Bijzonder deprimerende reis met kafkaësk karakter

Een bijzonder deprimerende reis door een afgeleefd, corrupt Rusland. Het surrealistische banket aan het eind betekent de genadeklap voor de film.

Wat alledaagse vriendelijkheid: in het verrotte universum van A Gentle Creature is dat al snel te veel gevraagd. Van straat tot postkantoor loert iedereen mismoedig naar elkaar. De verwensingen vliegen in het rond; bij een helpende hand is argwaan gepast. Voor je het weet eindig je in een zweterig hoerenhol of word je verkracht in een politiebusje.

Op die menselijke modderstroom laat het naamloze hoofdpersonage (debutant Vasilina Makovtseva) zich voortdurend meesleuren. Zij is het zeldzaam zachtaardige wezen uit de titel: nooit zet ze een keel op, nooit zal ze anderen opzij duwen of exploiteren. Het zorgvuldig samengestelde pakketje met kleren en voedsel dat ze naar haar vastzittende echtgenoot heeft verzonden, is zonder commentaar teruggestuurd. Wat betekent dit? Wat is er met haar man aan de hand? De antwoorden zal ze zelf moeten zoeken. Ook al schiet ze dankzij haar makke houding geen steek op.

A Gentle Creature
Drama
Regie: Sergej Loznitsa
Met: Vasilina Makovtseva, Marina Klesjtsjeva, Liya Achedzjakova, Valeriu Andriutã, Boris Kamorzin, Sergej Kolesov
143 min., in 15 zalen.

Goddeloos geheel

Dus zet de Oekraïense schrijver-regisseur Sergej Loznitsa, elementen uit Fjodor Dostojevski's gelijknamige verhaal parafraserend, zijn heldin op pad naar de gevangenis. Een bijzonder deprimerende reis, voerend door een afgeleefd Rusland dat slechts dankzij een incidentele smartphone in de 21ste eeuw is gesitueerd. Alleen al het fenomeen van de gevangenisstad, een corrupt oord waar het sociale en commerciële verkeer volledig rond een cellencomplex draait, geeft A Gentle Creature een kafkaësk, infernaal karakter.

Of hij nu documentaires maakt als Maidan (2014) of speelfilms als My Joy (2010), Loznitsa schetst bij voorkeur een gitzwarte, afgebladderde Oostblok-sfeer. Al net zo vertrouwd zijn de lange, omzwervende takes, die het hoofdpersonage van A Gentle Creature steeds weer kopje onder laten gaan in het goddeloze geheel. Zo intens gedwee als ze zich opstelt, hoofd gebogen, sjokkend en veelal zwijgend, is ze soms bijna een figurant in haar eigen verhaal.

'Russen hebben andere ideeën bij begrippen als 'vrijheid' en 'democratie''

Sergej Loznitsa besloot halverwege A Gentle Creature dat hij zijn bekende stijl, het realisme, zat is. Lees hier het interview met de regisseur (+).

Grimmig realisme

Lange tijd werkt die opzet prima in A Gentle Creature, dat evenzeer een verslag van een persoonlijke lijdensweg wil zijn als een allegorisch gruwelportret van een moreel failliet land. Maar uiteindelijk breekt het de film op dat de heldin zich zo makkelijk opzij laat schuiven. Pardoes schakelt Loznitsa dan over naar omfloerste droomtaferelen, waarin een aantal eerder opgevoerde personages aan een feestbanket-achtig tribunaal deelneemt. Zonder dat het werkt, helaas.

Het veel te uitgesponnen banket is zowel erg vaag als plomp in zijn maatschappijkritiek, vol magere surrealistische ideetjes. Nog het kwalijkst: het blijkt er akelig weinig toe te doen dat 'de vrouw', zoals ze in de aftiteling heet, minutenlang uit beeld verdwijnt. Een apathische, halfslachtige Fellini in Siberië, daar komt het dan op neer. Ontegenzeglijk gedurfd na al het grimmige realisme, maar ook een klap die A Gentle Creature niet te boven komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.