Bill Gates, miljardair, idealist en nerd

De rijkste man ter wereld, Bill Gates, oprichter van het softwarebedrijf Microsoft, trekt zich terug uit zijn eigen onderneming. Samen met zijn vrouw wil hij via liefdadigheid zijn rijkdom weer teruggeven aan de wereld.

Het begin - Zakelijk succes met andermans werk

Het succes van Microsoft is begonnen met een computerprogramma dat Gates niet eens zelf heeft geschreven. Het verhaal van de Microsoft Corporation, in 1976 opgericht door de Harvard-drop- out Gates als Micro-Soft, begon toen de computermaker IBM in 1980 besloot voor het eerst computers te gaan bouwen die op een bureau pasten. Hiervoor was een nieuwe computermotor nodig; een besturingsprogramma, waarover het toonaangevende bedrijf niet beschikte.

Zakenpartner Bill Gates verwees ‘Big Blue’ aanvankelijk door, maar toen dat niet tot resultaat leidde, besloot hij zelf iets te verzinnen.

Van een collega-programmeur kocht hij voor 56 duizend dollar een licentie op QDOS, het ‘Quick and Dirty Operating System’. IBM leverde het programma bij de eerste Personal Computers als PC- DOS.

Toen IBM later de rechten op de pc in licentie gaf aan andere computerbouwers zoals Compaq, zodat deze zogenoemde pc-klonen konden bouwen, was Gates er als de kippen bij om het bijbehorende besturingsprogramma ook aan hen te leveren. Hij doopte het MS- DOS. En de rest is geschiedenis.

Zonder het zelf te beseffen heeft Gates al in een vroeg stadium de kiem gelegd voor het zakenmodel van de huidige software-industrie. Door de bouwtekeningen, de broncode, van een computerprogramma niet te openbaren, verdienden softwaremakers aan iedere computergebruiker die het programma officieel kocht.

In zijn veel geciteerde ‘Open brief aan hobbyisten’ uit 1976, voer hij uit tegen softwarepiraten die commerciële software kopieerden zonder te betalen. De programmeur steekt er tijd, moeite en geld in, schreef Gates, maar hij ontbeert daardoor de bijbehorende inkomsten. ‘Wie kan het zich veroorloven om professioneel werk voor niets te doen?’

Het lokte ook een tegenbeweging uit: de Open Source-beweging, die software – zoals Linux – ontwikkelt bij wijze van gezamenlijk vrijwilligerswerk.

De persoon - Einstein, McEnroe en Patton ineen

Bill Gates, geboren op 28 oktober 1955, bestaat voor één deel uit de geleerde Albert Einstein, één deel uit de tennisser John McEnroe en één deel uit de Tweede Wereldoorlog-generaal Patton. ‘Dat moet iemand gezegd hebben die van me houdt’, reageerde Gates in het Playboy-interview uit 1994.

Het zakelijke succes van Bill Gates valt te verklaren uit zijn persoonlijkheid, een persoonlijkheid die volgens oud-medewerkers sterk doorklinkt in het karakter van Microsoft. Nathan Myhrvold, oud-Chief Technology Officer bij Microsoft zei ruim tien jaar geleden in het weekblad Time: ‘Gates vertoont bij tijd en wijle een beangstigende mix van genialiteit, doorzettingsvermogen en persoonlijke intensiviteit.’ Is dat het beeld van een super-nerd?

Op het persoonlijke vlak, blijft Bill Gates grotendeels buiten beeld. Hij laat slechts een kleine vriendenkring toe tot zijn gezin en zijn half verscholen huis van ruim 125 miljoen dollar aan de oever van Lake Washington.

Zijn medewerkers, de zestigduizend ‘slaven van Microsoft’ – Microserfs – roemen in Time zijn ongelofelijke processing power, zijn onbeperkte bandbreedte, zijn mogelijkheden op het gebied van parallel processing en zijn talent op het terrein van multitasken.

De verslaggever die eind 1996 enige tijd aan zijn zijde vertoefde raakte onder de indruk. Aan zijn bureau werkt hij op twee computers tegelijk: eentje voor internet, de een ander voor de onophoudelijke stroom mail, memo’s en andere documenten die op hem worden afgevuurd.

Onproductieve emoties, schrijft het weekblad, of andere vage input is niet aan hem besteed: ‘De digitale impulsen worden koeltjes omgezet in de juiste beslissingen.’

Toch blijft het nerd-imago aan hem kleven. Deze week nog zei een internetstrateeg tegen het persbureau Bloomberg: ‘Als je hem over het web hoort praten, klinkt hij als iemand die is verdwaald op het vliegveld en probeert uit te zoeken waar zijn aansluitende vlucht is.’

Het bedrijf - Op internet links en rechts ingehaald

Het was juli 2004. Microsofts topman Steve Ballmer stond op het punt af te reizen naar Schotland voor een drieweekse golfvakantie, toen Bill hem naar zijn kantoor riep en de bom liet vallen: bijna dertig jaar na de oprichting van zijn bedrijf, inmiddels de grootste softwaremaker ter wereld, wilde Gates het stokje doorgeven en zich volledig storten op zijn liefdadigheidswerk.

Ballmer heeft twee jaar zijn mond gehouden en plannen gemaakt. Deze week werd de rest van de bedrijfsleiding ingelicht over het voornemen van Gates om zich in 2008 terug te trekken. Het is nu aan Ballmer om het bedrijf met een omzet van een kleine 40 miljard dollar weer nieuw elan te geven. Sinds zijn aantreden in 2000 heeft Microsoft bij veel beleggers aan geloofwaardigheid verloren; de beurskoers is sinds het begin van de eeuw met 60 procent gekelderd.

De softwareverkoop stagneert sinds Vista, de opvolger van het besturingssysteem Windows XP almaar uitblijft. Ook lijkt het bedrijf zijn slagkracht te hebben verloren. Vooral op het gebied van internettechniek wordt het bedrijf ingehaald. Zo bedenkt Google jaloersmakende snufjes op het gebied van internet, zoals Google Earth, en schiet zelfs regelrecht onder de duiven van de makers van Word en Excel door soortgelijke programma’s aan te gaan bieden.

Microsoft is nooit een voorloper geweest. De computerkracht die een gewoon mens in de toekomst nodig zou hebben, werd steevast onderschat, internet werd afgedaan als een gril, en de ‘stabiele en veilige’ programma’s die de softwarefabriek verlieten, werden onder gebruikers en deskundigen geridiculiseerd en hadden soms direct na aflevering al reparatiesoftware nodig.

Wel wist het bedrijf, door het keihard uitspelen van zakelijke belangen en een uitgekiende marketing op vrijwel iedere computer ter wereld een vaste plaats te veroveren. Niet als beste, niet als eerste, maar wel als een partij om rekening mee te houden.

Vijanden - ‘A fatal exception has occured’

Sinds 1989 heeft Gates niet meer meegewerkt aan software van Microsoft. Volgens zijn tegenstanders is dat maar goed ook. Een briljante programmeur is hij nooit geweest. Het leiden van het sterk groeiende bedrijf is meer een rol die bij hem past. Hij neemt nog wel geregeld deel aan vergaderingen met het management. Bij dergelijke gelegenheden kan hij grotesk uit zijn slof schieten en tegen deelnemers schreeuwen: ‘Dat is het stomste dat ik ooit heb gehoord’. Of, wanneer hij niet onder de indruk is van de technische hordes die genomen moeten worden, het cynische: ‘Zal ik het dit weekend voor je oplossen?’

Hij maakt er wellicht geen vrienden mee, maar de echte tegenstanders zijn te vinden bij de voorvechters van openbare software, bij anti-globalisten en iedere Windowsgebruiker die ooit dagenlange arbeid heeft zien verdwijnen achter een naargeestig blauw beeldscherm: ‘An fatal exception has occured’.

In 1998 kreeg de topman bij een bezoek aan Brussel een taart in zijn gezicht. De foto’s daarvan fungeren op internet als illustratie van diens impopulariteit. De aanstichter, Noël Godin, bleek echter een excentriekeling die zijn leven in dienst heeft gesteld van het taartgooien naar beroemdheden.

Ook Amerikaanse overheden en de Europese Commissie hebben het geregeld aan de stok gehad met Gates’ bedrijf. Met name oneerlijke concurrentie, uitgelokt door de onmetelijke marktkracht van het bedrijf, was vaak de aanleiding. Bij hoorzittingen in 1998 maakte de topman zich voor de rechter niet populair door zich onophoudelijk te verontschuldigen met: ‘Ik kan het me niet herinneren’.

De liefdadigheid - Opheffen van ongelijkheid

Bezit hij werkelijk vijftig miljard dollar, waardoor het tijdschrift Forbes hem terecht als rijkste wereldburger afschildert? En dat al vele jaren.

Of bezit Bill Gates precies 53,136416 miljard dollar, zoals de online Bill Gates Personal Wealth Check vrijdagmiddag om 12.00 uur precies aangaf?

Feitelijk doet het er niet eens toe. Een deel van zijn vermogen zit in Microsoft, waarvan de oprichter nog ruim 9,55 procent bezit, een ander deel zit in roerende en onroerende goederen als een huis, wat auto’s, schilderijen en de aantekeningen van Leonardo Da Vinci. Opmaken zal niet meevallen.

Weggeven is een manier. In 1999 stak Gates vijf miljard dollar in de Bill and Melinda Gates Foundation. Een jaar laten lieten de naamgevers diverse fondsen gericht op analfabetisme, medisch onderzoek en armoede fuseren tot een potje dat, aangevuld met legaten en giften van anderen, is uitgegroeid tot 29 miljard dollar.

De komende jaren willen Bill en zijn vrouw Melinda zich inzetten voor dit fonds. Via liefdadigheid gaat hun rijkdom weer terug naar de wereld. ‘Ieder leven heeft gelijke waarde’, schrijft de stichting. ‘Wij werken aan het opheffen van ongelijkheid en aan het verbeteren van levens waar ook ter wereld.’

Met 29 miljard is het fonds de grootste liefdadigheidsorganisatie ter wereld. Bestuurd door onder meer Bills vader, William H. Gates , verstrekt de Foundation geld aan onder meer studiebeurzen in de VS, aidspreventie en de bestrijding van ziekten in de Derde Wereld. Bijna eenvijfde (86 miljoen dollar) van alle uitgaven die worden gedaan aan poliobestrijding zijn afkomstig van Gates .

Zo ging er in 2005 honderd miljoen dollar naar aidsbestrijding en 750 miljoen naar een instelling die vecht tegen besmettelijke ziekten. Om de status van goed doel te behouden voor de Amerikaanse belastingbetaler, moet jaarlijks meer dan een miljard dollar worden uitgegeven.

Vrijdag, na de aankondiging dat hij zich gaat terugtrekken uit Microsoft. (AFP) Beeld null
Vrijdag, na de aankondiging dat hij zich gaat terugtrekken uit Microsoft. (AFP)
De top van Microsoft: de vertrekkende Bill Gates, hoofd onderzoek Craig Mundie, hoofd software Ray Ozzie en Gates' opvolger Steve Ballmer. (AFP) Beeld null
De top van Microsoft: de vertrekkende Bill Gates, hoofd onderzoek Craig Mundie, hoofd software Ray Ozzie en Gates' opvolger Steve Ballmer. (AFP)
De elf mensen die aan de wieg stonden van Microsoft. Linksonder: Bill Gates. (AP) Beeld null
De elf mensen die aan de wieg stonden van Microsoft. Linksonder: Bill Gates. (AP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden