Interview

Bij The Bad Plus zijn alle instrumenten gelijkwaardig

De jazzversie van Le Sacre mogen ze helaas niet spelen, maar voor het geroemde pianotrio The Bad Plus, dat komende weken door het land toert, blijft genoeg over. Niet te benauwd, geen genre taboe, spelen met je hart.

Het pianotrio The Bad Plus.Beeld Cameron Wittig

Op een warme herfstdag speelt The Bad Plus in de Blue Note in Milaan. In de gerenommeerde jazzclub zet vreugdeloos personeel biertjes van 7- en cocktails vanaf 20 euro met een servetje op glazen tafelbladen. Het publiek zit achter etensborden en kijkt opzij naar het podium. In het winkeltje met Blue Note T-shirts en koffiemokken vijlt een meisje haar nagels.


De muzikanten op het podium spelen juist met zichtbaar plezier samen. De catchy nummers van het nieuwe album Inevitable Western klinken intens en opwindend. Het voelt alsof een spannende voetbalwedstrijd wordt gehouden voor het publiek van een middelmatige snookermatch.


The Bad Plus is een rock 'n' roll band. Niet dat die in stadions voor gillende meisjes speelt of ruig in nachtclubs rondhangt, maar bijna vijftien jaar geleden spraken de drie leden met elkaar af een bandje te blijven door dik en dun. Dat was niet normaal in de jazz. Projecten, gelegenheidsformaties en groepen opgehangen aan één bekende leider waren gebruikelijk. Bij The Bad Plus zijn de instrumenten gelijkwaardig. Er wordt evenzeer verwezen naar rock, klassiek als jazz, de muziek is extreem dynamisch, energiek en prikkelend voor hoofd en hart.

Cover van het album The Rite of Spring.

Jong publiek

Het wereldwijd geliefde Amerikaanse pianotrio, dat vanaf vandaag vier keer in Nederland speelt, stond aan het begin van de recente opkomst van egoloze, hechte jazzbands. Toch heeft de groep die dit jaar door het tijdschrift Downbeat werd uitgeroepen tot beste band na die van saxofoonheld Wayne Shorter, nog steeds te maken met de suffige manier waarop jazz hier en daar wordt gepresenteerd.


'Er zijn nog steeds plekken waar mensen gewoon een avondje jazz komen luisteren en het niet uitmaakt wie er speelt. Gelukkig hebben we vaker jong publiek, dat echt voor ons komt. Daar blijven we voor vechten', zegt drummer Dave King. Pianist Ethan Iverson: 'Dave speelt altijd met de energie alsof hij wél in een stadion voor gillende meisjes staat.' Over bassist Reid Anderson: 'Hij zal nooit klinken of hij even bas staat te spelen op een fucking jazzschnabbel. Dat weten we van elkaar. Daarom zijn we een band.'


Een uurtje voor het optreden wordt het eten voor de muzikanten geserveerd in de kleedkamer. Parmezaanse kaas en chilipeper voor over de pasta? Sorry, dat is er niet. 'Grappig, dit is de eerste keer in Italië dat ze dat niet hebben.' De muzikanten halen hun schouders op. Glaasje wijn erbij, ook lekker.

Afwijkende interesse

De leden van The Bad Plus komen uit het middenwesten van de Verenigde Staten. Niet een streek waar de jazz bloeit. Ze vonden elkaar in hun afwijkende interesse. Zo speelden ze in 1990 een keertje samen in de woonkamer van Andersons moeder in Minnesota. De bassist en de drummer kenden elkaar al, Ethan Iverson was nieuw en kwam uit Wisconsin. King: 'Ik herinner me dat ik Ethan maar een irritant ventje vond. Maar dat kwam vooral doordat wij 19 waren en hij met zijn 16 jaar al zeker zo ver ontwikkeld was als wij.' Na de eenmalige huiskamersessie ging ieder zijn weg, om tien jaar later weer bijeen te komen in New York. Toen was meteen duidelijk dat ze samen verder moesten. King: 'Onze maverick-style persoonlijkheden waren voldoende ontwikkeld. Ik mocht Ethan onmiddellijk. Enorm.' Iverson, rollend met zijn ogen achter zijn dikke bril: 'Kunnen we ophouden het de hele tijd over mij te hebben? Dat zou ik erg waarderen.' De drie barsten in lachen uit.


Pianist Ethan Iverson - kaal, ringbaardje, doorgaans in pak met das - lijkt snel verveeld. Zijn blik glijdt de kamer rond, tien stappen verder denkend dan de rest. Maar geregeld komt hij onverwacht betrokken uit de hoek. 'Soms zie ik bands op een podium staan waarbij ik me afvraag: zijn ze eigenlijk wel aan het spelen? Bij generatiegenoten met trio's met de naam van de pianist verdwijnt vaak na een paar jaar de energie. Waarom? Grotendeels omdat er één de leider is die de anderen vertelt wat ze moeten spelen. Dan wordt het werk voor die gasten. Bij ons is dat never ever aan de hand.'


De getatoeëerde drummer Dave King is de energieke prater van de drie. 'De kracht van The Bad Plus is dat we onszelf zijn. De muzikale esthetiek wordt bepaald door onze ongefilterde persoonlijkheden, maakt niet uit wie een nummer geschreven heeft.'

Covers

The Bad Plus is de belichaming van de iPod-shufflegeneratie. Moderne luisteraars identificeren zich niet meer met één genre of tijdperk, zegt bassist Reid Anderson - gedistingeerde baard en een zachte, hoge stem waarmee hij naar verluidt prachtig kan zingen. 'Te veel muzikanten zijn nog bezig met wat de muziek allemaal niet mag zijn. Zo van: we spelen jazz, dus er mag geen rockgroove in zitten. Je hoeft niet te kiezen. Je moet juist niks uitsluiten.'


Toch onthouden de musici van The Bad Plus zichzelf al een tijd van een van hun grootste pleziertjes: bekende popsongs. Hun uitdagende versies van hits van onder andere Nirvana, Bee Gees, Vangelis en Aphex Twin droegen flink bij aan de bekendheid van de band en waren succesnummers op concerten. Vooral omdat het niet zomaar jazzversies waren, maar liefdevolle avant-gardistische deconstructies. De covers zijn een paar jaar geleden in stilte afgeschaft. Zowel op plaat als live klinkt alleen nog origineel materiaal.


King: 'We zijn altijd erg trots geweest op hoe we die rocksongs hebben gedaan. Maar op een gegeven moment waren we vooral dáárom bekend. We zijn serieuze componisten, we speelden altijd 80 procent eigen muziek. Als je dan maar blijft teruglezen dat we die band zijn met werk van Blondie, terwijl we zo'n nummer al tien jaar niet speelden,voelt het niet meer goed. Ik vind het jammer, want ik krijg geregeld een leuk idee.' De drummer grijnst breed en wil bijna titels noemen. Anderson grijpt in. 'Als je lang wilt meegaan, moet je het een beetje blijven controleren. Je wilt dat mensen je volgen om de juiste redenen.' Iverson: 'Een schrijver zei eens: je moet je blijven richten op je cultpubliek. Je doet het voor jezelf en voor hen die je begrijpen.'

Stravinsky

In plaats van op popsongs richtte de band zich recentelijk op een wel heel groot muzikaal ijkpunt: de Sacre du Printemps van Igor Stravinsky. Hét orkestwerk van de 20ste eeuw, dat de muziekwereld voorgoed opschudde, wordt door de band integraal gespeeld op piano, bas en drums. Respectvol, ongedwongen en razend knap. De klassieke training van Anderson en Iverson kwam goed van pas. 'We hadden er eigenlijk meteen spijt van. Het was zo veel werk. Maar helaas was het ook een heel goed idee dat helemaal bij ons past. Ik denk dat veel jazzmusici muziek zouden willen maken die zo klinkt als de Sacre. Met die ritmes, snelle wisselingen. Het probleem van veel livemuziek is dat de solo's te lang zijn. Het is moeilijk een stuk lang aan de gang te houden. Dit gaat veertig minuten door zonder improvisaties en blijft boeien.'

De cd The Rite of Spring belandde in veel jaarlijstjes van journalisten, maar wordt door de nabestaanden van Igor Stravinsky minder gewaardeerd. In Europa mogen ze het stuk niet meer uitvoeren (zie inzet). Enorm balen. Gelukkig hebben ze het stuk al een paar keer kunnen spelen, is de opname er nog en is nu de tour begonnen met muziek van Inevitable Western, misschien wel hun meest innemende en beeldende plaat tot nu toe. Een uitgebalanceerde verzameling stukken, zonder concept, intuïtief bij elkaar gezet. King: 'We hebben het nooit over wat we gaan doen. Als we over muziek praten, is het vooral achteraf. Een soort wakker worden en kijken wat er gecreeerd is. Jij deed dat! Ja, en jij dat! Ha!'

Volgend jaar komt The Bad Plus terug naar Nederland met blazers Tim Berne, Sam Newsome en Ron Miles. Ze zullen muziek spelen gebaseerd op de freejazzplaat Science Fiction van saxofonist Ornette Coleman. Anderson: 'Ooit deden we een promo-optreden voor de radio in Schotland. Ze wilden natuurlijk een rocknummer, maar we besloten ter plekke om Street Woman van Coleman te spelen. Toen kwam enorm veel energie los. Zeker in jou.' De bassist kijkt naar Iverson, die heftig knikt. 'Normaal gesproken volgen we grotendeels onze composities, waarin veel onderdelen vastliggen. Maar Science Fiction wordt echt een avond hardcore free.' Drummer Dave King heeft met zijn andere band Happy Apple al eens Coleman-nummers uitgevoerd, waarbij de meester zelf in de zaal zat. Die was enthousiast. Goedgekeurd, dus.

The Bad Plus speelt van 7/11 t/m 16/11 in Nederland.

Sacre afgeblazen

In vrijwel alle genres kun je als muzikant zonder toestemming muziek van anderen spelen, maar in de klassieke wereld wordt soms over elke noot gewaakt. De muzikale alleseters van The Bad Plus hebben dit jaar een integrale vertolking van de Sacre du Printemps van Igor Stravinsky uitgebracht. Het is een spetterende, groovende en meeslepende uitvoering, die de kracht van het honderd jaar oude werk respectvol benadrukt. Toch zijn Stravinsky's kinderen en kleinkinderen niet vereerd. De componist beschermde zijn intellectuele eigendom bij leven fanatiek en zijn nageslacht zet die lijn door. Er is een harde strijd gevoerd tussen twee machtige partijen: Stravinsky's uitgeverij Boosey & Hawkes en platenmaatschappij Sony van The Bad Plus.

In de Verenigde Staten zijn de rechten op de Sacre du Printemps (The Rite of Spring) verlopen en mag iedereen ermee aan de haal. In Europa ligt het anders en wordt het album The Rite of Spring officieel teruggetrokken, hoewel het in elk geval op dit moment nog fysiek en digitaal te krijgen is.

Daarnaast gaat de geplande live-uitvoering vanavond op het festival November Music in Den Bosch niet door. Eerst waren alleen enkele grote Europese steden verboden terrein, uiteindelijk konden de erven Stravinsky zich te weinig vinden in de artistieke inhoud, waardoor het nu helemaal niet meer mag. Alleen de originele orkestversie en Stravinsky's versie voor twee piano's zijn toegestaan. The Bad Plus speelt vanavond daarom een speciaal 'best of'-programma. Morgen spelen ze zoals gepland met gitarist Anton Goudsmit, daarna gaat de Inevitable Western-tournee verder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden