fit en nerveus, met onrustige penetrerende blik, zijn handelsmerk. Mompelend in halve zinnen. Gevraagd naar die ene rol als superster, in tweevoud (Batman, Batman Returns uit 1992): 'Het effect was... gigantisch. Die films waren baanbrekend, ik was er deel van, maar eigenlijk was het Tim (regisseur Burton, red.). Wat Tim toen deed wordt gekopieerd, of versneden, als cocaïne van een kartel. Ik omarm ze... (de Batmanfilms). Ik maak deel uit van dat ambacht... of eh, die kunstvorm, hoe je het ook wilt noemen.'

De Mexicaanse regisseur Iñárritu, nooit verlegen om wat grote woorden, spreidt zijn armen en zegt dat Keaton 'meer zelfvertrouwen' heeft dan alle acteurs met wie hij eerder werkte. Dat was nodig ook, want het betrof een slopend opnameproces. Birdman is gefilmd als een lange, ogenschijnlijk ononderbroken opname van de Mexicaanse cameraman Emmanuel Lubezki (Oscar-winnaar voor Gravity). Als er ook maar iets minuscuuls niet goed liep, moest zodoende een compleet segment van de film opnieuw worden gefilmd.

'Ik wil dat de kijkers ervaren wat het is in de schoenen van dit personage te staan', zegt Iñárritu. 'Dat ze zijn claustrofobische worsteling ook echt voelen. Normaal gesproken filmen we uit alle hoeken en sluit ik me daarna maandenlang op om de beelden in een juiste volgorde te zetten, om te manipuleren. Zo niet bij Birdman. Noch ik, noch de acteurs konden zich verschuilen. Wat je ziet, is precies zo gespeeld en getimed, zonder foefjes, zonder manipulatie achteraf. Dat vereist een zeer precies repetitieproces.'

Michael Keaton in Birdman. Beeld X

Angst

Voorafgaand aan de opnamen stuurde hij zijn crew en cast een foto van de Franse evenwichtskunstenaar Philippe Petite, die in 1974 op een koord wandelde tussen de WTC-torens. 'Oversteken zonder vangnet, dat is deze film. Met het risico te falen, om absoluut en ellendig te falen en onszelf belachelijk te maken. Daarom schreeuwde ik het soms uit op de set, als we dan na uren en uren waarin niks lukte ineens dat gouden moment vingen.'

Het werd tijd dat hij zichzelf opnieuw uitvond, zegt de Mexicaan, in wiens eerdere films weinig viel te lachen. 'Ik was bang, daarvoor. Er werd bij mij nooit gelachen op de set. Maar na je 40ste moet je dingen ondernemen die je doodsangst aanjagen.'

Keaton, gevraagd naar angst: 'Je zou niet in angst moeten leven, als mens. Maar... als angst je dan bezoekt, dan moet je die angst tot je kracht maken, 'm voor je laten werken. Een poosje.'

Ook zijn medespelers verbonden zich al eens aan een echt superheldensaga: Edward Norton (45) was groen in The Incredible Hulk, Emma Stone (26) speelde het liefje van Spider-Man. 'Dat is deel van de lol', zegt Norton. 'Birdman is een satire, gemaakt met mensen die zelf ook doel zijn van die satire.' De eerste keer dat de acteur de film zag, moest hij lachen, de tweede keer trof Birdman hem vooral als 'tragisch'. 'Dit is een film over een man die inziet, of moet inzien, dat alles wat ze tegen hem zeggen klopt: hij is leeg, een omhulsel.'

Philippe Petit loopt over een koord tussen de Twin Towers in 1974. Beeld YouTube

Beetlejuice 2

Tim Burton en Michael Keaton zijn al een paar jaar in gesprek over een vervolgdeel op hun horrorkomedie-hit Beetlejuice. In die film uit 1988 zet een zojuist overleden jong koppel (Alec Baldwin, Geena Davis) het leven voort als geest. Als hun oude huis wordt ingenomen door nieuwe bewoners, met een dochtertje (Winona Ryder) dat geesten kan zien, besluit het stel hulp in te roepen van ene Betelgeuse (Keaton). Dit blijkt geen goed idee. Michael Keaton werd alom geprezen voor zijn bezeten vertolking. Het tweede deel staat al aangekondigd op de filmwebsite IMDB, maar de huidige status van het film project is onbekend.

Narcisme

Acteurs zijn in Birdman volkomen verdwaasde types. Aanstellers op zoek naar bevestiging, die zich in hun vrije tijd uitdossen met malle hoedjes en sjaals. 'Het uniform van de New Yorkse theateracteur', zegt Norton. 'Ik ken die wereld, dat is accuraat. Ik droeg mijn eigen hoedje in de film, overigens. En als je in de herfst naar een repetitie van een toneelstuk in New York gaat, garandeer ik je dat 80 procent van de acteurs aan komt zetten met zo'n porkpie hoedje. En de sjaal die ik om heb, die is van Alejandro. Die kleedt zich óók als een toneelacteur, hij heeft zelfs zo'n Che Guevara-jas.'

Krab een acteur en je ziet een actrice, zegt Norton, naar een bekend citaat van Dorothy Parker. 'Niemand stapt in dit vak zonder een beetje narcisme.'

Zelf deed hij het slechts eenmaal, zo'n superheld spelen - na The Incredible Hulk stapte hij meteen weer uit de reeks. 'Hoe vaak ik sindsdien nee heb gezegd? Weet ik niet, zó veel van die superhelden krijg ik ook weer niet aangeboden. Ik voel sowieso geen druk om meer van zulke rollen te spelen, ook niet van mijn agent. Je werkt toch niet voor die lui?'

Keaton zei nee tegen een aanbod voor een derde Batman-deel, ook toen de studio hem een gage van 15 miljoen dollar bood. Hij voelt zich, anders dan zijn personage in Birdman, nooit belemmerd of beperkt door zijn Batman-verleden. 'Niks achtervolgt me. Ja, als mens, misschien. Ojee, ik was niet zo goed in die en die film, dát achtervolgt je dan even, een beetje, maar niet lang. Trouwens: jullie hebben allemaal een Birdman in jullie leven. En hij gaat niet weg. Het is je negatieve ego. Je sluit er vrede mee, of je schopt hem onder z'n kont. Zo zit het.'

Emma Stone en Edward Norton in Birdman. Beeld Alison Rosa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden