Review

Biografie van de schol is saluut aan het zeeleven

Een biografie van de schol, 4500 jaar geleden al gegeten in West-Friesland, is een biografie van de Noordzeevisserij.

Schol in de Noordzee, Roelke Posthumus en Adriaan Rijnsdorp. Beeld null
Schol in de Noordzee, Roelke Posthumus en Adriaan Rijnsdorp.

In de 14de eeuw klaagden Engelse vissermannen over collega's die een zakvormig net, dat aan de voorkant werd opengehouden door een zware boom, achter hun zeilschepen aan over de zeebodem sleepten. Omdat 'bij vissen het levende slijm en de planten die groeien op de zeebodem ermee worden vernield'.

Het Engelse net was een vroege voorloper van de boomkor, waarmee in later eeuwen platvissen met succes werden gevangen - vooral schol, een vis van het gewone volk. Zevenhonderd jaar geleden werd zo al geanticipeerd op een van de grote problemen van de 'boomkorvisserij', waarin Nederland vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw domineerde: vernieling van het leven in en op de zeebodem, buiten de gezochte schollen.

Non-fictie

Schol in de Noordzee (***), Roelke Posthumus en Adriaan Rijnsdorp
Atlas Contact; 256 pagina's; euro 21,99

Adriaan Rijnsdorp, vooraanstaand Nederlands visbioloog en jarenlang medewerker van het IJmuidense Rijksinstituut voor Visserijonderzoek (RIVO, tegenwoordig onderdeel van Wageningen Universiteit) en co-auteur Roelke Posthumus, evolutiebiologe en schrijfster, gebruiken in Schol in de Noordzee de platte vissoort als handvat voor een geschiedenis in vogelvlucht van de Nederlandse visserij, en de ontwikkeling van de visserij in het algemeen, in de Noordzee.

De geschiedenis van de Noordzee als bron van voedsel begint twaalfduizend jaar geleden. Toen al gebruikten jager-verzamelaars langs de Noordzeekusten harpoenen en netten om vis te verschalken. Blijkens recente opgravingen werd in West-Friesland al in 2500 voor Christus zeevis gegeten - ook schol. De Romeinen in de Lage Landen aten volop schol, getuige archeologische vondsten. De schol is daarna nooit van het menu verdwenen, en geldt nog steeds als een van de populairste consumptievissen uit zee.

Een eigenaardige vis is het wel. Rijnsdorp kan het weten: hij was vanaf 1980 scholexpert van het RIVO. De meeste vissen hebben grofweg een torpedovorm, maar volwassen schollen en andere platvissen hebben een plat en min of meer ovaal lichaam.

Toch komt de baby-schol net als elke andere vis uit het ei. Dan voltrekt zich een wonderlijke gedaantewisseling. Binnen twee weken verplat het lichaam, en verhuist het linkeroog naar de voorheen rechterkant. Postzegelgrote platvisjes kantelen op hun linkerzijde en brengen de rest van hun leven zo door, op of dichtbij de zeebodem. Schol in de Noordzee geeft een spoedcursus scholbiologie. Over de 'kinderkamers' langs de Noordzeekust en in de Waddenzee, waar schollen opgroeien, en het verbazende trekgedrag van de platvissen. Gegevens die in de loop van decennialang onderzoek - ook door Rijnsdorp - zijn verzameld en die van belang zijn voor een goed visserijbeheer.

Rijnsdorp werkte mee aan het bepalen van de 'biologisch veilige' vangstadviezen waarop de EU de vangstquota voor onder meer schol baseert. Zo verhaalt Schol in de Noordzee ook over de technieken die visserijbiologen voor die adviezen gebruiken en de ontwikkelingen daarin. De sterke overbevissing van schol door Nederlandse vissers met steeds grotere boomkorren voorzien van 'wekkerkettingen' en getrokken door steeds krachtiger vissersschepen vanaf rond 1970, krijgt ruim aandacht - inclusief het kat-en-muisspel tussen quotum-ontduikende vissers en de falende inspectiedienst AID.

De visbiologen waren niet altijd even succesvol in hun adviezen, geeft Rijnsdorp ruiterlijk toe, en dat is sympathiek. Door hogere brandstofprijzen, maar ook door duurzame vis wensende consumenten, lijkt de wal nu het schip te keren. Voormalige boomkorvissers stappen over op moderne alternatieven voor bodembeschadigende visnetten, en de vissersvloot is sowieso aardig uitgedund, zo besluit Schol in de Noordzee. Op de valreep van de nieuwe EU-visquota, die op 12 december in Brussel worden afgesproken, floreren de scholpopulaties in de Noordzee. Eind goed, al goed, lijkt het. Maar de Brexit kan weleens betekenen dat de Britten quota aan hun visserslaarzen gaan lappen. Ook trekt de schol door klimaatopwarming weg van de Noordzeekust. En de 'aanlandplicht' voor alle gevangen vis - ook de kleintjes - is biologisch gezien onzin.

Schol in de Noordzee is een saluut aan het zeeleven, de biologen die de vis onderzoeken en de mensen die hem vangen, maar nog geen ode: daarvoor is het boek te dun en mist het anekdotes en begeestering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden