Bij Yoshi Oida wordt Eindspel van Beckett sprankelend taalspel

Eindspel van Samuel Beckett. Gezelschap: De Appel. Regie: Yoshi Oida. 11 maart. Appeltheater, Den Haag. Herhaling: tot eind april. Tournee....

Voor de regelmatige toneelbezoeker werken de toneelstukken van Beckett als een déjà vu. Alweer die twee vuilnisbakken op het podium, denk je bij het eerste beeld van Eindspel. Alweer die leunstoel op wieltjes met daarop een man onder een doek. En niet te vergeten het keukentrapje.

Het werk van Samuel Beckett is voor het toneel een bevrijding én een gevangenis. Beckett bracht het theater terug tot haar kale essentie: mensen in een ruimte die met elkaar de tijd laten passeren. In zijn toneelstukken is de acteur geen doorgeefluik van andermans ideeën, maar heerser in een zelfstandig universum dat alleen op het toneel bestaat. Tegelijkertijd houdt Beckett acteurs en regisseurs nog altijd in een ijzeren greep. Zijn nabestaanden zien er nauwlettend op toe dat er geen letter aan de teksten wordt veranderd, en ook de enscenering van zijn toneelwerk is aan strenge regels gebonden.

Voor Beckett was een toneelstuk een muzikale partituur. Ieder woord en elke voorgeschreven beweging heeft een plaats in een compositie van ritmische en visuele contrasten. Hamm uit Eindspel zit onbeweeglijk in een stoel en is blind. Clov zit nooit, hij staat letterlijk op de uitkijk en is voortdurend in beweging.

Yoshi Oida, gastregisseur bij De Appel, heeft die beweging hoorbaar gemaakt: op speciale slofjes schuifelt Carol Linssen over de houten vloer. Niet met de vermoeidheid van een oude man, Linssen verplaatst zich met een wonderbaarlijke lichtheid, alsof hij danst. Die lichte toon overheerst ook in de tekstbehandeling. De claustrofobische gesprekken tussen de huisgenoten Hamm en Clov, vol herhalingen en cirkelredenaties, zijn hier een sprankelend taalspel. Eric Schneider als Hamm schakelt knap van een luchtige niks-aan-de hand-toon naar een dieper, cynisch stemgeluid. Linssen legt de zwaarte van Clovs vastgelopen bestaan in zijn wezenloze blik. En in de korte momenten dat hij zijn schouders laat afhangen.

De andere twee figuren in Oida's Eindspel bevestigen helaas de bekende clichébeelden. Regisseur Jeroen van den Berg zette Nell en Nag vorig jaar dominant achter op het toneel. Bij Oshida zitten Christine Ewert en Luc Boyer keurig in de voorgeschreven vuilnisemmers, met de deksels voornamelijk dicht. Zij mogen dan onmisbare elementen vormen in het bizarre universum van Hamm en Clov, vanuit een dichte vuilnisbak acteren is een ondankbare bezigheid.

Marijn van der Jagt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden