Publiek GeheimInternetporno

‘Bijna iedereen in mijn klas is alleen maar met seks bezig’

Beeld Elodie Lascar

In de serie Publiek Geheim onderzoekt de Volkskrant hoe internet onze kijk op seks en seksualiteit heeft veranderd. In aflevering 1 van de nieuwe vorm (interview gecombineerd met een achtergrondverhaal): Hoe beïnvloedt het overweldigende aanbod aan internetporno opvattingen en gedrag van jongeren?

Tom ziet ook wel dat porno geen realistische weergave is van de janboerenfluitjesseks van ons gewone mensen.

‘Echt niet! Dat je bijvoorbeeld ziet dat het heel lang duurt voordat de man klaarkomt en dat het allemaal niet vermoeiend wordt. Of het geslacht van de man is uitvergroot. En vrouwen vinden alles, echt alles, leuk. Stelletjes die spontaan in de metro gaan neuken? Zo nep. Heb je ooit iemand seks zien hebben in de metro? Echt never niet. Dan word je er meteen uitgezet.’

Nee, de 15-jarige Amsterdamse vmbo-t-scholier heeft niet bepaald het idee dat hij iets kan leren van porno. Of het nou techniek, standjes of versieringsstrategieën betreft.

‘Ik kijk porno om me lekker te voelen, om me van alles in te beelden en om af te trekken.’

Dat doet hij al vier jaar lang, vanaf zijn elfde. Tenminste, de eerste jaren ging het om het lekker voelen. Later ontdekte hij zelfbevrediging. Soms gaat hij op zoek naar porno om later te bekijken.

‘Dan heb ik zoiets van: dit heb ik al gezien, dit heb ik al gezien. O, wat is dit? En dat bewaar ik dan.’

Sexy meisjes in bikini gidsten hem bij de ontdekkingstocht naar zijn seksualiteit . Later werden dat naaktfoto’s en plaatjes van neukende stelletjes en uiteindelijk bewegend beeld. De eerste keer was het pornografische anime, Japanse animatiefilmpjes, waar Tom fan van is,  later ook reallife pornofilmpjes die hij op pornosites zelf opzocht.

Hij zegt dat hij zo’n beetje alle categorieën en takken van sport voorbij heeft zien komen en kijkt nu zo’n drie keer per week, bij elkaar opgeteld een paar uur. Tom heeft als tiener nu waarschijnlijk al meer porno geconsumeerd dan een willekeurige Nederlander die voor het internettijdperk leefde. Door de overvloed en de gratis toegankelijkheid is internetporno tegenwoordig mainstream geworden. Vaak is het de eerste kennismaking van pubers met seks. Het was ooit anders.

Kees van Kooten laat in zijn verhalenbundel Tijdloos ouderwets zijn afgunst blijken voor jongens die tegenwoordig met een muisklik een hoorn van overvloed ontsluiten terwijl hij het moest doen met één naaktfoto van vintage pin-up Lorraine Burnette. Wie wil, kan zich nu vergapen aan een elektronische etalage waarin de populairste menselijke lichamelijke activiteit 24 uur per dag wordt tentoongesteld in collecties van aanklikbare thumbnails.

En met de opkomst van het breedbandinternet, rond 2005, dat het bekijken van filmpjes online makkelijker maakte, rees de vraag of blootstelling aan dat non-stop vleesdefilé de psyche van jongeren die nog geen volledig sociaal emotionele ontwikkeld zijn beïnvloedt,  misschien zelfs schaadt.

Als je aan Tom vraagt wat voor impact die eerste keer op hem als 11-jarig jochie had, denkt hij terug aan hoe hij balanceerde tussen geilheid en bezorgdheid.

‘Ik vond het spannend en interessant. Maar achteraf schrok ik er ook van. Ik kreeg nachtmerries waarbij wat ik zag op die sites tot leven kwam in mijn dromen en ik er deel van ging uitmaken. Ik hield er een naar gevoel aan over.  Soms heb ik dat nog wel eens.’

Of hij dan liever was opgegroeid in een tijd waarbij porno sporadisch voor handen was, in plaats van alomtegenwoordig?

‘Het eerste. Omdat het allemaal te overzien is. Nu heb je zoveel soorten porno, zoveel onrealistische seks. Sites waar je zogenaamd gelijk met meisjes kunt neuken die geil zijn. Of je hoort van pedofielen die zich op de chat voordoen als meisjes. Het is too much, te extreem.’

Niettemin schroefde hij zijn pornoconsumptie op tot de huidige frequentie van zo’n drie sessies per week. Hij denkt dat hij een beetje verslaafd is. Ook als hij zich soms voorneemt niet te kijken, gaat hij toch voor de bijl. Hij  vindt dat best wel sneu van zichzelf. Maar hij is echt niet de enige.

‘Als ik zo de verhalen hoor van oudere mensen en de geschiedenis en zo, dan is de Nederlandse jeugd nu veel meer met seks bezig dan vroeger. De meeste van mijn vrienden - allemaal jongens - zijn ook fan van erotische anime. Soms vertellen ze waar ze zich op hebben afgetrokken en sowieso is bijna iedereen in mijn klas alleen maar met seks bezig. Elk woordje dat wordt gezegd vatten ze dubbelzinnig op. Dan kijken kijken elkaar aan van: heb je hem door?’

Toms alleenstaande moeder heeft geen principiële bezwaren dat haar zoon porno kijkt, maar zet wel vraagtekens bij die stortvloed van wellust die hij over zich heen laat komen. Ze bood een goede vriend aan om met Tom over mannenzaken te praten, zodat hij maar niet denkt dat spuiten in iemands gezicht normaal is. ‘Ik vind dat een kind best geheimen mag hebben en dit soort zaken hoef je niet per se met je moeder te delen. Ik kan me voorstellen dat het wel zo fijn is als hij er met een  andere man over praat.’

Hij  is een vraagbaak voor Tom geworden. Iemand die hem na zijn tochten door de wondere wereld van porno laat neerdalen in de realiteit en hem daarin probeert wegwijs te maken.

Tom: ‘We praten erover hoe je een meisje moet versieren. Wat je dan zegt en wat je doet en ook over hoe die eerste keer dan bij hem ging.’

En hij ziet zelf ook wel dat online seks de intimiteit ontbeert die hij hoopt te ervaren als hij het voor de eerste keer met een meisje doet.

‘Als ik porno kijk, wil ik alles even loslaten, lekker bedenken wat ik wil zien. Het is zeg maar mijn privéspeeltuin. Maar als je in het echte leven een meisje wilt vinden, moet je op je gevoel afgaan. Dan gaat het niet over grote borsten, billen en piemels maar om verliefdheid, dat je elkaar ook leuk vindt qua gevoel en dat je met elkaar kunt lachen.’

Ja, er is iemand die hij wel leuk vindt. ‘Al weet ik soms niet of ik een meisje echt echt leuk vind of gewoon  interessant.’ Hij heeft nog geen pogingen ondernomen.

‘Ik wacht nog even af. Als ik gehaast ben, zeg ik te snel dingen waar ik later spijt van krijg of word ik te opdringerig.’

Maar het komt goed. Tom kan de zaken scheiden. Porno gaat over seks, niet over seksuele relaties. ‘Je komt er uiteindelijk zelf wel achter hoe het werkt. Je hebt daar geen porno voor nodig. En als ik zeker weet dat ik een relatie wil, ga ik wel op Tinder.’

De naam Tom is gefingeerd.

Beeld Elodie Lascar

Toms moeder is niet de enige die zich afvraagt wat internetporno doet met de pubergeest. Sire,mediawaakhond van maatschappelijke mores, begon in 2014 met een tv-campagne met de slogan Praat met je kind over porno, voordat internet dat doet. Engeland onderneemt sinds 2017 pogingen om de toegang van minderjarigen tot al die expliciete lichamelijkheid te belemmeren met een internetfilter. En dan hebben we het nog niet gehad over de hausse aan onderzoeken van mediawetenschappers.

Het is de vrije toegang tot een schier oneindige hoeveelheid filmpjes die zorgen baart. Voordat kinderen opgroeiden met internet, was het seksboekje het klassieke instapmodel voor seksuele gewaarwording. Boekjes gevonden in nachtkastjes, boekjes als clandestiene trofeeën meegesmokkeld naar school. Maar de verboden vrucht was zo schaars dat hij mondjesmaat werd genuttigd. Porno past nu niet meer in een laatje. Porno ging van schaars naar alomtegenwoordig. Je hoeft niet eens te zoeken om het te vinden.

En gevonden wordt het. Kenniscentrum Rutgers meldde in 2017 dat tweederde van Nederlandse kinderen in de leeftijd van 9 tot 12 seksueel expliciet materiaal online heeft gezien. Drie jaar eerder bleek uit een onderzoek van Patti Valkenburg, hoogleraar media, jeugd en samenleving aan de Universiteit van Amsterdam, dat 44 procent van de jongens en 18 procent van de meisjes in de leeftijd van 12 tot 14 in dat jaar weleens doelbewust naar seks op het internet heeft gezocht. Van de 15- tot 17-jarigen is dat respectievelijk 62 procent en 22 procent.

Wat zien die kinderogen? In Schermgaande jeugd, de neerslag van Valkenburgs onderzoeken naar de relatie tussen jeugd en media, schrijft ze ‘dat vrouwen vooral worden afgebeeld als passieve wezens die er alleen zijn om de man lichamelijke bevrediging te verschaffen. Dat gebeurt dan volgens het standaard pornografische script dat begint met fellatio en eindigt met het mannelijk orgasme.’

De balans lijkt zoek. De meeste mediapsychologen zijn van mening dat al die seks in de media de seksualiteit negatief kan beïnvloeden. Met porno als voorbeeld vinden jongens het wellicht doodnormaal om in het dagelijkse leven een potentiële sekspartner als niets meer te zien dan een instrument voor seksuele gratificatie. En dat kan leiden tot seksueel overschrijdend gedrag. Porno als grab-em-by-the-pussy-vrijkaartje.

Andere wetenschappers vinden dat rapporten te veel de nadruk leggen op de kwetsbaarheid van meisjes en voorbijgaan aan hun vermogen om te onderscheiden wanneer ze met seksueel onrealistische beelden worden geconfronteerd. En is morele opwinding over seksualiteit in het openbare leven sowieso niet van alle tijden?

Uit een grootschalige inhoudsanalyse van gedragswetenschappers Marleen Klaassen en Jochen Peter uit 2014 bleek genderongelijkheid in internetporno vooral te worden uitgedrukt in objectivering. Die is onderverdeeld in instrumentalisering – het exclusieve gebruik van iemands lichaam voor seksuele genoegens – en dehumanisering – het negeren van menselijke eigenschappen als gedachten en gevoelens.

Het kwam waarschijnlijk niet als een verrassing dat vrouwen significant meer werden geïnstrumentaliseerd dan mannen. In 34 procent van de seksscènes in professionele porno kwamen close-ups voor van lichaamsdelen van vrouwen tegen 7 procent van mannen. Dehumanisering werd gemeten door te turven hoe vaak de man of vrouw het initiatief tot seks nam, een maat voor de plezierbeleving. Maar voor beide groepen bleek die nagenoeg gelijk: in 31 procent van de scènes was dat de man tegenover 36 procent initiatief bij de vrouw.

Leidt die instrumentalisering van vrouwen dan ook tot andere opvattingen en gedrag omtrent seks, genderstereotypen en liefde? Ja, maar de invloed van internetseks is diffuus en complex.

Uit het regelmatig uitgevoerde grootschalige onderzoek van Rutgers naar de Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland bleek dat die groep in 2017 internetporno ook gebruikte als elektronische handleiding: een wat en hoe in het seksuele verkeer. Ideaal. De aspirantvrijer kan zijn/haar seksuele technieken zo afkijken van de experts.

Paradoxaal genoeg laten onervaren jongeren zich niet van alles wijsmaken door zo’n discutabele informatiebron. De onrealistische aard van porno wordt onderkend. Valkenburg vond dat 55 procent van de jongens en 61 procent van de meisjes vindt dat seks in porno niet hetzelfde is als echte seks.

Toch zijn er aanwijzingen dat onlineporno, als leidraad voor de liefhebber, drastische gevolgen kan hebben. Drie jaar geleden meldde RTL Nieuws dat het aantal schaamlipcorrecties wereldwijd met 45 procent is gestegen. Volgens gynaecoloog Joke Haartsen komt dat doordat jonge vrouwen denken dat de kleine schaamlippen die ze in porno zien de gouden standaard zijn. Het onderzoek vermeldde geen leeftijdsopbouw van de vrouwen die onder het mes waren gegaan.

Dan het herenleed. Twee jaar geleden meldde The Guardian dat tussen de 14 en 35 procent van de mannen onder de 40 in Engeland last heeft van erectiestoornissen. In 2002 lag dat nog rond de 3 procent, maar sinds de komst van het hogesnelheidsinternet is het percentage gestaag gestegen. Dus wordt, naast de al bekende factoren – overgewicht, overmatig alcohol- en drugsgebruik en problemen met de geestelijke gezondheid – porno als oorzaak genoemd.

Er is klinisch en anekdotisch bewijs, maar grootschalig onderzoek moet nog volgen. De al gedane research leverde gemengde resultaten, waarbij een link tussen impotentie en porno weleens uitbleef.

Dat porno op mannen een averechts effect zou kunnen hebben is volgens psychoseksueel relatietherapeut Clare Faulkner echter heel plausibel. In de Engelse krant meldde Faulkner dat porno kijken een behoorlijk dissociatieve bezigheid is die de buitenwereld uitsluit. De solitaire pornokijker kan gewend raken aan de volledige controle die hij heeft over zijn seksuele beleving. Faulkner: ‘Geconfronteerd met een echt en complex wezen, met behoeften en onzekerheden, kan seks dan een behoorlijke afknapper worden.’

Het zijn de extreemste voorbeelden van hoe porno onze opvattingen over ons lichaam en onze seksualiteit  kan beïnvloeden. Kanttekeningen: er is in de voorbeelden geen onderscheid gemaakt tussen de groene en rijpe pornoconsument. En in welke mate porno dat allemaal op zijn geweten heeft, moet nog blijken uit nader onderzoek. Vraagtekens te over.

We weten wel dat porno zich op een andere, wellicht iets bescheidener manier, laat gelden. Uit onderzoek van 2017 aan de Universiteit Utrecht bleek dat seksuele media de inschikkelijke attitude van jongeren verhoogde. Valkenburg concludeerde in 2014 al dat jongeren die meer met internetseks in aanraking kwamen, liberalere opvattingen over seks hebben. Uit Schermgaande jeugd: ‘Ze zien seks meer dan andere jongeren als een spel tussen ongebonden partners waarbij lustbevrediging voorop staat. Seks met meerdere partners vinden ze oké en ze vinden het minder belangrijk dat seks in de context van een romantische relatie staat.’

Tegelijkertijd kun je je ook afvragen of het pornokijkgedrag juist een gevolg is van al aanwezige opvattingen. Steven Eggermont, hoogleraar aan de faculteit sociale wetenschappen aan de Katholieke Universiteit Leuven benaderde de kwestie van die kant en onderzocht of een bepaalde attitude of lichamelijke gesteldheid nu juist tot een hogere pornoconsumptie leidt. Zeker weten. Eggermont ontdekte dat jongens die al in de puberteit zaten en jongens met een hoge zucht naar sensatie significant meer pornosites bezochten dan hun nog groene en bedeesdere seksegenoten. Valkenburg bemerkte een soortgelijk effect van opvattingen op kijkgedrag bij genderstereotypen. Porno die vrouwen als lustobjecten presenteert, versterkt de al aanwezige opvattingen daarover van sommige jongeren – jongens én meisjes – waarna die weer op zoek gaan naar juist dat materiaal.

Er zit een wederzijds effect tussen kijkgedrag en opvattingen van de jonge pornoconsument. Daarbij kan lang niet altijd duidelijk worden vastgesteld wat nu oorzaak en gevolg is. Dus ja, zowel jongens als meisjes worden beïnvloed door onlineseks. Maar tot nu toe blijkt die invloed statistisch klein en gaat vooral op voor een minderheid. Valkenburg: ‘Jongeren die deze seks als realistisch zien, er minder ervaring mee hebben en onervaren vrienden hebben.’ Dat laat onverlet dat horrorhypotheses over de invloed van porno op schaamlipcorrecties en erecties nader onderzoek vergen. Niettemin is voor de grootste zorg, dat blootstelling aan grote hoeveelheden porno kan leiden tot seksueel grensoverschrijdend gedrag, (nog) geen overtuigend empirisch bewijs gevonden.

Dus bezorgde ouders kunnen hun tienervoyeurs gerust laten sekssurfen? Dat ook weer niet. Eggermont benadrukt dat de meeste sociologische onderzoeken weinig rekening houden met de persoonlijke achtergrond van de proefpersonen.

‘Net zoals met de discussie over het effect van geweld in videogames en op tv. Wanneer een individu, getriggerd door dat geweld, een bloedbad aanricht, wordt meteen het hele verschijnsel veroordeeld. Als vervolgens uit onderzoek blijkt dat er geen hard causaal verband bestaat tussen verschijnsel en gedrag, wordt er weer geroepen: ‘Zie je wel, het kan geen kwaad.’

‘Bij dit soort zaken hebben mensen de neiging er extreme meningen op na te houden, terwijl het om de nuances gaat. De media vormen een van de vele factoren die gedrag en houding kunnen beïnvloeden. Dat betekent dus niet dat als onderzoek geen eenduidige conclusies oplevert, er ook geen sprake is van beïnvloeding. Het betekent dat er gevarieerder onderzoek moet komen om meer over het verschijnsel te weten te komen.’

In de serie Publiek Geheim verschenen eerder interviews over onder meer datingappsgaycruisingsitesnieuwe seksuele vrijheidfetisjismesextingtransgenderismepartnerruilinternetporno en online prostitutie.

Publiek geheim

Eind 2018 begon V een serie interviews getiteld Publiek Geheim, waarin lezers in alle openhartigheid vertelden over de manier waarop internet hun kijk op seks en hun seksleven veranderde. Door het brede aanbod aan informatie, opvattingen, persoonlijke verhalen en beeldmateriaal gecombineerd met anonimiteit van de solitaire websurfer leerden we met zijn allen veel meer over seks dan we doorgaans in het dagelijkse leven te weten komen. Vanaf vandaag continueren we de serie met naast de interviews ook achtergrondverhalen.

Online seksualiteit

Internet beïnvloedt op meerdere manieren het seksuele gedrag van jongeren. Uit onderzoek van Kenniscentrum Seksualiteit Rutgers uit 2017 bleek dat de gemiddelde leeftijd voor ‘de eerste keer’ in de periode 2012 -2017 omhoog is gegaan. Die is nu 18,0 jaar geworden tegenover de stabiele 16,6 jaar van de jaren daarvoor. Maar eerder dan online porno zijn, volgens Rutgers, social media hiervoor een verklaring. Die zorgen ervoor dat de drempel voor virtueel flirtgedrag wordt verlaagd, terwijl de drempel om daadwerkelijk op iemand af te stappen juist wordt verhoogd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden