Taalgebruik!Lezerspost

Bijna goed, maar toch (helemaal) fout

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om woorden als kleinzielig en kleinzerig gaat wel.

Welkom bij de onregelmatig terugkerende subrubriek ‘woorden die op elkaar lijken maar heel iets anders betekenen’. Daar kun je als krant hard mee onderuit gaan, bijvoorbeeld als je schrijft dat een Ajax-in-vorm ‘op drift’ is, zoals Judith Eijkel-Koorn in maart las ‘in een vette kop in de sportbijlage’. Ze noemt het ‘een (onbedoelde) belediging aan het adres van dit voetbalteam’. In het artikel stond het nog eens: ‘Nu is Ajax op drift. Bekerfinale bereikt. Op naar de titel...’

Wie ‘op drift’ is, drijft stuurloos rond. En je kunt veel over Ajax beweren, maar niet dat ze in maart stuurloos ronddreven, beker en titel waren immers in zicht. ‘Op dreef’ dus, of eventueel ‘op stoom’, dat waren ze.

‘Zijn we kleinzieliger? Vroeger hoorde het erbij, nu is het goed voor code rood’, stond half februari boven een onlineartikel over het weeralarm dat de KNMI had afgekondigd vanwege verwacht winterweer. ‘Dat moet denk ik ‘kleinzeriger’ zijn’, schrijft Nancy Slemmer. ‘Kleinzielig betekent immers bekrompen, benepen. Als je kleinzerig bent, houdt dat in dat je overdreven gevoelig bent, gauw pijn voelt, bang bent voor pijn. Ik ben benieuwd hoe jullie hierover denken.’

Wij denken dat daar maar weinig aan toe te voegen is. Wie kleinzielig is, heeft gewoon een heel klein zieltje – of een heel eng geestje, zie het Vlaamse synoniem ‘enggeestig’. En wie kleinzerig is, is een klein zeurzakje, voor wie het kleinste (of de gedachte daaraan) al zeer doet – zoals het vooruitzicht van een laagje sneeuw in februari.

Bij sommige woordcombinaties ligt het iets genuanceerder. Neem voortijdig en vroegtijdig: niet helemaal hetzelfde, wel vaak enthousiast door elkaar gehaald. Hans Boom wijst ons op een terugblik op het begin van de coronacrisis, waarin stond: ‘Drie weken later zaten we in lockdown, de Tefaf werd uiteindelijk vroegtijdig afgebroken.’ Grofweg betekent vroegtijdig ‘vroeg’ en voortijdig ‘te vroeg’; in dit geval sloot de Tefaf eerder dan de bedoeling was, voortijdig dus.

Wie goed oplet, ziet hoe de krant met deze woorden worstelt, soms zelfs binnen één artikel. In een terugblik op het leven van de Britse prins Philip ging het zowel over de ‘vroegtijdige dood’ als over de ‘voortijdige dood’ van zijn schoonvader, koning George VI. Die laatste zal geen afspraken hebben gemaakt over zijn sterfdatum, dus ‘voortijdig’ klinkt dan wat raar. Vroegtijdig sterven deed hij wel: op zijn 56ste kreeg hij een hartaanval.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Lees hier alle afleveringen van alle rubrieken van de pagina Taalgebruik! uit de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden