BIJNA VERGETEN CULTHELD

Precies dertig jaar geleden overleed Pé Hawinkels, 34 jaar oud. Als schrijver, dichter, columnist en songwriter was hij ongekend veelzijdig en virtuoos....

Arjan Peters

Het werk was nog lang niet gedaan toen Pé Hawinkels op 16 augustus 1977 overleed doordat zijn hart het begaf. De Nijmeegse dichter, vertaler, columnist en schrijver stierf achter zijn bureau, 34 jaar oud. Het bonte gezelschap dat er vervolgens in de kolossale uitgave Moet dit een wereldbeeld verbeelden (SUN, 1979) vijfhonderd pagina’s voor uittrok om Hawinkels’ leven en werk te herdenken, benadrukte vooral zijn veelzijdigheid. Van ‘Pé is dood & dat is kut’ (pianist/zanger Herman Brood) tot ‘Pé Hawinkels: een gewijde schrijver?’ (de Bossche priester Jan Beex). Die veelzijdigheid is overigens nog altijd verbluffend: Hawinkels schreef gedichten, columns, songteksten voor Herman Brood (te vinden op diens beste albums Street en Shpritsz), maar ook vertaalde hij E.T.A. Hoffmann, Theodor Fontane, Nietzsche, Sophocles, de bijbelboeken Prediker en Job, én De Toverberg van Thomas Mann. Een cultheld die hield van snelle auto’s en vrouwen, maar die na thuiskomst uit het café in kloosterlijke eenzaamheid heel hard kon werken.

En die we desalniettemin exact dertig jaar later bijna zijn vergeten. Zijn Autobiografische flitsen & fratsen (1969) werd herdrukt, zijn Verzamelde gedichten (1988) verschenen, maar zijn naam valt nog maar zelden, en in de poëzie-bloemlezing van Komrij vallen de twee gedichten van zijn hand niet op. Was het talent van Hawinkels soms te ongebreideld voor de gemiddelde Hollander om hem te kunnen behappen? Gaf die herdenkingsturf niet aan dat er van een overzicht, laat staan begrip, van zijn werk toen al geen sprake kon zijn – en dat die behoefte inmiddels, nu hij niet meer wordt gelezen, vanzelf is vervlogen?

Dat zou van een hardvochtige achteloosheid getuigen, want Pé Hawinkels blijkt bij herlezing nog altijd verfrissend virtuoos. Niet voor niets schreef hij met zwier en kennis over Thomas Mann (‘Zijn stijl bevat alle andere stijlen’), Mozart (‘koud en ongeïnteresseerd het hoogste tot stand brengen’) en John Coltrane (‘onvermoeibare zoeker, nooit tevreden’): in alleskunners herkende hij zich.

Zeker, zijn proza is soms van een studentikoze pedanterie, en zijn columns en de herinneringen aan zijn roomse jeugd in het Hoensbroek van de jaren vijftig wekken behalve de lachlust ook enige vermoeidheid op. Maar de bundels Bosch & Bruegel (1968) en Het uiterlijk van de Rolling Stones (1969) bruisen onverminderd van vernieuwingsdrift, en van een vitaliteit die 's dichters vruchteloze streven om álles te zeggen en zijn vrees dat alles relatief is, op haar beurt relativeert.

Er zijn regels die je aan Hawinkels’ eigen lot doen denken, zoals het slot van ‘Haydngedichten VII’: ‘Zoveel zweet kost deze levensvreugde, en het einde/ komt zo snel, en valt zo uit de toon’. Er zijn de pesterige regels die de lezer vanuit superieure hoogte toespreken (‘Bekijk je dat eens, invité’). En er zijn de vele modern klassieke, rake observaties, als deze uit ‘De bruiloft van Kana’: ‘Dit feestmaal in de mensenwereld balanceert/ op ’t scherp van een val terug of vooruit,/ In beide gevallen naar een onuitsprekelijk/ Bestiarium en dito vegetatie.’

Schitterend is ‘De thuiskomst van de jagers’, naar het schilderij van Bruegel, waarop één vogel ‘in de hand des avonds’ opstijgt: ‘Die zal als ’n zwaluw door de avond scheren,/ de koude wind door van z’n eigen vlucht,/ en met tranen in z’n oogjes kijken naar/ de bevroren molen met die adembenemend witte deken/ op het dak, de vrouw en, elders, de kar/ met sprokkelhout, de snoeiende boer, de introverte kerken,/ de oppermachtige bergwand, vaarten en daken,/ het werk bij ’t vuur. En na die krakeling/ zitting nemen tussen de takken.// De jagers zijn dan thuis. Dan is/ er evenwicht op aarde.’

Bestaat hij nog, die uitgever met durf? Hij herdrukke Hawinkels.Arjan Peters

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden