Bij Waters is Jezus een B-filmacteur

King of kitsch. Pope of trash. Prince of pulp. De regisseur John Waters grossiert in dergelijke titels. Niet voor niets is wansmaak zijn handelsmerk....

Van onze verslaggever Jeroen Junte

De 53-jarige Amerikaan brak in de jaren zeventig in kleine kring door met cultfims als Pink Falmingo's en Polyester, die vergezeld ging van een scratch 'n' sniff card die scènes voorzag van bijpassende geuren. Maar Waters' oeuvre bevat meer dan alleen campy pulp. Al in 1974 was hij met Female Trouble de eerste met een film over een seriemoordenaar die streeft naar erkenning. Geheel in zijn stijl werd de hoofdrol vertolkt door zijn muze Divine, een travestiet van 150 kilo.

De laatste jaren heeft Waters zich ontpopt als kunstenaar. Zijn drie exposities van foto's van én over films waren al in meer dan zeven landen te zien. 'Het begon als het verzamelen van souvenirs van mijn films', zegt Waters in Brussel, waar hij als een hoffelijke gastheer een rondleiding verzorgt over zijn jongste expositie My Little Movies. 'Maar nu gebruik ik beelden van anderen, om zo een nieuwe film te maken. Mijn film. Daarom presenteer ik de foto's naast elkaar, net als filmbeelden.'

De negentien fotocollages zijn Waters' bloemlezing uit een halve eeuw filmgeschiedenis. Zowel in zijn werk als zijn uiterlijk blijkt een obsessie met het witte doek. Gestoken in een onberispelijk zwart pak, met een ragfijn snorretje onder een strak platgekamd Brillcream-kapsel lijkt hij een wandelende verwijzing naar filmhelden als Clark Gable of Errol Flynn.

Voor zijn collages maakt Waters gebruik van alle filmgenres. 'Drama, horror, cartoons, zolang het maar een krachtig beeld is.' Wekenlang lag hij voor de televisie met de camera in aanslag, terwijl hij de video doorspoelde, zoekend naar dat ene bruikbare fragment. Hij had natuurlijk een perfecte foto kunnen maken door digitale stills te gebruiken. Maar dat is hetzelfde als een megabudget film, vindt hij. 'Kil en zonder gevoel. Juist die half mislukte foto's zijn het mooiste. Hoe ouder de film, des te beter de foto.'

Humor ziet hij als een belangrijk ingrediënt van zijn werk. 'Je kunt mensen de meest verschrikkelijk dingen laten zien, maar als je dat met humor doet blijft iedereen kijken. Het is een effectief middel om je boodschap over te brengen.' Tot zijn grote genoegen werd Pimples - tien close ups van gele pukkels die op springen staan - aangeschaft door een yuppenpaartje, dat het nu boven de design-bank heeft hangen.

Toch wil ook de kunstenaar Waters meer dan alleen knipogen met wansmaak. 'Ik wil laten zien hoe de realiteit wordt gemanipuleerd in films. Ik noem dat redirecting Hollywood.' Zo selecteerde hij voor Vomit shots van kotsende acteurs. 'In films moeten mensen altijd braken als er iets naars gebeurt. Maar ik heb dat nog nooit iemand in het echt zien doen.' Dus brengt Waters deze dramatische shots tot ware proportie terug: groezelige foto's van zieke mensen.

Het meeste indruk maken de collages waarin hij speelt met bekende gezichten. Beperkte hij zich in zijn films nog tot beroemdheden met een dubieuze achtergrond - denk aan Divine, pornoster Tracy Lords of popartiest Iggy Pop, die door hem werden gecast -, in zijn fotowerk trekt hij alle registers open Door de foto's te herschikken in collages, blijft er van de oorspronkelijke context van de filmbeelden niets meer over en zet hij de kijker voortdurend op het verkeerde been.

Zoals bij Junkie, zeven foto's uit de anti-drugs film The Man With The Golden Arm (1955) waarop Frank Sinatra een heroïnespuit in zijn arm zet. De zanger wordt door Waters gereduceerd tot een zielige drugsverslaafde. Omgekeerd schildert hij Jezus af als een middelmatige Hollywood-acteur in zijn kruisvormige collage Movie Star Jesus.

Met zijn laatste films (Cry Baby, Serial Mum en Pecker, die in september in Nederland in première gaat) lijkt hij steeds meer te mikken op een breed publiek: sterren als Kathleen Turner, Johnny Depp en Christina Ricci moeten immers ook betaald worden. Juist daarom ziet hij zijn fotowerk als een goede uitlaatklep. 'Niemand vertelt mij to dumb it up, zoals dat in Hollywood heet. Kunst moet een beetje controversieel zijn.'

Maar volgens Waters valt het niet mee om tegenwoordig te shockeren. 'De realiteit is veel gekker dan de filmwereld. Als ik vijf jaar geleden een film had gemaakt over onze president die een stagiair bevredigt met een sigaar was dat een flop geworden. Niemand zou zoiets hebben geloofd.'

Vergeleken met fotografen als Larry Clark of Andres Serrano valt ook het shockeffect van Waters' foto's bescheiden uit. Een bewuste keuze, zegt hij. 'Ik wil shockeren op een grappige manier. Mensen laten lachen terwijl ze eigenlijk een heel ongemakkelijk gevoel hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden