Review

Bij FC Bergman loopt het stijlvol uit de hand

In Het land Nod redderen de slapstickpersonages aandoenlijk met een groot Rubens-schilderij in een megazaal. Te weinig drama voor een goede spanningsboog, maar de voorstelling loopt gelukkig wel stijlvol uit de hand.

Beeld Kurt van der elst

Als Mozes niet naar de berg komt, komt de berg wel naar Mozes. Zoiets moeten de zes leden van het jonge Vlaamse collectief FC Bergman hebben gedacht, toen ze vanwege onveiligheid tijdens een renovatie niet de gedroomde locatievoorstelling mochten maken in de onttakelde Rubenszaal van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen. Ze hadden hun zinnen gezet op een woordeloze voorstelling met de beroemde museumzaal als hoofdpersonage.

Rubenszaal

Ze zouden putten uit de historie en allure van het gebouw, de verhalen die volgens hen in de muren zaten verscholen, de herinneringen van bezoekers oog in oog met religieuze motieven op donker canvas en de afgetuigde toestand waarin de zaal zich nu tijdens de renovatie bevindt. Maar de samenwerking werd op het laatste moment afgezegd. Toen besloten ze zelf de Rubenszaal op ware grootte na te bouwen. FC Bergman maakt graag furore met grote decors, zoals ook eerder tijdens het bejubelde 300 el x 50 el x 30 el (2011) en het intrigerend duistere Van Den Vos (2013).

Festivals en schouwburgen, die nu de kostbare voorstelling Het land Nod van FC Bergman programmeren, gaan over tot logistieke operaties. Theaterfestival Boulevard wijkt deze week uit naar sport- en evenementenhal Maaspoort, zodat je eerst over basketballijntjes loopt richting de 'zaal' en dan plots oog in oog staat met houten lambrisering, ragfijne kroonlijsten en symmetrische sierdelen aan immense muren. Links hangt een getrouwe kopie van Rubens' schilderij De lanssteek (oorspronkelijke titel: Christus aan het kruis), op ware grootte (!): 4,29 bij 3,11 meter. Daarop sterft Christus tijdens een zonsverduistering aan het kruis, naast twee terechtgestelde misdadigers. Soldaten staan klaar ook hun einde te bespoedigen. Maar eerst steekt de ongelovige Romein Longinus nog een lans in Christus' zij; uit die wond zal volgens de overlevering later de Kerk geboren worden. Schuld, boete, dood, verlichting, hemel, hel - terugkerende thema's uit het oeuvre van FC Bergman - het zit allemaal in het donker en licht van dit schilderij.

Buurman & Buurman

De zeven spelers (zes Bergmannen en één gast) zijn eigenlijk slechts anderhalf uur lang dromerige figuranten en slapstickpersonages in deze megazaal. Twee acteurs (Bart Hollanders en Thomas Verstraeten) treffen als suppoosten voorbereidingen voor het in het depot opbergen van dit immense schilderij, maar het paneel blijkt te groot voor de deuropening (wat licht ongeloof oproept, want waarom het schilderij niet gekanteld?). Ze redderen aandoenlijk. De chef (Stef Aerts) haalt steeds rigoureuzere capriolen uit met ladders, zagen, meetlatten en (uiteindelijk wanhopig) dynamiet om de verhuizing te voltrekken. Ooit schijnen sponningen te zijn aangepast om olieverfpanelen ongeschonden te vervoeren. Maar genoeg drama voor een spanningsboog leveren deze acties niet. Bovendien heeft de slapstick een hoog Buurman & Buurman-gehalte, vooral als ladders dreigen te kruisen.

Ingmar Bergman

Hoe komen ze nu precies aan die naam: FC Bergman? De zes Bergmannen - vijf jonge mannen en één vrouw - kennen elkaar van Studio Herman Teirlinck in Antwerpen en zoals dat vaker gaat bij toneelschoolstudenten: er groeit een clubgevoel, een collectief. Eenmaal officieel geprogrammeerd met hun eersteling, De Rotsenbreker, moest er snel een naam komen. Ze varieerden op namen om het clubgevoel te vangen. Toen kwam er een sms van de programmeur: 'We hebben nu een naam nodig!' Op de toog ligt een krant met als voorpaginanieuws de dood van filmmaker Ingmar Bergman. Onder het motto 'Ingmar Bergman is dood, leve FC Bergman' doopt het collectief zich FC Bergman.

Filmische beeldtaal

Fascinerender en poëtischer is het woordeloos voorbijtrekken van bezoekers die verschillend in vervoering raken. Joé Agemans spiegelt Christus door naakt neer te zijgen op de lambrisering. Marie Vinck doet ademloos een plasje. Later rennen ze met Matteo Simon uitgelaten door de zaal, als dansend trio dat zich na sluitingstijd laat insluiten. Ondertussen tikt een dienaar de tijd (en de scènes) weg met het strooien van blaadjes (herfst), sneeuw (winter), bloesem (lente) en zand (zomer). Toch mis je ondanks aangestoken sigaretten (terugkerend rekwisiet) de filmische beeldtaal die hun voorstellingen zo sterk maakt.

Dit drama dat weinig drama is - een museumzaal uit Antwerpen staat als hoofdpersonage toch wat koeltjes en ver van ons af - loopt gelukkig wel stijlvol uit de hand. Je hoort bommen vallen, bloedrood loopt langs muren (analoog aan de wonde van Christus), regen sijpelt binnen en er wordt beschutting gezocht. Het slot zou in de echte Rubenszaal onmogelijk zijn geweest. Maar beklijft nu wel, dankzij Mozes en die berg.

Het land Nod. Door: FC Bergman, Gezien: 11/8, Maasport Sport Events, Theaterfestival Boulevard, Den Bosch. Aldaar 14 en 15/8. Van 27 t/m 30/8, Rotterdamse Schouwburg en van 1 t/m 4/10, Stadsschouwburg Groningen.

Scène uit Het land Nod.Beeld Kurt van der Elst

Rubenszaal gesloten

Het mooiste 'museum-in-een-museum' wordt grondig gerenoveerd.

De Rubenszaal in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen (1890), wegens renovatie gesloten tot 2017, is volgens velen het mooiste museum-in-een-museum. Niet alleen vanwege het nietig opkijken naar vijftien immense, indrukwekkende doeken van de barokschilder Pieter Paul Rubens (1577-1640), waarvoor de zaal speciaal is ontworpen. Het is vooral de combinatie van religieuze motieven, donker canvas en natuurlijk licht die tot contemplatie stemt.

Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog vallen echter V-bommen op de huizen naast het museum. Dat loopt nevenschade op aan het glazen dak, de zoldering, de muurbekleding en enkele schilderijen. Jarenlang sijpelen regen en sneeuw binnen op de bovenverdieping. Kroonlijsten brokkelen af en het museum wordt koud en vochtig. Volgens FC Bergman biedt de gesloten Rubenszaal nu eenzelfde aanblik, niet door oorlogsgeweld maar door grondige renovaties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden