Bij kunstuitleen snijdt het mes aan twee kanten

Het Rijksmuseum leent uit aan musea in binnen- en buitenland. Die zijn blij met de extra aandacht, en het Rijks voldoet ermee aan de voorwaarden voor subsidie....

Nu het Rijksmuseum op de Philipsvleugel na gesloten is, wordt de collectie grotendeels op andere plaatsen getoond. Tien kleinere musea in Nederland, Duitsland en België, veelal in de provincie, werden benaderd om een deel van de collectie te herbergen.

De Lorm werd vier jaar geleden speciaal voor deze onderneming benoemd tot conservator Collectiemobiliteit. De eerste. Met de sluiting in gedachten maakte hij een 'satellietmodel' om de kunstwerken en voorwerpen in een andere context te kunnen laten zien.

Het satellietmodel is een gevolg van de historische subsidie die het Rijksmuseum in 2000 kreeg toegewezen voor de renovatie: destijds bijna een half miljard gulden. Met een voorwaarde: de collectie moest voor meer mensen zichtbaar worden. Een dependance op Schiphol was de eerste stap. Verspreiding van de collectie naar kleinere musea in Nederland, Duitsland en België is de tweede, en op stapel staat nog een mondiale grand tour van Rijksmuseumschilderijen.

Het museum voldoet hiermee aan de speerpunten van het beleid dat door staatssecretaris van Cultuur Rick van der Ploeg werd gevoerd: culturele diversiteit. De nadruk lag niet alleen op de doelgroep jongeren en allochtonen, maar sinds 2000 ook op vrouwen en mensen buiten de Randstad.

Het Rijksmuseum slaat er zijn voordeel uit. Voorwaarden voor de satellietmusea: de stukken worden herkenbaar gepresenteerd als Rijksmuseumeigendom, de Rijksmuseumstukken hebben de overhand in de presentatie, en de titel bevat het woord 'Rijksmuseum'.

In de tentoonstellingen, die dit jaar en begin volgend jaar achtereenvolgend opengaan wordt het accent gelegd op onderwerpen die passen bij de lokale collecties. Zo zocht het Dordrechts Museum (Rijksmuseum aan de Merwede) naar een manier om het negentiende-eeuwse deel van hun collectie te benadrukken. Bruiklenen uit het Rijksmuseum - zoals schilderijen van Koekkoek, Breitner en Mesdag - kwamen daarbij goed van pas. 'Het wordt een overweldigende presentatie', zegt conservator Sander Paarlberg over de tentoonstelling die in mei opent. De muren worden, net als in de negentiende eeuw, tot de nok volgehangen met schilderijen. Volgens Paarlberg wordt het een echt 'platform van de negentiende eeuw'.

Dat woord valt vaker. Het Rijksmuseum Twenthe in Enschede (Rijksmuseum aan de Grens) maakt vanaf april een 'echt platform van de achttiende eeuw', inclusief literaire salon en muziekuitvoeringen. En het Bonnefantenmuseum in Maastricht is voor de genoemde periode een 'platform van Zuid-Nederlandse schilderkunst', volgens De Lorm.

'

Voor de middelgrote musea is het satellietprogramma een mogelijkheid om de eigen collectie te verstevigen. Maar voor de kleine musea betekent deelname vooral een betaalbare gelegenheid om belangrijk werk te tonen (door de zogenoemde 'kaderregeling', een onderlinge afspraak van de musea, worden de verzekeringskosten gedeeld) én een grotere kans op aandacht. 'Voor een museum als het Drents Museum is het een gigantische upgrading', zegt De Lorm, verwijzend naar het schilderij Boerendorp in de avond (1884) van Van Gogh dat daar vanaf deze week te zien is.

Het Haags Historisch Museum (Rijksmuseum aan de Hofvijver) gaat zelfs zover dat het de héle eigen collectie opbergt. Daardoor kan het museum verder gaan dan de regionale presentatie die het normaal toont, legt conservator Michiel van der Mast uit. 'Het wordt een brede presentatie van de geschiedenis van de Republiek en de Oranjes, mét Haagse raakvlakken natuurlijk.'

De Lorm beschouwt de verschillende tentoonstellingsvormen als een goede voorbereiding op het Nieuwe Rijksmuseum. 'We winnen onze collectie terug'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden