BoekrecensieDe vondeling

Bij Eva Maria Staal kan ook het gewone epische proporties krijgen ★★★☆☆

Bij Eva Maria Staal kan alles epische proporties aannemen, blijkt in De vondeling, haar geslaagde tweede roman. Alleen het melodramatische einde stelt licht teleur. 

Eva Maria StaalBeeld Anita de Rover

Naar de roemruchte carrière van Eva Maria Staal (pseudoniem) wordt maar een enkele keer verwezen in De vondeling. ‘Salesmanager in defensiematerieel’, zeg maar gerust rechterhand van een wapenhandelaar. In haar debuutroman uit 2007, Probeer het mortuarium, beschreef Staal de bizarre, fascinerende tijd in de wapenindustrie, toen ze samen met haar baas Jimmy Liu keiharde onderhandelingen voerde met louche figuren. Het unieke autobiografische materiaal, de geheimzinnigheid van het pseudoniem en het snelle verhaal in scherpschutterstijl waren de ingrediënten voor een instant succesvolle, met prijzen bekroonde roman.

Maar je kunt dat verhaal maar één keer vertellen, en doorschrijven na een succesvol debuut is berucht moeilijk. Het heeft dan ook dertien jaar geduurd voor het verschijnen van een nieuwe roman. Nu ligt er De vondeling. Een boek met een heel andere toon en materie, over gemankeerde familiebanden, oorlogstrauma’s, onzekerheden, hunkeringen. Hoewel de hoofdpersoon nu Agnes heet, lijkt Staal opnieuw uit haar eigen leven te putten. De baas heet nog altijd Jimmy Liu, al is hij slechts een vage herinnering. In de verantwoording vermeldt Staal de boeken die haar hielpen ‘haar vader’ beter te begrijpen, wat erop wijst dat de vader in de roman ook die van de auteur is.

De vader is Joop, een voormalige keeper uit de eredivisie die nu oud en afgetakeld in het ziekenhuis ligt. ‘Hij smolt gewoon weg’, schrijft Staal beeldend en met wrange humor. ‘Zijn trouwring gleed af, zijn kunstgebit viel eruit. Alles lag op de grond; de schoonmaaksters vonden het bij het vegen.’

Zijn laatste woorden richt hij tot zijn zoon en zijn vrouw, maar Agnes slaat hij verward over. Dat hakt erin bij de toch al onzekere dochter. Het bevestigt haar vermoeden dat Joop inderdaad niet meer van haar houdt. Ooit waren ze dol op elkaar – zie de zonovergoten foto’s van een kirrende baby op de schouders van haar papa – maar ergens is er iets misgegaan, rond haar negende jaar. Wat is er precies gebeurd?

In een poging dichter bij haar vader te komen, begint Agnes in een rondslingerend schrift van dochter Lima te krabbelen. Ze bedenkt een surrealistisch avontuur waarin Joop met ene Servaes op pad gaat, een keurige meneer die de dood lijkt voor te stellen en hem door een bos en een labyrint laat klauteren: de verbeelding van een louteringsproces, al voegt het voor de lezer niet zoveel toe. Ook blikt ze terug op haar relatie met de door oorlog getekende man. De spanningen in huis liepen ooit zo hoog op dat Joop Agnes op haar gezicht timmerde, waarna zij van huis wegliep en een jaar op straat leefde.

Moederliefde

De relatie met haar eigen dochter is veel liefdevoller, eerlijker en vloeiender, terwijl er geen bloedband is: Lima is geadopteerd uit China. Staal wisselt de herinneringen aan haar vader af met de ontstaansgeschiedenis van de relatie tussen moeder en dochter – de reis naar China een avontuur vol komische rampen, lekker vet aangezet door Staal, bij wie een gewone KLM-vlucht even epische proporties kan aannemen als onderhandelingen met gevaarlijke Tsjetsjenen. 

Deze verhaallijn vormt niet alleen in toon een sterk en betekenisvol contrast met de verhalen over Joop. Waar tussen dochter en vader gezwegen en vergeten wordt, is Agnes tegen Lima juist extreem eerlijk. Ze vertelt haar onomwonden dat ze niet vanaf het begin van haar gehouden heeft; de moederliefde overviel haar pas na een jaar. De jongvolwassen Lima, die ook een vertelstem krijgt, kan dat accepteren, omdat haar liefde nu wel overvloedig is. De vondeling wint door de verschillende verhalen aan kracht en diepgang. Dat het slot uitloopt op een heus melodrama, waarin geheimen worden onthuld en weggedrukte herinneringen zich weer openbaren, stelt lichtjes teleur; een deus ex machina heeft Staal helemaal niet nodig. Net zoals ze geen zware criminelen nodig heeft om een geslaagd boek te schrijven. Stilte kan net zo bedreigend zijn als een volautomatisch wapen.

Beeld Prometheus

Eva Maria Staal – De vondeling 

Prometheus; 264 pagina’s; € 20,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden