Review

Bijzonder boek over twisten in de 17de eeuw in stripvorm

Vader en zoon Nadler maakten een bijzonder boek over de wetenschappelijke en filosofische twisten in de 17de eeuw.

Geen periode zo bepalend voor hoe we tegenwoordig praten en denken over de werkelijkheid en het bestaan als de 17de eeuw. Het materialisme, lichaam en geest, universele wetten van beweging, de aantrekking tussen massa's: tussen pakweg 1600 en 1700 kristalliseerde veel ervan voor het eerst uit. Er zijn boekenkasten over vol geschreven.

Veel nieuws bevat daarom Heretics!, de bijzondere coproductie van de Amerikaanse filosoof Steven Nadler en illustrator annex diens zoon Ben Nadler, niet. Wat begint met Giordano Bruno op de brandstapel in Rome en Galilei onder huisarrest, eindigt met Leibniz, Descartes en Newton en de planeetwetten van Kepler. Onderweg passeren tal van anderen die zich in die eeuw het hoofd breken over de natuur, religie, politiek, kennis en de menselijke geest: Francis Bacon, Blaise Pascal, Robert Boyle, Anne Conway, Gassendi, Hobbes, Locke, Voltaire, More. En in geval van Steven Nadler onvermijdelijk ook Baruch de Spinoza, de filosoof over wie hij eerder een veelgeprezen biografie schreef. De filosoof ook die in de natuur het gezicht van God zag.

Steven en Ben Nadler, Heretics! The Wondrous (and Dangerous) Beginnings of Modern Philosophy, non-fictie.
Princeton UP; 192 pagina's; euro 24,95.

Strip

Evenmin nieuw is het inzicht dat de titel Heretics! uitdrukt: het gevecht om een realistischer kijk op de werkelijkheid was vooral een gevecht tegen haast onwrikbare religieuze waarheden en machten. Vrijwel alle 17de-eeuwse filosofische twisten die Nadler en Nadler langslopen zijn doorsneden van verdenkingen en beschuldigingen van ketterij. Als Newton en Descartes op de vuist gaan over de aard van de zwaartekracht, een onzichtbare aantrekking op afstand versus een werveling van ijle etherstromen, is de eigenlijke vraag of zo'n invloed niet alleen aan God is voorbehouden. Leibniz is geschokt over Spinoza's vaststelling dat onze wereld de enig mogelijke is; kon zelfs de omnipotente God dan niet anders?

Wat Heretics! bijzonder maakt is de vorm: een strip. Illustrator Nadler junior tekent in een kinderlijke stijl de denkers en hun ideeën, die daardoor toegankelijker zouden moeten zijn dan via ellenlange teksten. Maar het tekenwerk is ook star, wezenloos soms, en de teksten blijven toch vooral een historisch betoog op hoofdzaken over ideeën, argumenten en tegenargumenten. Gaandeweg ontstaat wrevel over de schetsmatige geschiedschrijving enerzijds en het te statische beeldverhaal anderzijds. Een verwijt dat overigens geldt voor de meeste wetenschappelijke graphic novels van de laatste jaren: praatje met plaatje zonder verhaal van vlees en bloed.

Wat Heretics! uiteindelijk net redt zijn de talloze kleine beeldgrappen. Newton die een opstijgende spaceshuttle verklaart en wegrijdt op een motorfiets. Descartes op een bowlingbaan. God met een schroevendraaier. En als onverhoopt Albert Einstein ergens opduikt, moet hij vooral opkrassen, naar zijn eigen eeuw. Op die momenten is de verlichte glimlach toch even daar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden