Interview

'Billie Holiday was ijzersterk, niet zielig'

Cassandra Wilson brengt een fraaie hommage aan Billie Holiday, die deze maand 100 zou zijn geworden. Niet alcohol of drugs hebben haar vermoord, maar overijverige politieagenten, zegt zij.

Cassandra Wilson. Beeld FilmMagic

Voor jazz-zangeres Cassandra Wilson staat het wel vast: de 7 april honderd jaar geleden geboren Billie Holiday is de dood ingejaagd door dienders van de Amerikaanse overheid. 'Niet alcohol of drugs hebben haar vermoord, maar overijverige politieagenten. Toen in de jaren dertig de drooglegging werd stopgezet, hadden veel getrainde agenten niks meer te doen, dus zochten ze naar iets nieuws: drugs. En wie gebruikten vooral drugs: jazzmusici. En wie was de meest beruchte gebruiker onder hen: juist, Billie.'

Cassandra Wilson (59) oogt strijdbaar in haar Parijse hotelkamer. Net zo strijdbaar, zegt ze zonder een spoor van ironie, als Billie Holiday, de zangeres aan wie ze een hommage brengt op haar nieuwe album Coming Forth By Day.

Billie Holiday in 1940. Beeld William Gottlieb / Redferns

Niet zielig

'Dat eeuwige misverstand dat ze een zielige, tragische figuur zou zijn. Slachtoffer van drank- en drugsverslaving en misbruikt door iedereen. Allemaal onzin. Ja, ze gebruikte veel, en dat was niet goed voor haar, maar ze genoot ervan. Bovendien had ze een ijzersterk karakter. Ze wist precies wat ze wilde met haar muziek, en dirigeerde de muzikanten om haar heen in de juiste richting.'

Als ze echt zo zielig was en afhankelijk van de mensen om haar heen, dan hadden Holidays collega's niet zo graag in haar nabijheid verkeerd, weet Wilson, die alles over de 'allerbeste zangeres die de wereld gekend heeft' las wat ze te pakken kon krijgen.

'Onlangs las ik online nog een groot stuk van journalist Johann Hari; The Hunting of Billie Holiday. Daarin toont hij aan dat de zangeres bewust als doelwit werd gekozen door de overheid voor hun antidrugscampagnes. Dat begon allemaal met haar vertolking van het liedje Strange Fruit, over het lynchen van Afro-Amerikanen in het zuiden van de VS. Hoe durfde ze voor een blank publiek een lied te zingen over rassenhaat. Die moest gestraft worden. Zo geschiedde. Ze mocht nauwelijks optreden, werd voortdurend opgepakt, getreiterd, geïntimideerd en opgesloten.'

Andere releases in het kader van Billie Holidays 'Centennial'

Alles klinkt fluisterzacht en toch intens


Een beetje plechtig misschien, maar zeer fraai behandelt zanger José James Holidays liedjes hier. Hij deinst ook niet terug voor het vertolken van haar beroemdste liedjes: God Bless the Child en Strange Fruit. Zonder clichés benadert hij deze stukgezongen liedjes en geeft ze daarmee nieuwe glans. Belangrijk is ook de rol van pianist Jason Moran: een uitstekende keuze. Zijn spel is sober, wat samen met de rust die James' stem ademt, een mooi spanningsveld oplevert. Knap hoe José James zich steeds beheerst. Hij heeft wel eens krachtiger gezongen, maar als je goed luistert, hoor je veel nuances. Alles klinkt fluisterzacht en toch zeer intens. Zoals Billie Holiday zelf, alleen dan anders.

Beeld .

José James

Jazz

****

Yesterday I Had The Blues. Blue Note/Universal

Iets nieuws

Dat was haar tragiek, zo besluit Wilson haar betoog. 'Niet dat ze aan de drank en drugs zat of zichzelf prostitueerde. Dat is later heel erg uitvergroot om de aandacht af te leiden.'

Als Wilson iets wil bereiken met haar nieuwe plaat, waarop ze krachtige, originele vertolkingen van door Billie Holiday beroemd gemaakte liedjes laat horen, dan is het dat Holiday als groot scheppend kunstenaar naar voren komt. 'Iemand die niet alleen weergaloos klassieke songboekliedjes zong maar ook zelf liedjes schreef, zoals God Bless the Child, Fine and Mellow, Don't Explain en Billie's Blues.'

De eerste twee vond Wilson te beroemd om eigen te maken. De laatste twee zingt ze wel. Met haar diepbruine stem, veel zwaarder dan die van de in 1959 overleden Holiday. 'Het is in jazz verboden iemand te imiteren, maar in mijn geval ook onmogelijk. Onze stemmen verschillen enorm. Dat bracht me ertoe echt iets nieuws met haar werk te doen. Geen standaard jazzbewerkingen, dan wordt het zo nostalgisch.'

Nee, op advies van haar manager ging Wilson met haar idee rond Holiday naar Nick Launay, de producer van de door haar zeer bewonderde Nick Cave. 'Hij wist meteen wat ik bedoelde. Cave heeft precies het bluesgevoel dat ik zocht voor mijn bewerkingen en dat kon Launay goed overbrengen.'

Het ontbreekt Ferguson aan karakter

Rebecca Ferguson werd in 2010 tweede tijdens de Britse editie van de talentenjacht X-Factor. Ze geldt na twee platen vooral in eigen land als een grootheid, maar vergaloppeert zich op Lady Sings The Blues behoorlijk. Alles wordt productioneel uit de kast getrokken. Vrolijk schetterend koperwerk en uitbundige strijkers imponeren hier behoorlijk, maar waar is Billie?

Haar geest is ver te zoeken. Waar Ferguson uitbundig wil klinken, overschreeuwt ze zichzelf en voor de meer intieme liedjes zoals Willow Weep For Me heeft ze de stem niet.

Eigenlijk ontbreekt het Ferguson vooral aan karakter. Gezellige feestmuziek, zeg maar het betere Toppersrepertoire, kan ze wel aan - maar iets van Billie Holidays mysterieuze diepgang proberen te ontrafelen, dat kan niet van haar verworden wacht.

Beeld .

Rebecca Ferguson

Jazz

**

Lady Sings The Blues. RCA/Sony Music

Krachtdadig

Met Caves ritmesectie en een paar van haar eigen muzikanten toog Wilson een paar weken naar een studio in de Los Angelesvallei. 'Het voelde als een familie-uitje. T Bone Burnett kwam erbij en Nick Launay stelde Van Dyke Parks voor de strijkersarrangementen voor. Allemaal mensen die ik bewonder. Het liep zo gesmeerd, het was jammer dat het er na twee weken allemaal op stond.'

Hoe rimpelloos de opnamen van Coming Forth By Day ook waren, een luchtig, opgewekt klinkend album is het bepaald niet. 'We gingen echt de diepte in, laat dat maar aan Nick Caves mensen over. Maar het moest ook. Je kunt Billie Holiday niet even losjes doen. Als je goed naar haar luistert, hoor je pas hoe ongelooflijk knap haar fraseringen zijn. Je moet proberen iets van die klasse te benaderen als je Billie Holiday wilt doen. Laat anders maar zitten.'

Dat krachtdadige wilde Wilson met haar bewerkingen benadrukken. 'Waar ik misschien wel het meest van genoot tijdens mijn research zijn die stukjes studio-opnamen tussen de liedjes door. Die box met Columbia-opnamen (Lady Day - The Complete Billie Holiday On Columbia, 1933-1944, red.) is een goudmijn. Je hoort wie er de baas is. Billie weet precies wat ze wil en hoe het moet klinken.'

'Je moet weten welk aspect je van Billie wilt laten doorklinken', zegt Wilson. 'Ik walg van die types die haar met een zielig stemmetje nadoen. Een belediging voor de krachtdadige feministe die ze was. Zij was de eerste zangeres die op de voorgrond trad, hoe goed haar begeleiders ook waren. Geloof me, Teddy Wilson en Lester Young konden waanzinnig spelen, maar ze drong ze met haar stem bijna argeloos naar achteren.'

De tijd is vriendelijk geweest voor dit album

Erg groots pakt de muziekindustrie niet uit om de honderdste verjaardag van Billie Holiday te vieren. Universal, waar Holidays latere werk voor Verve is ondergebracht, houdt zich stil. Columbia komt met een goedkope, vier cd's tellende selectie van de tien cd's die haar box met het complete Columbiawerk in 2001 telde.

Interessanter is de nieuwe, drie cd's tellende uitgave van het omstreden studioalbum Lady In Satin, dat de zangeres in februari 1958 opnam. Jazzliefhebbers verafschuwden dit album, waarop de zangeres zich laat begeleiden door een zoet klinkend orkest onder leiding van Ray Ellis.

Holidays stem moet het opnemen tegen vele strijkers en dat gaat maar net goed. Maar de tijd is vriendelijk geweest voor dit album, dat nog altijd tot de best verkochte platen uit het oeuvre van de zangeres kan worden gerekend.

Stroperige strijkers, jazeker, maar het melodisch vernuft en haar niet te imiteren stem doen de muziek aan het etiket kitsch ontsnappen. En alle nu toegevoegde repetities en niet eerder uitgebrachte takes, zijn meer dan vermakelijk.

Beeld .

Billie Holiday

Jazz

****

Lady In Satin - The Centennial Edition. Legacy/Sony Music

Mea culpa

Maar, en dat is eigenlijk een schande, vindt Wilson, ook iemand die in eigen land veel te weinig aandacht krijgt. 'Het lijkt wel alsof er nog steeds een complot tegen haar wordt gevoerd. Standbeelden, eigen straten, musea: waar blijven die? Een groot mea culpa van de overheid? Het zou tijd worden. Het wachten is nog altijd op een volledige biografie, een grootse documentaire of desnoods een realistische biopic. Dat leugenachtige The Lady Sings the Blues met een overigens geweldig spelende Diana Ross moeten we maar eens uit ons geheugen bannen. Het echte verhaal moet nog altijd verteld worden. Ik hoop de waarheid te zingen. Meer kan ik niet.'

Lester Young

Een van de belangrijkere mannen in het leven van Billie Holiday (1915-1959) was tenorsaxofonist Lester Young. Ze hadden geen liefdesrelatie, maar Holiday hield zielsveel van de man die een paar maanden voor haar overleed. Onvergetelijk zijn tv-opnamen van het liedje Fine and Mellow uit 1956. Holiday zingt, omringd door grote tenor-kanonnen als Coleman Hawkins, Ben Webster en dus Lester Young. Als hij zijn solo speelt, zoomt de camera niet in op Young maar op de zichtbaar ontroerde Holiday.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden